Çay ve kahveyi çok sıcak içmek yemek borusunu nasıl etkiliyor?

Ahmet Taş | Yerel Gündem

İZMİR / TÜRKİYE — Çay ve kahveyi ağızda yanma oluşturacak kadar sıcak tüketme alışkanlığı, yalnızca dil ve damağı değil, içeceğin doğrudan temas ettiği yemek borusu mukozasını da tekrar tekrar yüksek ısıya maruz bırakabiliyor.

Batıgöz Sağlık Grubu Balçova Cerrahi Tıp Merkezi Gastroenteroloji Uzmanı Doç. Dr. Halil Genç, bu konuda asıl dikkat edilmesi gereken noktanın içeceğin çay, kahve veya bitki çayı olması değil, hangi sıcaklıkta tüketildiği olduğunu belirtiyor. Genç’e göre ara sıra sıcak içmek ile yıllar boyunca çok yüksek sıcaklıktaki içecekleri alışkanlık halinde tüketmek aynı şekilde değerlendirilmemeli.

Her yudum yemek borusuyla doğrudan temas ediyor

Yemek borusu, ağızdan alınan yiyecek ve içecekleri mideye taşıyan kas yapısındaki bir organ olsa da iç yüzeyi hassas bir mukoza tabakasıyla kaplı.

Bu nedenle çok sıcak bir içecek ağızdan mideye doğru ilerlerken yemek borusu dokusuyla doğrudan temas ediyor.

Doç. Dr. Genç, tek seferlik sıcak içecek tüketiminde oluşabilecek geçici tahriş ile bu alışkanlığın uzun yıllar boyunca devam etmesinin birbirinden ayrılması gerektiğini söylüyor.

“Çok sıcak içeceklerin sürekli tüketilmesi, yemek borusu mukozasının tekrar tekrar yüksek ısıya maruz kalmasına neden olabilir.”

Burada üzerinde durulan risk, belirli bir içeceğin kimyasal içeriğinden çok termal maruziyet.

Başka bir ifadeyle konu “çay zararlı mı?” veya “kahve zararlı mı?” sorusundan ziyade, içeceğin ne kadar sıcak tüketildiğiyle ilgili.

‘Dilim yanmıyor’ demek güvenli sıcaklık anlamına gelmiyor

Sıcağa karşı tolerans kişiden kişiye değişebiliyor.

Yıllardır çayını çok sıcak içen bir kişi, başka birinin rahatsız edici bulacağı sıcaklığı zamanla normal olarak algılayabiliyor. Ancak alışkanlık geliştirmek, dokuların yüksek ısıdan etkilenmediği anlamına gelmiyor.

Genç, “Ben yıllardır böyle içiyorum, bana artık sıcak gelmiyor” düşüncesinin güvenilir bir ölçüt olmadığını vurguluyor.

“Kişinin çok sıcak içeceklere alışmış olması, yüksek sıcaklığın yemek borusu üzerindeki etkisini ortadan kaldırmaz.”

Uzmanın pratik önerisi, içeceğin ilk yudumda ağız ve boğazda belirgin yanma yaratmayacak kadar soğumasını beklemek.

Dolayısıyla kişinin sıcaklığa olan subjektif toleransından çok, çok yüksek ısıya sürekli maruz kalmamak önem taşıyor.

Önemli olan yalnız kaç bardak içildiği değil

Çay ve kahveyle ilgili sağlık tartışmalarında çoğu zaman “Günde kaç bardak içilebilir?” sorusu öne çıkıyor.

Ancak Doç. Dr. Genç’e göre sıcaklık söz konusu olduğunda yalnız bardak sayısı üzerinden kesin bir sınır vermek doğru değil.

İçeceğin ne kadar sıcak olduğu, ne kadar hızlı içildiği ve bu alışkanlığın kaç yıldır sürdüğü birlikte değerlendirilmeli.

Örneğin daha düşük sıcaklıktaki birkaç fincan içecek ile her gün kaynama noktasına yakın sıcaklıkta ve hızlı biçimde tüketilen içeceklerin yemek borusu açısından aynı maruziyeti oluşturduğu söylenemez.

“Bir kişinin günde kaç bardak çay veya kahve içtiği tek başına yeterli bir bilgi değildir.”

Bu nedenle “belirli sayının üzerindeki her bardak zararlıdır” şeklinde genelleştirilmiş bir yaklaşım yerine, tüketim biçimine odaklanmak gerekiyor.

65°C üzerindeki içecekler neden gündemde?

Çok sıcak içeceklerin yemek borusu açısından tartışılmasının temelinde, yüksek sıcaklığın mukozada tekrar eden termal tahrişe yol açabilmesi bulunuyor.

Doku kendisini onarabilse de sürekli tekrarlanan ısı hasarı uzun vadede araştırılan risk faktörlerinden biri olarak değerlendiriliyor.

Dünya Sağlık Örgütü bünyesindeki Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC), 65°C’nin üzerindeki sıcaklıklarda tüketilen içecekleri “çok sıcak” olarak tanımlıyor.

Buradaki değerlendirme belirli bir çay veya kahve türüne yönelik değil; yüksek sıcaklıkta içme alışkanlığına ilişkin.

Bu bilgi aynı zamanda “Çok sıcak bir içecek içen herkes yemek borusu kanseri olur” şeklinde yorumlanmamalı.

Yemek borusu kanseri farklı risk faktörlerinin birlikte rol oynayabildiği çok faktörlü bir hastalık. Çok sıcak içeceklerin uzun süre ve düzenli tüketilmesi ise yüksek ısıya maruziyet nedeniyle dikkate alınan unsurlardan biri.

Genç, bu nedenle mesajın “çay veya kahve içmeyin” olmadığını özellikle vurguluyor.

Reflü şikâyetleri yalnız beslenmeye bağlanmamalı

Yemek borusunu etkileyebilen tek faktör sıcaklık değil.

Gastroözofageal reflüde mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçması, mukozada tahrişe ve çeşitli şikâyetlere yol açabiliyor.

Genç, reflüsü bulunan her kişide çok sıcak içeceklerin hastalığı mutlaka ağırlaştırdığı şeklinde genel bir sonuca varmanın doğru olmayacağını söylüyor.

Bununla birlikte uzun süredir devam eden mide yanması, göğüs arkasında yanma veya ağıza acı su gelmesi gibi belirtilerin göz ardı edilmemesi gerekiyor.

Özellikle mevcut şikâyetlerin karakterinin değişmesi, sıklığının artması veya yeni yakınmaların eklenmesi halinde hekim değerlendirmesi önem kazanıyor.

Belirtileri yalnızca “çok çay içtim” veya “yemek ağır geldi” gibi açıklamalarla uzun süre ertelemek, altta yatan nedenin değerlendirilmesini geciktirebilir.

Yutma güçlüğü varsa ‘geçer’ diye beklenmemeli

Yemek borusuyla ilişkili bazı belirtiler ise daha yakından değerlendirme gerektiriyor.

Doç. Dr. Genç özellikle yutma güçlüğüne dikkat çekiyor.

Daha önce rahatça tüketilen katı gıdaların boğaz veya göğüs bölgesinde takıldığı hissinin başlaması, yutma güçlüğünün giderek artması, yutarken ağrı, açıklanamayan kilo kaybı veya uzun süreli göğüs arkası yanması ihmal edilmemesi gereken şikâyetler arasında.

“Her yutma güçlüğü ciddi bir hastalık anlamına gelmez; ancak süreklilik gösteren veya ilerleyen yakınmaların araştırılması önemlidir.”

Dolayısıyla tek bir belirti üzerinden ciddi hastalık sonucu çıkarmak doğru olmadığı gibi, giderek belirginleşen yakınmaları görmezden gelmek de önerilmiyor.

Çaydan vazgeçmek değil, biraz soğumasını beklemek gerekiyor

Uzmanların verdiği mesaj günlük yaşam açısından oldukça basit: Sevilen içeceği tamamen bırakmak yerine çok yüksek sıcaklıkta içme alışkanlığını değiştirmek.

Çay veya kahve hazırlandıktan sonra bir süre bekletilebilir. İlk yudum ağızda ve boğazda belirgin yanma oluşturuyorsa biraz daha soğuması beklenebilir.

Genç, Türkiye’de çayın güçlü bir kültürel alışkanlık olduğunu hatırlatarak çayın kendisini zararlı ilan etmenin doğru olmadığını söylüyor.

“Amaç sevilen bir içeceği hayatımızdan çıkarmak değil, çok yüksek sıcaklıkta tüketme alışkanlığını değiştirmektir.”

Yemek borusu sağlığı açısından küçük görünen bu davranış değişikliği önem taşıyor; çünkü günlük bir alışkanlık yıllar boyunca binlerce kez tekrarlanabiliyor.

Bu nedenle çay, kahve veya bitki çaylarında temel yaklaşım, içeceği kaynar halde tüketmek yerine ağız ve boğazda yanma oluşturmayacak bir sıcaklığa gelmesini beklemek.

YerelGundem.com