Saksonya-Anhalt'ta AfD yüzde 43,8 ile birinci: Hükümet denklemi zor

Ahmet Taş | Yerel Gündem

MAGDEBURG, ALMANYA — Almanya'nın Saksonya-Anhalt eyaletinde AfD, geçici resmi sonuçlara göre oyların yüzde 43,8'ini alarak seçimi açık farkla kazanırken, tek başına hükümet kurmak için gereken meclis çoğunluğunun altında kaldı.

Saksonya-Anhalt Eyalet Seçim Kurulu'nun 7 Eylül sabahı açıkladığı geçici resmi sonuçlara göre Hristiyan Demokrat Birlik (CDU) yüzde 17,2 ile ikinci sırada yer aldı. SPD yüzde 9,3, Yeşiller yüzde 8,9, Sol Parti yüzde 8,6 ve Sahra Wagenknecht İttifakı (BSW) yüzde 5,3 oy aldı. Mevcut hükümetin ortağı FDP ise yüzde 2,6'da kalarak eyalet meclisinin dışında kaldı. Seçime katılım yüzde 77,8'e ulaştı.

AfD'nin oyu 2021 seçimindeki yüzde 20,8 seviyesinden yaklaşık 23 puan yükselirken CDU'nun desteği yüzde 37,1'den yüzde 17,2'ye geriledi. Sonuç, yalnızca eyalet siyasetindeki dengeleri değiştirmekle kalmadı; Başbakan Friedrich Merz liderliğindeki CDU açısından da federal düzeyde yeni bir siyasi baskı yarattı.

AfD 39 sandalye kazandı, mutlak çoğunluğa ulaşamadı

Yeni Saksonya-Anhalt Eyalet Meclisi 83 sandalyeden oluşacak. AfD, seçim sonucunda 39 milletvekilliği kazanarak açık ara en büyük grup oldu ancak bir başbakan adayının ilk iki turda seçilebilmesi için gereken 42 sandalyelik mutlak çoğunluğa ulaşamadı.

CDU, SPD ve Yeşillerin toplam sandalye sayısı 31'de kalıyor. Sol Parti sekiz, BSW ise beş sandalye elde etti.

Bu tablo hükümet kurma sürecini oldukça karmaşık hale getiriyor. AfD'nin tek başına çoğunluğu yok; diğer partiler de seçim öncesinde AfD ile klasik bir koalisyon kurmayacaklarını açıklamıştı.

AfD'nin başbakan adayı Ulrich Siegmund, seçim gecesinde partisinin sonucunu hükümet kurma talebi olarak yorumladı. Seçim öncesinde mutlak çoğunluk olmadan hükümet kurmaya sıcak bakmadığını söyleyen Siegmund, sonuçların ardından AfD'nin politikalarını desteklemeye hazır siyasi aktörlerle görüşebileceği mesajı verdi.

CDU tarihinin en ağır eyalet yenilgilerinden birini aldı

Seçimin diğer büyük sonucu CDU'daki dramatik oy kaybı oldu.

Parti 2021'de yüzde 37,1 oyla açık ara birinci olmuşken bu kez yüzde 17,2'ye düştü. Üstelik CDU, eyaletteki 41 seçim çevresinin hiçbirinde doğrudan milletvekilliği kazanamadı. Geçici sonuçlara göre 38 doğrudan seçim bölgesini AfD, kalan üçünü ise Sol Parti kazandı.

CDU'lu Eyalet Başbakanı Sven Schulze seçim yenilgisini kabul ederken parti yönetiminin sonuçları değerlendireceğini açıkladı.

Sonucun Almanya Başbakanı Friedrich Merz açısından önemi ise eyalet sınırlarını aşıyor. Reuters, CDU'nun 2002'den bu yana Saksonya-Anhalt'ta hükümetin merkezinde bulunduğuna dikkat çekerken seçimi Merz'in partisi açısından ağır bir gerileme olarak değerlendirdi.

Yerel Gündem, seçimlerden önce de Merz'in AfD'nin yükselişi ve Saksonya-Anhalt seçimlerine ilişkin uyarılarını aktarmıştı.

Hükümet nasıl kurulabilir?

Seçim sonuçlarının ardından en büyük belirsizlik kimin başbakan olacağı ve hangi partilerin bir hükümeti destekleyebileceği.

AfD 39 sandalyeyle çoğunluğa en yakın parti. Ancak CDU, SPD, Yeşiller ve Sol Parti AfD ile hükümet iş birliğini reddediyor. Böyle bir durumda Siegmund'un başbakan seçilebilmesi için başka bir partiden veya milletvekillerinden destek alması gerekiyor.

AfD dışındaki beş parti ise toplam 44 sandalyeye sahip ve matematiksel olarak çoğunluk oluşturabiliyor. Buna karşın siyasi farklılıklar bu seçeneği zorlaştırıyor.

CDU, Sol Parti ile resmi koalisyona karşı çıkıyor. CDU, SPD ve Yeşiller ise tek başına yalnızca 31 sandalyeye ulaşıyor. Sol Parti'nin dışarıdan destek vermesi halinde sayı 39'a yükseliyor ve AfD ile eşitleniyor.

Bu nedenle beş sandalyeye sahip BSW kilit konuma geldi.

BSW'nin liste başı adayı Claudia Wittig, seçim gecesinde ne Ulrich Siegmund'u ne de Sven Schulze'yi başbakan seçmek istediğini söyledi. Bununla birlikte BSW'nin belirli siyasi konularda AfD ile birlikte hareket edebileceğini de ifade etti.

Başbakan seçimi üçüncü turda farklı bir denkleme dönüşebilir

Saksonya-Anhalt Anayasası hükümet kurma sürecinde dikkat çekici bir mekanizma öngörüyor.

Başbakan seçiminin ilk turunda bir adayın 83 milletvekilinin en az 42'sinin desteğini alması gerekiyor. Bu sağlanamazsa yedi gün içerisinde ikinci tur yapılıyor ve yine mutlak çoğunluk aranıyor.

İkinci turda da sonuç çıkmazsa eyalet meclisi önce kendisini feshederek erken seçime gidip gitmeyeceğine karar verebiliyor.

Fesih kararı alınmazsa üçüncü tur gerçekleştiriliyor. Bu aşamada artık bütün milletvekillerinin mutlak çoğunluğu değil, kullanılan geçerli oyların basit çoğunluğu yeterli oluyor.

Dolayısıyla sandalye dağılımı nedeniyle birkaç milletvekilinin oyu veya çekimser kalması başbakanlık yarışının sonucunu değiştirebilir.

Yeni meclisin en geç 6 Ekim 2026'da ilk toplantısını yapması gerekiyor. Buna karşılık yeni başbakanın seçilmesi için kesin bir son tarih bulunmuyor. Yeni hükümet kuruluncaya kadar Sven Schulze ve mevcut bakanlar görevlerini vekâleten sürdürecek.

AfD'nin eyalet örgütü istihbarat tarafından nasıl sınıflandırılıyor?

Seçim sonrası tartışmaların önemli başlıklarından biri de AfD Saksonya-Anhalt örgütünün hukuki ve siyasi statüsü.

Saksonya-Anhalt Anayasayı Koruma Teşkilatı, eyalet AfD teşkilatını Kasım 2023'ten bu yana “kesinleşmiş aşırı sağcı oluşum” olarak sınıflandırıyor. Eyalet İçişleri Bakanlığının güncel açıklamasında, kararın parti teşkilatının insan onuru ve demokratik düzenin temel ilkelerine aykırı olduğu değerlendirilen söylem ve faaliyetleri üzerine yapılan incelemeye dayandığı belirtiliyor.

Bu, seçim sonucundan bağımsız olarak güvenlik makamının yaptığı resmi bir sınıflandırma. AfD ise kendisine yönelik aşırı sağ ve aşırılıkçı nitelemelerine karşı uzun süredir siyasi ve hukuki itirazlarda bulunuyor.

Bu durum, diğer partilerin AfD ile iş birliğini reddetmek için gösterdiği başlıca gerekçeler arasında yer alıyor.

Yerel Gündem'in seçimden hemen önce yayımladığı AfD ve aşırı sağa karşı oluşturulan sivil toplum ittifakı haberinde de Saksonya-Anhalt seçimlerinin bu tartışmanın merkezinde bulunduğu aktarılmıştı.

AfD'nin yükselişi neden Saksonya-Anhalt'ın ötesinde önemli?

AfD'nin yüzde 43,8'e ulaşması, partinin 2021'e kıyasla oyunu iki katından fazla artırması anlamına geliyor. Reuters'a göre AfD'nin yükselişinde federal hükümete yönelik memnuniyetsizlik, göç politikası, ekonomik kaygılar ve Almanya'nın doğu eyaletlerinde Berlin yönetimine yönelik güvensizlik etkili başlıklar arasında yer aldı.

Seçimin bir başka dikkat çekici sonucu yüksek katılım oldu. Yüzde 77,8'lik katılım, 2021'deki yüzde 60,3 oranının yaklaşık 17,5 puan üzerine çıktı.

AfD daha önce 2024 Thüringen seçimlerinde de birinci parti olmuş ancak eyalet hükümetine girememişti. Saksonya-Anhalt'taki yeni sonuç ise partiyi bir eyalette hükümet kurmaya bugüne kadarki en yakın noktalarından birine taşıdı.

Bununla birlikte seçim zaferi otomatik olarak hükümet kurma hakkı anlamına gelmiyor. Alman eyalet sisteminde belirleyici olan, başbakan adayının mecliste gerekli desteği sağlayabilmesi.

Bu nedenle Saksonya-Anhalt seçimlerinin asıl siyasi sonucu önümüzdeki günlerde yapılacak parti görüşmeleriyle ortaya çıkacak. AfD ilk kez bir eyalet hükümetinin başına geçmeye çalışırken CDU, SPD, Yeşiller, Sol Parti ve BSW'nin birbirleriyle kuracağı veya kuramayacağı iş birliği Almanya siyasetinin bundan sonraki yönü açısından yakından izlenecek.

YerelGundem.com