Mekke Savunma İttifakı ülkeleri İran’la Tahran’da güvenliği görüştü

Ahmet Taş | Yerel Gündem

ANKARA, TÜRKİYE — Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın Mekke Savunma İttifakı kapsamındaki temsilcileri, 26 Ekim’de Tahran’da İranlı yetkililerle görüştü; dört ülke bölgesel barış ve güvenlik için diyaloğu sürdürme konusunda anlaştı.

Toplantı, üçlü savunma anlaşmasının taraflarıyla İran arasında üst düzey bir temas oluşturdu. Görüşme sonunda yayımlanan kısa açıklama, işbirliğinin geliştirilmesi hedefini kayda geçirdi; ancak yeni bir güvenlik anlaşması, İran’ın ittifaka katılımı veya sonraki toplantının takvimi duyurulmadı.

Tahran’daki masada kimler vardı?

İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai’nin ev sahipliği yaptığı görüşmeye Türkiye adına Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanı İbrahim Kalın katıldı. Suudi Arabistan’ı Savunma Bakanı Prens Halid bin Selman, Pakistan’ı ise Genelkurmay Başkanı Mareşal Asım Münir temsil etti.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi de Tahran’daki temaslarda yer aldı. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, konuk heyetlerle görüşerek bölgesel işbirliğine ilişkin ülkesinin tutumunu aktardı. Katılımcıların görevleri, temasın hem diplomasi hem de güvenlik boyutu taşıdığını gösteriyor; buna karşın yayımlanan açıklamada belirli bir ortak operasyon veya uygulama planı bulunmuyor.

İran devlet ajansı IRNA, toplantının Pakistan’ın önerisi ve İran’ın desteğiyle düzenlendiğini bildirdi. Görüşmenin gündeminde bölgesel güvenliğin yanı sıra Filistin ve Lübnan’daki gelişmeler de yer aldı. Farklı başlıklarda yapılan değerlendirmelerin hangilerinin dört ülkenin ortak tutumu hâline geldiği, açıklamanın sınırlı kapsamı nedeniyle ayrıca belirtilmeli.

Ortak açıklamada hangi karar yer aldı?

Toplantı sonrasında yayımlanan açıklamanın somut sonucu, dört ülkenin barış ve güvenlik dâhil bölgesel konularda işbirliğini güçlendirmek için görüşmeleri sürdürme kararı oldu. Açıklama, yeni bir anlaşmanın imzalandığını ya da belirli bir arabuluculuk teklifinin kabul edildiğini söylemiyor.

Bu ayrım, görüşmenin sonucunu değerlendirmek açısından önemli. Tahran toplantısı taraflar arasında doğrudan temas sağladı; görüşmelerin nasıl ilerleyeceği ise açıklanacak sonraki adımlara bağlı. Yeni toplantının tarihi, yeri ve hangi düzeyde yapılacağı kamuoyuyla paylaşılmadı.

İranlı ve Suudi yetkililerin toplantı hakkındaki açıklamaları da farklı öncelikler içerdi. Bu nedenle her ülkenin değerlendirmesini dörtlü bildirinin parçası olarak sunmak doğru olmaz. Ortak metnin teyit ettiği husus, diyaloğun devamı konusunda varılan mutabakatla sınırlı.

İran ve Suudi Arabistan görüşmeyi nasıl değerlendirdi?

İran Cumhurbaşkanlığı’nın açıklamasına göre Pezeşkiyan, İslam ülkeleri arasındaki anlaşmazlıkların azaltılmasını ve ortak imkânların değerlendirilmesini desteklediğini söyledi. İran Cumhurbaşkanı, güvenlik ve kalkınmayı güçlendirecek işbirliğine açık oldukları mesajını verdi.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise toplantı öncesinde bölge ülkelerinin kendi güvenlik kaygılarını esas alan mekanizmalar geliştirmesini olumlu karşıladıklarını belirtti. Bekayi’nin ABD ve İsrail’in politikalarına ilişkin değerlendirmeleri, İran’ın kendi görüşü olarak aktarılmalı; dört ülkenin ortak açıklaması bu konuda aynı ifadeleri içermiyor.

Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı, ziyaretin gerilimi azaltma, müzakere kanallarını açma ve diplomatik çözüm arayışlarını destekleme amacı taşıdığını bildirdi. Riyad ayrıca Katar ve Pakistan’ın arabuluculuk çabalarına desteğini vurguladı. Suudi açıklaması, yeni bir askerî tırmanmanın önlenmesini görüşmenin başlıca hedeflerinden biri olarak ortaya koydu.

Mekke Savunma İttifakı nasıl kuruldu?

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan, Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nı 7 Ağustos 2026’da imzaladı. Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın açıklamasına göre taraflar daha sonra kurdukları yapının resmî adını Mekke Savunma İttifakı olarak belirledi.

Üç ülkenin dışişleri ve savunma bakanları ile genelkurmay başkanlarını bir araya getiren Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi, ilk toplantısını 31 Ağustos’ta İstanbul’da yaptı. O görüşmede ittifakın kurumsal işleyişi ve Riyad’da kurulması öngörülen sekretarya ele alındı. Fidan, ittifakın savunma amaçlı olduğunu ve başka ülkelere katılım yolunun belirli süreçler çerçevesinde açık bulunduğunu söylemişti.

Tahran’daki dörtlü toplantı, bu üçlü yapının İranlı yetkililerle yaptığı görüşmedir. İran’ın masada bulunması, onu anlaşmanın tarafı yapmıyor. Taraflardan İran’ın üyeliğine ilişkin bir başvuru, davet veya kabul kararı açıklanmadı.

Bölgesel gerilim neden gündemde?

Tahran temasları, Orta Doğu’da çatışmaların yeniden genişleyebileceğine ilişkin kaygıların sürdüğü bir dönemde gerçekleşti. Reuters’ın aktardığına göre Suudi Arabistan’a yönelik Husi saldırıları, ABD ile İran arasındaki gerilim ve bölgesel ulaşım hatlarının güvenliği diplomatik temasların arka planında yer alıyor.

Hürriyet’in haberine göre toplantıda İsrail’in bölgedeki faaliyetleri ile Filistin ve Lübnan’daki gelişmeler de değerlendirildi. İranlı yetkililer, bölgesel güvenlik düzeninin bölge ülkelerinin katılımına dayanması gerektiği görüşünü dile getirdi. Bunlar görüşmede ele alınan konular ve tarafların açıklamalarıdır; kısa ortak bildiri her başlıkta ayrıntılı bir uzlaşma ilan etmedi.

Suudi Arabistan’ın diplomatik çözüm vurgusu ile İran’ın bölgesel işbirliği mesajı, temasların sürdürülmesi için bir zemin oluşturuyor. Bunun belirli krizlerde gerilimi azaltıp azaltmayacağı, ileride alınacak ve uygulanacak kararlara göre anlaşılabilecek.

Bundan sonra ne olacak?

Dört ülkenin açıkladığı ilk adım, görüşmelere devam etmek. Yeni bir toplantı yapılırsa katılımcı düzeyi, gündemi ve yayımlanacak kararlar, Tahran’da başlatılan diyaloğun kapsamını daha açık biçimde gösterecek.

Özellikle arabuluculuk çalışmalarına destek, bölgesel güvenlik mekanizmaları ve Filistin ile Lübnan’a ilişkin görüşmelerin somut bir sürece dönüşüp dönüşmeyeceği izlenecek. Şu aşamada toplantının sonucunu, diyaloğu sürdürme mutabakatı olarak tanımlamak mümkün. Daha ileri bir diplomatik veya askerî anlaşma yapıldığına ilişkin açıklama bulunmuyor.

YerelGundem.com