Amarna Miller’ın Emevi Camii ziyareti: İslam’ın kapısı kimseye kapanmaz
Amarna Miller’ın Emevi Camii ziyareti, önyargı ile merhamet arasındaki farkı ve kutsal mekânların kucaklayıcı anlamını yeniden gündeme taşıdı.

Yusuf İnan / Yerel Gündem
Gazeteci, Yazar |Siyasi & Stratejik Analist
Amarna Miller’ın Suriye’ye giderek Şam’daki Emevi Camii’ni, Palmira’yı ve Busra’yı ziyaret etmesi, ziyaretin kendisinden çok geçmişte yaptığı iş üzerinden tartışıldı. Sosyal medyada dolaşıma sokulan, Miller’ı Suriye Kültür Bakanı ile caminin içinde gösterdiği fotoğraf ise gerçek değildi; yapay zekâyla üretilmişti. Buna karşılık Miller’ın Emevi Camii’ne yaptığı ziyaret gerçekti. Asıl konuşmamız gereken de tam burada başlıyor: Bir insanın geçmişi, onun kutsal bir mekânın kapısından içeri girmesine engel midir?
Bence değildir. Bir cami, kusursuzluk belgesi taşıyanların kulübü değildir. İnsanların kendileriyle, hayatla ve Yaradan’la yeniden karşılaşabildiği bir yerdir. Bir ziyaretçinin geçmişini didiklemek, niyetini okumaya kalkmak ve onu tek bir meslek etiketiyle ömür boyu mahkûm etmek, din adına yapıldığında bile merhameti büyütmez. Tam tersine, insan ile iyilik arasına yeni bir duvar örer.
Bu yazı Miller’ın geçmişteki mesleğini savunmak ya da dinî hükümler üzerine yeni bir tartışma açmak için kaleme alınmadı. Maksadım, İslam’ın insanı bir hatasından ibaret görmeyen; tövbeye, değişime, mahremiyete ve umut etmeye yer açan ahlakını hatırlatmaktır. Miller’ın kalbinden ne geçtiğini bilmiyoruz. Fakat bilmediğimiz bir kalp hakkında hüküm kurmaya da hakkımız yok.
Bir caminin kapısında geçmiş sorgusu mu yapılır?
Emevi Camii yalnızca Müslümanların ibadet ettiği tarihî bir yapı değildir; Şam’ın hafızasını taşıyan, farklı dönemlerin ve toplulukların izlerini barındıran büyük bir medeniyet mekânıdır. Böyle bir yeri görmek isteyen ziyaretçiden beklenen şey, mekânın kurallarına ve ibadet eden insanların huzuruna saygı göstermesidir. Onun özgeçmişini bir ahlak mahkemesinin önüne koymak değildir.
Bir insan geçmişte yanlış yaptığını düşündüğümüz bir işte çalışmış olabilir. Hayatı, düşüncesi ve yönelişi zamanla değişmiş olabilir. Değişmemiş de olabilir. Bunların hiçbirini dışarıdan kesin olarak bilemeyiz. Kutsal mekânların insanı iyiliğe yaklaştırma ihtimalini önceden kapatmak ise kendi inancımızın dönüştürücü gücüne güvenmemek anlamına gelir.
Ben Miller’ı Suriye’nin tarihî ve kutsal mekânlarına ilgi gösterdiği için kınamıyor, aksine bu teması değerli buluyorum. Keşke yolu, gönlünde doğacak özgür bir arayışla, bir gün Kâbe’ye yönelen bir yolculuğa da çıksa. Bu temenni bir kimlik dayatması değil; insanın hakikate yaklaşma ihtimaline duyulan saygıdır.
Üstelik Miller’dan söz edilirken hemen her başlıkta eski mesleğinin öne çıkarılması da başlı başına düşünülmelidir. Haberin anlaşılması için bu bilgi bir kez verilebilir; fakat insanın adını sürekli aynı sıfatla birlikte kullanmak, onun bugünkü varlığını geçmişteki tek bir döneme hapseder.
Gazetecilik bilgi verirken kişilik üzerinde müebbet bir hüküm kurmamalıdır. Bir insanın mesleği değişebilir, fikri gelişebilir, hayatı yeni bir yön kazanabilir. Biz de kullandığımız dilin bir kapı mı açtığını, yoksa insanı tek bir etikete kilitleyip kilitlemediğini sorgulamalıyız.
Gerçek ziyaret ile yapay zekâ görselini ayıralım
Bu tartışmanın önemli bir boyutu da dijital çağın iftira üretme hızıdır. Miller’ın Emevi Camii’ne gittiği doğrudur. Ancak onu Suriye Kültür Bakanı Muhammed Yasin Salih ile caminin içinde yan yana gösteren görsel yapay zekâyla oluşturulmuştur.
Bakanla belgelenen karşılaşma camide değil, Palmira’daki bir gezi sırasında gerçekleşmiştir. Suriyeli makamlar bu karşılaşmanın tesadüf olduğunu, Miller’a resmî davet gönderilmediğini ve masraflarının devletçe karşılanmadığını açıklamıştır.
Bir yandan “kutsal mekânın saygınlığını” savunduğunu söyleyip diğer yandan sahte bir görüntüyü doğrulamadan paylaşmak büyük bir çelişkidir. İslam ahlakı yalnızca başkasının hayatını sorgulamayı değil, haberin doğruluğunu araştırmayı da gerektirir. Bir insanı itibarsızlaştıran yalanı yaymak, eleştirilen geçmişten daha masum hâle gelmez.
Rahmetten ümit kesmeyin
“Denizlerin köpüğü kadar günahla gelseniz Allah affeder” sözü sık sık Kur’an ayeti gibi aktarılıyor. Bu doğru değildir. Deniz köpüğü benzetmesi, günde yüz defa “Sübhânallahi ve bihamdihî” diyen kişinin hatalarının bağışlanacağını bildiren sahih hadiste geçer.
Kur’an’ın bu meseledeki en açık çağrılarından biri ise Zümer suresinin 53. ayetidir:
“Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin.”
Ayetin devamında Allah’ın bütün günahları bağışlayabileceği, O’nun çok bağışlayıcı ve merhametli olduğu bildirilir.
Bu çağrının muhatabı yalnızca kendisini “iyi” sayan insanlar değildir. Tam tersine ayet, kendi aleyhine sınırı aşmış, günah yükü altında kalmış kullara seslenir. Bir insanın önüne sürekli geçmişini koyup “Sen bu kapıya layık değilsin” demek, rahmet ayetinin açtığı kapıyı insanların yüzüne kapatmaya kalkmaktır.
Elbette bağışlanma, yapılan her davranışı doğru ilan etmek anlamına gelmez. İslam yanlış ile insanı birbirinden ayırır: Yanlış eleştirilebilir; fakat insanın dönüş ihtimali yok edilemez. Bugün hangi arayışın yarın hangi iyiliğe dönüşeceğini hiçbirimiz bilemeyiz.
Bişr-i Hâfî: İnsan geçmişine mahkûm değildir
İslam kültüründe değişimin en çarpıcı örneklerinden biri Bişr-i Hâfî’dir. Halk arasında anlatılan bazı menkıbelerde onun gençliğinde içki ve eğlenceyle geçen bir hayat sürdüğü söylenir. Fakat güvenilir biyografik kaynakların kesin biçimde kaydettiği husus, Bişr’in dinî eğitim aldığı, hadisle meşgul olduğu ve daha sonra zühd ile tasavvuf yoluna yöneldiğidir.
Tasavvuf kaynaklarında aktarılan meşhur menkıbeye göre Bişr, yolda üzerinde besmele bulunan bir kâğıt bulur; onu temizleyip güzel kokular sürerek yüksek bir yere koyar. Ardından gördüğü bir rüyada, Allah’ın ismine gösterdiği hürmet sebebiyle kendi adının da yüceltileceği bildirilir.
Bu anlatı tarihî ayrıntıları tartışılabilecek bir menkıbedir; fakat verdiği ahlak dersi açıktır: İnsan bazen küçük görünen bir saygı, merhamet veya uyanış anıyla bambaşka bir yola girebilir.
Dününü bildiğimizi sandığımız bir kişinin yarınını bilemeyiz. Bişr-i Hâfî’yi yalnızca önceki hayatına bakarak kapıdan çevirseydik, İslam irfanının saygı duyduğu büyük bir ismi daha yolun başında mahkûm etmiş olurduk.
Hz. Ömer rivayetinin verdiği mahremiyet dersi
İslam alimlerinin kitaplarında Hz. Ömer hakkında aktarılan meşhur bir rivayet vardır. Gece denetimi sırasında bir evden sesler duyar, duvardan aşarak içeri girer ve ev sahibini uygunsuz bir hâlde görür.
Ev sahibi, kendi yanlışını inkâr etmeden, Hz. Ömer’e üç ilkeyi hatırlatır: Kur’an zandan ve tecessüsten sakındırır; evlere kapılarından girilmesini öğütler; başkasının evine izin almadan girilmemesini emreder. Hz. Ömer de kendi yöntemindeki yanlışı görerek geri çekilir.
Bu rivayetin isnadı hadis ölçüleri bakımından güçlü kabul edilmez; bu nedenle onu kesin bir tarih belgesi gibi sunmamak gerekir. Ayrıca “evlere kapılarından girin” ifadesinin Bakara suresindeki asıl bağlamı, hac dönemindeki eski bir geleneğin düzeltilmesidir.
Buna rağmen anlatının ahlaki mesajı, Hucurât suresindeki “Birbirinizin gizlisini araştırmayın” ve Nûr suresindeki izin emriyle uyumludur.
Bugün sosyal medya bize herkesin duvarından bakma imkânı veriyor. Bir fotoğrafı büyütüyor, geçmişi tarıyor, niyet okuyoruz. Oysa dindarlık, başkalarının gizlisini araştırma yetkisi değil, önce kendi kusurumuza dönme sorumluluğudur.
Seçici ahlak ve faiz meselesi
Toplumun ahlak ölçüsü çoğu zaman seçici işliyor. Miller’ın eski mesleği manşetin ilk kelimesi yapılırken, gündelik hayatımızın merkezindeki ekonomik ilişkiler aynı sertlikle sorgulanmıyor. Kur’an’ın faiz konusundaki hükmü açıktır:
“Allah alışverişi helâl, faizi haram kılmıştır.”
Bakara suresinin devamında faizden kalanın bırakılması emredilir ve haksızlık etmeme ilkesi vurgulanır.
Fakat bu açıklık bize bankada çalışan her insanı toptan suçlama hakkı vermez. Modern bankacılıkta görevler, sözleşmeler, zorunluluklar ve dinî değerlendirmeler birbirinden farklıdır. Bir kurumda çalışan kişinin bütün işlemlerden aynı derecede sorumlu olduğunu söylemek hem hukuken hem ahlaken kolaycılık olur.
Aynı şekilde faizli işlemlerin fiziksel hastalıkların doğrudan sebebi olduğunu tıbbî bir gerçekmiş gibi ileri sürmek de doğru değildir. Manevî hayatla ilgili uyarılar yapılabilir; fakat hastalıklar hakkında kanıta dayanmayan sebep-sonuç ilişkileri kurulmamalıdır.
Buradaki mesele faiz tartışmasını büyütmek değil, çifte standardı görmektir. Kendi hayatımıza değen alanlarda karmaşıklığı kabul ediyor, başkasının geçmişinde ise tek kelimeyle hüküm veriyoruz. Banka müşterisi olduğumuzda “mecburiyet” diyor; Miller camiye girdiğinde “Nasıl olur?” diye öfkeleniyoruz. Ahlak, yalnızca uzağımızdaki insanlara uyguladığımız bir cetvel değildir.
Ötekileştirmek yerine kapıyı açık tutmak
İslam kapıları kapatmak için değil, insanı iyiliğe çağırmak için vardır. Bu çağrı suçlayıcı bir kalabalığın bağırışıyla değil; hikmetle, güzel sözle ve örnek ahlakla anlam kazanır. Peygamberimizin hayatında insanları geçmişleriyle aşağılamak yerine onları kazanmayı, hatayı örterken iyiliği çoğaltmayı ve ümit vermeyi esas alan sayısız örnek vardır.
Miller’ın gerçek düşüncesini, inancını veya ziyaret sırasında neler hissettiğini bilmiyoruz. Belki yalnızca tarih ve mimariye ilgi duydu; belki savaşın yaraladığı bir ülkeyi görmek istedi; belki de caminin sessizliği onda bizim asla bilemeyeceğimiz bir duygu uyandırdı. Bilmediğimiz yerde bize düşen, hüküm cümlesini büyütmek değil, ihtimali açık bırakmaktır.
Ötekileştirmek kolaydır; kucaklamak cesaret ister. İnsanların kalplerindeki güzelliği görebilmek, yüzlerindeki tebessümü çoğaltmak ve dönüş yolunu açık tutmak gerekir. Bir ziyaretçiyi “Geçmişin yüzünden burada olamazsın” diye uzaklaştırmak yerine, “Hoş geldin; burası merhametin, tarihin ve duanın mekânıdır” diyebilmeliyiz.
Ben Amarna Miller’ı Emevi Camii’ni ve Suriye’nin tarihî mirasını ziyaret ettiği için kutluyorum. Onu geçmişiyle yargılamak yerine, bu temasın yeni bir anlayışa kapı aralamasını diliyorum.
Çünkü gerçek İslam insanı tek bir hataya indirgemez; ona doğrulma, arınma ve yeniden başlama imkânı sunar. Bizim görevimiz kapıda bekçilik yapmak değil, kapının ardındaki rahmeti doğru temsil etmektir.
Yusuf İnan
YerelGundem.com
Tepkin Ne?
Harika
0
Kötü
0
Sevdim
0
Komik
0
Şaşırdım
0
Üzücü
0
Kızdım
0
Yorumlar (0)