AYM başkanlık seçimi için süreç başladı: Üç üyenin adı konuşuluyor

Ahmet Taş | Yerel Gündem

ANKARA, TÜRKİYE — Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya’nın üyelik süresinin Aralık ayında dolacak olması, yeni başkanın seçilmesi için süreci başlattı; kulislerde iki başkanvekili ve bir üyenin adı konuşuluyor.

Seçim, 15 üyeli mahkemenin kendi içinde gizli oyla yapılacak. DW Türkçe’nin haberine göre öne çıkan isimler başkanvekilleri Basri Bağcı ve İrfan Fidan ile üye Muhterem İnce. Henüz resmî bir aday listesi veya ilan edilmiş seçim günü bulunmuyor. Yeni başkanın belirlenmesi, yalnızca mahkemenin yönetimi açısından değil, bireysel başvuruların ele alınışı ve verilen kararların uygulanması konusundaki tartışmalar bakımından da izleniyor.

Özkaya’nın üyelik süresi sona eriyor

AYM Başkanı Kadir Özkaya, Danıştay üyeliğinden Anayasa Mahkemesi üyeliğine seçildikten sonra 22 Aralık 2014’te görevine başladı. Üyelik için öngörülen 12 yıllık süre 22 Aralık 2026’da dolacak. Özkaya’nın başkanlık görevine başlamasının üzerinden dört yıl geçmemiş olsa da üyeliğinin sona ermesi, başkanlık görevini sürdürmesine imkân vermiyor.

Özkaya, AYM Genel Kurulu tarafından 21 Mart 2024’te başkan seçildi ve 20 Nisan 2024’te göreve başladı. Üyelik süresi dolmadan önce yeni başkanın belirlenmesi gerekiyor. Seçim tamamlandığında ayrıca Özkaya’dan boşalacak AYM üyeliği için ilgili usule göre yeni üye seçimi yapılacak.

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü uyarınca başkanlık seçimi, görevin sona ereceği tarihten önceki iki ay içinde gündeme alınıyor. Bu nedenle 22 Ekim itibarıyla seçim için öngörülen dönem açılmış oldu. Bu tarih, oylamanın yapıldığı veya başkanın belirlendiği anlamına gelmiyor.

Seçim nasıl yapılacak?

AYM başkanını mahkemenin üyeleri seçiyor. İçtüzüğe göre oylama gizli yapılıyor ve üye tam sayısının salt çoğunluğu aranıyor. Mahkemenin 15 üyesi bulunduğundan bir ismin seçilebilmesi için en az sekiz oy alması gerekiyor. Yeni başkan dört yıllığına seçilecek; ancak başkanlık görevi, kişinin AYM üyeliğinin kalan süresini aşamıyor.

Başkanlık seçiminde resmî aday gösterme usulü yok. Bu nedenle kamuoyunda adı geçen üyeler hakkında “adaylığını açıkladı” ifadesini kullanmak için ayrıca bir açıklama bulunması gerekir. DW Türkçe’nin aktardığı isimler, seçim öncesi kulis bilgisini yansıtıyor; üyelerin oylamada başka bir isme yönelmesi de mümkün.

Seçimin yapılacağı yer, gün ve saat üyelere en az yedi gün önce yazılı olarak bildirilecek. İlk oylamada gerekli çoğunluk sağlanamazsa süreç devam edecek. Sonuç, seçim tamamlandıktan sonra resmî usulle duyurulacak.

Kulislerde Bağcı, Fidan ve İnce konuşuluyor

DW Türkçe’nin haberinde Basri Bağcı, İrfan Fidan ve Muhterem İnce’nin adları öne çıkarıldı. Bağcı ve Fidan hâlen AYM başkanvekili, İnce ise mahkeme üyesi. Üçünün de adı geçmekle birlikte, seçimi kimin kazanacağına ilişkin doğrulanmış bir oy dağılımı bulunmuyor.

Başkanvekilliği görevi, seçimde kendiliğinden bir üstünlük veya başkanlığa geçiş hakkı sağlamıyor. Genel Kurul üyelerinin gizli oyları belirleyici olacak. Mahkemenin yapısı gereği adaylık kulisleri ile oylama sonucu arasında fark oluşabileceğinden, seçim öncesi değerlendirmelerin kesin sonuç gibi sunulmaması gerekiyor.

Üç ismin mesleki geçmişi

AYM’nin resmî öz geçmişine göre Basri Bağcı, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinden mezun oldu. Savcılık ve Adalet Bakanlığı bürokrasisindeki görevlerinin ardından 5 Temmuz 2017’de Yargıtay üyesi seçildi. 2 Nisan 2020’de AYM üyeliğine seçilen Bağcı, 16 Nisan 2024’te mahkemenin başkanvekili oldu. İngiltere’deki Exeter Üniversitesinde uluslararası insan hakları hukuku alanında yüksek lisans yaptı.

İrfan Fidan da Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. Çeşitli illerde savcılık yaptıktan sonra İstanbul Cumhuriyet Başsavcı Vekilliği ve İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı görevlerini üstlendi. 27 Kasım 2020’de Yargıtay üyesi, 23 Ocak 2021’de AYM üyesi seçildi. AYM Genel Kurulu, Fidan’ı 10 Mart 2026’da başkanvekilliğine seçti.

Muhterem İnce ise İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinden mezun oldu. Kaymakamlık, valilik ve İçişleri Bakanlığında üst düzey yöneticilik yaptı. Daha sonra Sayıştay üyeliğine seçildi; TBMM Genel Kurulunun 5 Ekim 2022’deki seçimiyle AYM üyesi oldu. Böylece kulislerde konuşulan üç isim, yargı, savcılık ve mülki idareden gelen farklı mesleki geçmişleri temsil ediyor.

Hak ihlali kararları neden gündemde?

Başkanlık seçimi, AYM’nin Can Atalay ve Tayfun Kahraman başvurularında verdiği ihlal kararlarının uygulanmasına ilişkin tartışmalar sürerken yapılıyor. DW Türkçe de haberinde bu dosyaları, seçimin olası etkileri bakımından öne çıkardı.

AYM’nin 25 Ekim 2023’teki Can Atalay kararında seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı ile kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı yönünden ihlal sonucuna varıldı. Kararın ilgili bölümlerine Bağcı, Fidan ve İnce katılmadı. İlk kararın uygulanmaması üzerine yapılan sonraki başvuruda ise mahkeme yeniden ihlal kararı verdi. Bu karardaki oylar, incelenen haklara göre farklılaştı.

Tayfun Kahraman’ın başvurusunda AYM, 31 Temmuz 2025’te adil yargılanma hakkı kapsamında ihlal kararı verdi. İlk kararda Fidan ve İnce, ihlal sonucuna karşı çıkan üyeler arasındaydı. Kararın gereğinin yerine getirilmediği iddiasıyla yapılan ikinci başvuruda AYM 2 Nisan 2026’da yeniden karar verdi. Kararın farklı haklara ilişkin ayrı sonuçları bulunduğundan, üyelerin oylarını “tamamına karşı” veya “tamamına destek” şeklinde özetlemek doğru değil: AYM kaydına göre Fidan ve İnce, ikinci karardaki hakkaniyete uygun yargılanma hakkı ihlali sonucuna katılmadı.

Üyelerin geçmiş dosyalardaki oyları kamuya açık ve seçim tartışması açısından önemli. Bununla birlikte, bu oylar tek başına ileride önlerine gelecek bütün başvurularda nasıl karar vereceklerini göstermiyor.

AİHM açısından tartışma ne?

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Osman Kavala hakkında verdiği son Büyük Daire kararı, iç hukuk kararlarının uygulanması ve başvuruların makul sürede incelenmesi konularını yeniden gündeme taşıdı. AİHM, Kavala’nın AYM önündeki başvurularının sonucunu beklemesinin kendisinden istenemeyeceğini değerlendirirken tutukluluğun süresine ve başvuruların incelenmesindeki gecikmeye dikkat çekti.

AİHM ayrıca Anayasa Mahkemesi kararlarına tam uyulmasının hukuk devleti bakımından önemini vurguladı. Bu değerlendirme, yeni başkanın tek başına belirleyeceği bir hukuki sonuç anlamına gelmiyor. AYM’de kararları ilgili kurul ve bölümler veriyor; kararların uygulanmasında ise dosyanın gönderildiği yargı mercilerinin işlemleri de belirleyici oluyor.

Başkanın yetkileri arasında Genel Kurul gündemini belirlemek ve toplantılara başkanlık etmek bulunuyor. Bu yüzden başkanlık seçiminin mahkemenin çalışma düzeni açısından önemi var. Bireysel başvuru sistemine ilişkin daha geniş sonuçlar ise yeni dönemde verilecek kararlar ve bu kararların uygulanmasıyla değerlendirilebilecek.

Sıradaki adım seçim gününün duyurulması

Seçim için henüz kamuya açıklanmış bir gün bulunmuyor. Başkanlığın toplantı bilgilerini üyelere İçtüzükte öngörülen süre içinde bildirmesi, ardından Genel Kurulun gizli oylama yapması bekleniyor. En az sekiz oy alan üye yeni AYM başkanı olacak.

Oylama sonuçlanana kadar Bağcı, Fidan ve İnce’nin adları kulis bilgisi olarak kalacak. Sonucun ardından gözler hem Özkaya’dan boşalacak üyeliğin nasıl doldurulacağına hem de mahkemenin bireysel başvurulara ilişkin kararlarının uygulanmasına çevrilecek.

YerelGundem.com