FT: Zelenskiy, Kırım tavizli gayriresmî barış planını desteklemedi

Ahmet Taş | Yerel Gündem

KİEV, UKRAYNA — Financial Times’ın aktardığına göre Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, Kırım üzerindeki Rus kontrolünün tanınmasını içeren gayriresmî barış taslağını desteklemedi; aracıların yürüttüğü girişim anlaşmaya dönüşmedi.

Haberde anlatılan girişim, Ukrayna, Rusya ve ABD arasında kabul edilmiş resmî bir barış planı değildi. Rusya’nın bazı işgal bölgelerinden çekilmesi karşılığında Ukrayna’dan toprak ve güvenlik alanında tavizler öngören bir taslak, taraflarla temas kurmaya çalışan kişiler tarafından hazırlanmıştı. Taslağın ayrıntıları ve liderlerin tutumları büyük ölçüde bu kişilerin Financial Times’a anlattıklarına dayanıyor.

Gayriresmî girişimi kimler yürüttü?

Financial Times’ın haberine göre temaslarda Amerikalı avukat Richard Conn, yatırım bankacısı Bob Foresman, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le uzun yıllara dayanan ilişkisi bulunan Matthias Warnig ve Ukraynalı film yapımcısı Aleksandr Rodnyanski yer aldı. Warnig’in Moskova’ya, Rodnyanski’nin ise Kiev’e ulaşabilecek kişiler olarak görüldüğü aktarıldı.

Grubun amacı önce Rusya’nın Ukrayna’ya karşı başlattığı geniş çaplı savaşın daha tehlikeli bir aşamaya geçmesini önlemek, ardından olası bir uzlaşmanın koşullarını araştırmaktı. Financial Times, temasların 2022 sonbaharında nükleer gerilim endişelerinin arttığı dönemde şekillendiğini yazdı.

Bu kişilerin devletler adına müzakere yürütme yetkisine sahip olduğu gösterilmiş değil. Aralarında Amerikan yönetimiyle bağlantıları bulunanlar olsa da bu durum, hazırladıkları metnin Washington tarafından onaylandığı anlamına gelmiyor. Girişimin neden sonuç vermediğini değerlendirirken resmî diplomasi ile aracıların kendi temasları arasındaki ayrım önem taşıyor.

Taslakta Kırım ve Donbas için ne önerildi?

Financial Times’ın aktardığı taslağa göre Rusya, geniş çaplı işgalin ardından ele geçirdiği ve daha sonra ilhak ettiğini duyurduğu bölgelerin önemli bir bölümünden çekilecekti. Önerilen sınır düzenlemesinde Moskova’nın Kırım ve Donbas’ın bazı kesimleri üzerindeki savaş öncesi kontrolü esas alınıyordu.

Bunun karşılığında Ukrayna’nın Kırım üzerindeki Rus kontrolünü tanıması ve Rusya’ya yarımadaya uzanan bir kara güzergâhında serbest geçiş sağlaması öngörülüyordu. Taslak ayrıca ateşkesin sürmesi için Ukrayna’ya NATO ülkelerinden güvenlik güvenceleri verilmesini içeriyordu. Rusya ile ABD’nin ayrı bir güvenlik düzenlemesini görüşmesi de teklifin parçalarından biriydi.

Buradaki “Rus kontrolünü tanıma” ifadesi dikkatle okunmalı. Financial Times’ın aktardığı öneri, Kırım’ın mevcut fiilî durumuna ilişkin bir taviz içeriyor; ancak yayımlanmış, taraflarca imzalanmış bir anlaşma bulunmuyor. Kara güzergâhına ilişkin serbest geçiş önerisini de tek başına o güzergâhtaki bütün toprakların Rusya’ya bırakılması şeklinde yorumlamak doğru olmaz.

Putin’in yaklaşımı aracıların anlatımına dayanıyor

Grup, hazırladığı taslağı hem Moskova’ya hem Kiev’e iletmeye çalıştı. Financial Times’a konuşan Warnig, Putin’in belgeyi incelediğini ve önerilen cephe hattını görüşmeye açık olduğunu ileri sürdü. Warnig’in anlatımına göre Putin, Ukrayna’nın NATO’ya katılmasına karşı çıktı; Avrupa Birliği üyeliği ve farklı güvenlik düzenlemelerini ise tartışılabilir gördü.

Bu aktarım, Kremlin’in taslağı resmen kabul ettiği anlamına gelmiyor. Putin’in belge üzerinde yaptığı ileri sürülen değerlendirmeler kamuya açıklanmış bir Rusya-Ukrayna mutabakatına dönüşmedi. Financial Times’ın görüştüğü bazı eski Amerikalı yetkililer de Moskova’nın gerçekten karşılıklı taviz içeren bir barış istediği görüşüne kuşkuyla yaklaştı.

Dolayısıyla girişimin başarısızlığını yalnızca Kiev’in tutumuna bağlamak eksik bir değerlendirme olur. Rusya’nın NATO konusundaki itirazı, güvenlik garantilerinin nasıl işleyeceği ve aracıların ABD adına konuşup konuşmadığı gibi sorular da önerinin önünde duruyordu.

Kiev neden destek vermedi?

Financial Times’a göre Rodnyanski, taslağı Zelenskiy’ye ve o dönemde Cumhurbaşkanlığı Ofisi Başkanı olan Andriy Yermak’a göstermeye çalıştı. Haberde, Ukrayna yönetiminin sınırları konusunda Putin’e taviz vermeyi kabul etmediği ve önerideki diğer hedeflere toprak bırakmadan ulaşabileceğini düşündüğü anlatıldı.

Bu, Zelenskiy’nin imzaya hazır bir resmî barış anlaşmasını geri çevirdiği anlamına gelmiyor. Kiev’e ulaştırılmaya çalışılan metin, aracılar tarafından hazırlanmış bir öneriydi. Financial Times, Ukrayna Cumhurbaşkanlığı Ofisi ile Yermak’ın yorum talebine yanıt vermediğini de belirtti.

Rodnyanski ise haberde aktarılan değerlendirmesinde, bir uzlaşmaya varılması için Washington’ın Kiev üzerinde baskı kurması gerektiğini savundu. Bu, girişimde yer alan bir kişinin görüşüydü; Ukrayna’nın ya da ABD’nin kabul ettiği bir politika olarak sunulmadı.

Kırım’ın statüsü neden belirleyici?

Rusya, Kırım’ı 2014’te ilhak ettiğini ilan etti. Ukrayna ise yarımadayı kendi toprağı olarak görüyor. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, aynı yıl kabul ettiği kararda Ukrayna’nın uluslararası alanda tanınan sınırları içindeki toprak bütünlüğünü teyit etti ve devletlere Kırım’ın statüsündeki değişikliği tanımama çağrısı yaptı.

Bu nedenle Kırım üzerindeki Rus kontrolünün Ukrayna tarafından tanınması önerisi, yalnızca askerî hatlara ilişkin bir düzenleme değil, Kiev’in uzun süredir savunduğu egemenlik tutumuyla doğrudan ilgili bir talepti. Donbas ve kara geçişi önerileriyle birlikte değerlendirildiğinde taslak, Ukrayna’dan kalıcı etkileri olabilecek kararlar istiyordu.

Güvenlik garantilerinin kapsamı da ayrı bir sorundu. Bir ülkeden toprakla ilgili taviz istenirken gelecekteki saldırılara karşı kimin, hangi koşullarda ve nasıl koruma sağlayacağı açık biçimde belirlenmedikçe önerilen dengenin taraflarca kabul edilmesi güçleşiyor. Haberdeki gayriresmî taslak bu soruları çözüme bağlayan imzalı bir metne dönüşmedi.

Girişim nasıl sona erdi?

Financial Times, aracıların çabalarının 2023’ün başlarında sonuçsuz kaldığını aktardı. Habere göre ABD’de gayriresmî kanalın rolü ve ne ölçüde desteklendiği konusunda belirsizlikler vardı. Ukrayna yönetimi toprak tavizine yanaşmazken Moskova’nın NATO üyeliğine itirazı da sürdü.

Ortaya çıkan tablo, daha önce kamuoyuna açıklanmamış bir temasın nasıl yürütüldüğünü gösteriyor; savaşın o aşamada kesin olarak hangi koşullarda sona erebileceğini göstermiyor. Aracıların Putin’in niyetine ilişkin anlatımları ile bazı eski Amerikalı yetkililerin değerlendirmeleri arasında da belirgin fark bulunuyor.

Financial Times’ın haberiyle gündeme gelen taslak, tarafların kabul ettiği bir anlaşma olarak uygulanmadı. Kırım’ın statüsü, işgal altındaki bölgelerin geleceği ve Ukrayna’ya verilecek güvenlik güvenceleri ise bir barış düzenlemesinin önündeki temel başlıklar olmayı sürdürüyor.

YerelGundem.com