Oslo ve St. Petersburg görüşmeleri: Ukrayna ateşkes için adım bekliyor

Ahmet Taş | Yerel Gündem

KİEV, UKRAYNA — Ukrayna, Oslo ve St. Petersburg temaslarının ardından ABD ve Rusya ile üçlü görüşmelerin yeniden başlamasını destekledi; ancak Kiev’e yönelik yeni saldırı, Moskova’nın ateşkese hazır olup olmadığına ilişkin kuşkuları artırdı.

Kiev yönetimi, müzakere heyetlerinin mümkün olan en kısa sürede bir araya gelmesini ve görüşmelerin liderler düzeyinde olası bir zirveye zemin hazırlamasını istiyor. Moskova da görüşmelere dönmeye hazır olduğunu açıkladı. Buna karşın yeni toplantının tarihi, gündemi ve Ukrayna’ya sağlanacak güvenlik garantileri konusunda henüz ortak bir çerçeve duyurulmadı.

Oslo’da hangi başlıklar görüşüldü?

Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, 20 Ekim’de Oslo’da Norveç Başbakanı Jonas Gahr Støre ve Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb ile görüştü. Zelenskiy daha sonra ABD Başkanı Donald Trump’ın temsilcileriyle bir araya geldi. Özel temsilci Steve Witkoff görüşmeye katılırken Jared Kushner çevrim içi bağlantı kurdu.

Ukrayna Cumhurbaşkanlığına göre toplantılarda savaşın sona erdirilmesine yönelik seçenekler, ateşkesin olası biçimleri ve güvenlik garantileri ele alındı. Zelenskiy, Rus saldırılarına karşı enerji altyapısının korunması konusunu da gündeme getirdi. Taraflar, üzerinde çalışılan önerilerin ayrıntılarını kamuoyuyla paylaşmadı.

Kiev açısından Avrupa ülkelerinin sürece katılması önemli. Olası bir anlaşma yalnızca silahların susmasını değil, Ukrayna’nın daha sonra yeniden saldırıya uğramaması için hangi ülkelerin nasıl bir sorumluluk üstleneceğini de kapsayacak. Oslo’daki görüşmeler bu konuları müzakereye açtı; Rusya’nın önerileri kabul ettiği anlamına gelmiyor.

Moskova’nın yanıtı ne oldu?

Witkoff, Oslo temaslarının ertesi günü St. Petersburg’da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüştü. Putin’in danışmanı Yuri Uşakov, görüşmenin ardından Rusya’nın Ukrayna ve ABD ile üçlü müzakereleri yeniden başlatmaya hazır olduğunu söyledi. Bununla birlikte Uşakov, Ukrayna ve Avrupa tarafının sunduğu yaklaşımları olumlu değerlendirmedi.

Zelenskiy ise Ukrayna’nın müzakere heyetleri düzeyinde bir görüşmeyi desteklediğini belirterek toplantının kasım ayının başından geç olmamasını istedi. Rusya’nın geçmişte de farklı formatlardaki görüşmelere hazır olduğunu açıkladığını, fakat sonrasında planların değiştiğini hatırlattı.

Bu açıklamalar diplomatik temasların sürebileceğini gösteriyor. Ancak tarafların görüşme isteğini dile getirmesi, bir ateşkesin koşullarında uzlaştıkları anlamına gelmiyor. Yeni turun nerede ve ne zaman yapılacağı ile hangi önerilerin masaya konulacağı ayrıca kararlaştırılacak.

Kiev saldırısı görüşmelere gölge düşürdü

St. Petersburg’daki toplantıdan saatler sonra Rusya, 22 Ekim gecesi Ukrayna’ya hava saldırısı düzenledi. Başlıca hedeflerden biri Kiev’di. Ukraynalı yetkililer başkentte ölü ve yaralılar bulunduğunu, sivil yapıların hasar gördüğünü bildirdi. Saldırının sonuçlarına ilişkin çalışmalar sürerken can kaybı ve hasar bilançosu değişebilir.

Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sıbiha, saldırının ardından Moskova’ya yönelik diplomatik tutumu eleştirdi ve savaşı durdurmak için daha güçlü baskı gerektiğini savundu. Kiev yönetiminin değerlendirmesinde, Rusya’nın müzakere niyeti yalnızca görüşme sonrasındaki açıklamalarla değil, sahadaki adımlarıyla da ölçülmeli.

Saldırı, yeni bir toplantının yapılıp yapılmayacağını tek başına belirlemiyor. Ancak ateşkes sağlanırsa bunun nasıl denetleneceği sorusunu daha da önemli hale getiriyor. Saldırıların sürmesi veya yeniden başlaması durumunda hangi adımların atılacağı da olası bir anlaşmanın temel konularından biri.

Uzmanlar temasları nasıl değerlendiriyor?

Ukrayna Ulusal Stratejik Araştırmalar Enstitüsü uzmanı Oleksiy Yijak, DW’ye yaptığı değerlendirmede mevcut temasları yalnızca göstermelik bir girişim olarak görmediğini söyledi. Yijak’a göre tarafların görüşmeleri sürdürmek için nedenleri var. Bununla birlikte Rusya’nın Ukrayna açısından kabul edilebilir koşullarda çatışmaları durdurmaya hazır olup olmadığı belirsiz.

Uluslararası Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü Başkanı Oleksiy Buryaçenko da DW’ye, diyaloğun devam etmesini önemli bulduğunu ancak kısa sürede bir dönüm noktası beklemediğini anlattı. Buryaçenko, önce ateşkes, ardından güvenlik garantileri ve son olarak barış anlaşması şeklindeki aşamalı yaklaşım ile Moskova’nın talepleri arasında ciddi fark gördüğünü belirtti.

Bunlar uzmanların değerlendirmeleri; tarafların üzerinde uzlaştığı bir sonucu ifade etmiyor. Görüşmelerde ilerleme olup olmadığını, toplantı tarihinin kesinleşmesi, çatışmaların durdurulmasına ilişkin somut öneriler ve olası anlaşmanın uygulanma biçimi gösterecek.

ABD’nin arabuluculuk rolü tartışılıyor

Ukrayna Prizması düşünce kuruluşundan Oleksandr Krayev, DW’ye yaptığı açıklamada Oslo’daki görüşme düzeninin işleyebileceğini söyledi. Bu düzende Ukrayna, Avrupa ülkeleri ve ABD önerileri kendi aralarında değerlendiriyor; Washington da bunları Moskova’ya iletiyor.

Krayev’in çekincesi, önerilerin her aşamada aynı biçimde ele alındığının doğrulanamaması. Uzman, Witkoff’un Rus yetkililere tam olarak hangi ifadeleri ilettiğini teyit edemediğini belirtti. Bu, diplomatik sürecin şeffaflığına ilişkin bir soru; ABD’li temsilcinin Ukrayna’nın önerilerini değiştirdiğine dair kanıt değil.

Washington ile Moskova arasındaki görüşmenin içeriği yalnızca kısmen açıklandı. Bu nedenle toplantıya ilişkin genel nitelemeler, tarafların ateşkes ya da güvenlik garantileri konusunda birbirine yaklaşıp yaklaşmadığını göstermiyor. Kiev için sonraki adım, Oslo’da gündeme getirdiği önceliklerin yeni önerilerde nasıl karşılık bulduğunu görmek olacak.

Güvenlik garantileri belirleyici olacak

Olası anlaşmanın en güç başlıklarından biri, Ukrayna’ya sağlanacak güvenlik garantilerinin içeriği. Zelenskiy, NATO’nun kolektif savunma ilkesine benzer bir koruma modelinden söz etti. Ancak bu korumayı hangi ülkelerin sağlayacağı, yükümlülüklerin ne olacağı ve yeni bir saldırıya nasıl karşılık verileceği netleşmedi.

DW’ye konuşan Krayev, Ukrayna’yı yeniden saldırıya açık bırakacak düzenlemelere karşı uyardı. Buryaçenko, garantilere verilen isimden çok ülkelerin üstleneceği somut yükümlülüklerin önemli olduğunu vurguladı. Yijak da herhangi bir anlaşmanın, Rusya’nın ileride yeniden savaş başlatmasını neyin önleyeceği sorusuna yanıt vermesi gerektiğini belirtti.

Şimdilik izlenecek ilk somut adım, Ukrayna, ABD ve Rusya heyetlerinin bir toplantı tarihi ve gündem üzerinde anlaşması. Oslo ve St. Petersburg görüşmeleri diplomatik kanalı açık tuttu; ateşkes veya Ukrayna’nın uzun vadeli güvenliği konusunda henüz sonuç üretmedi.

YerelGundem.com