Fon krizi tartışmasında Osmanlı borçları ve finans siyaseti

Ahmet Taş | Yerel Gündem

ANKARA, TÜRKİYE — Gazeteci-yazar Soner Yalçın, fon krizi tartışmasını Osmanlı’nın dış borç süreci ve Düyun-u Umumiye deneyimiyle karşılaştırarak finansın siyasi iktidarlar üzerindeki baskı gücüne dikkat çekti.

Yalçın, Odatv’de yayımlanan değerlendirmesinde fon krizinin yalnızca yatırımcıların para kaybı üzerinden okunmaması gerektiğini belirtti. Yazıda, finansal krizlerin devlet yönetimini, siyasal iktidarı ve ülkenin dış politika tercihlerini de etkileyebileceği vurgulandı.

Fon krizi ve siyaset ilişkisi

Soner Yalçın’a göre fon krizi günlerdir kişiler, ilişkiler ve sorumluluklar üzerinden tartışılıyor. Ancak yazara göre asıl mesele, finans ile siyaset arasındaki daha büyük bağın gözden kaçırılmaması.

Yalçın, para krizlerinin yalnızca yatırımcıyı değil, iktidarı da sıkıştırabileceğini savundu. Bu nedenle güncel tartışmanın ekonomi-politik sonuçlarına bakılması gerektiğini ifade etti.

Osmanlı borçları örneği

Yalçın, Türkiye’nin benzer bir baskıyı 150 yıl önce Osmanlı döneminde yaşadığını hatırlattı. Yazıda, Osmanlı’nın 1854’te Kırım Savaşı sonrasında dış borçlanmaya başladığı, bu borçlanmanın zamanla büyüdüğü ve devleti Avrupa finans çevrelerine bağımlı hale getirdiği anlatıldı.

Yazara göre Osmanlı’nın 6 Ekim 1875’te dış borç ödemelerinin yarısını durdurması, yalnızca mali bir karar olarak kalmadı; Avrupa borsalarında sarsıntıya ve Osmanlı tahvillerinde sert düşüşe yol açtı.

Bu süreç kısa sürede siyasi krize dönüştü. 1876’da İstanbul’da medrese talebelerinin gösterileri, Mahmut Nedim Paşa’nın görevden alınması ve ardından Sultan Abdülaziz’in tahttan indirilmesiyle sonuçlandı.

Yabancı tahvil sahiplerinin etkisi

Yalçın, o dönemde bugünkü MSCI benzeri küresel finans kuruluşlarının bulunmadığını, ancak Londra ve Paris’te güçlü bankerler, tahvil sahipleri ve finans çevreleri olduğunu belirtti.

Yazıda özellikle 1868’de Londra’da kurulan Corporation of Foreign Bondholders, yani Yabancı Tahvil Sahipleri Birliği’ne dikkat çekildi. Bu yapının, borçlu devletler üzerinde alacakların tahsili için baskı oluşturduğu ifade edildi.

Yalçın’a göre bu finans çevreleri yalnızca para vermiyor, aynı zamanda borçlu devletlerin siyasal kararları üzerinde de etki kuruyordu.

Düyun-u Umumiye hatırlatması

Yazıda Osmanlı’nın mali bağımlılığının en somut sonucunun 1881’de kurulan Düyun-u Umumiye olduğu vurgulandı. Bu kurumla birlikte Osmanlı’nın bazı gelirlerinin yabancı alacaklılar tarafından toplanmaya başlandığı ifade edildi.

Yalçın, tütün gibi gelir kalemlerinin kontrolünün yabancı kuruma geçmesini “devlet hazinesine ortak olunması” şeklinde yorumladı. Bu örnek üzerinden finansal bağımlılığın yalnızca ekonomik değil, siyasi egemenlik meselesi haline gelebileceği anlatıldı.

“Finansın 15 Temmuz’u” benzetmesi

Soner Yalçın, günümüzdeki fon krizi için “finansın 15 Temmuz’u” benzetmesini tartışmaya açtı. Yazara göre 15 Temmuz’da FETÖ tank ve silahla devleti ele geçirmeye çalıştı; finans dünyasında ise yöntem daha farklı işliyor.

Yalçın, paranın çekilmesi, borsanın sarsılması ve güvenin bozulmasının iktidar üzerinde ağır baskı oluşturabileceğini savundu. Bu nedenle fon krizinin yalnızca piyasa hareketi olarak değil, siyasi sonuçları olan bir süreç olarak değerlendirilmesi gerektiğini ileri sürdü.

Dış baskı ve iç kırılganlık vurgusu

Yalçın, yazısında bütün sorumluluğun dış güçlere veya “üst akla” yüklenmesinin kolaycılık olacağını da belirtti. Ona göre küresel finans baskısının etkisini büyüten unsur, çoğu zaman içeride yıllar içinde biriken ekonomik kırılganlıklar.

Bu çerçevede yazıda iki yönlü bir okuma yapıldı: Bir yanda küresel finans çevrelerinin baskı kapasitesi, diğer yanda içerideki ekonomi yönetimi hatalarının bu baskıya zemin hazırlaması.

Yalçın’ın değerlendirmesi, fon krizi tartışmasının yalnızca kişiler ve şirketler üzerinden değil, Türkiye’nin finansal egemenliği, piyasa güveni ve siyasal hareket alanı üzerinden de ele alınması gerektiği mesajıyla öne çıktı.

YerelGundem.com