COP31’de Kırım’ın kültürel mirası ve çevresel tahribat gündeme geldi

Antalya’daki COP31 panelinde Kırım’ın kültürel mirası, çevresel tahribat, Kırım Tatarlarına yönelik baskılar ve dijital denetim ele alındı.

19.11.2026 - 03:24
0
COP31’de Kırım’ın kültürel mirası ve çevresel tahribat gündeme geldi

Yusuf İnan | Yerel Gündem

ANTALYA, TÜRKİYE — Antalya’daki COP31 kapsamında düzenlenen panelde, Rusya’nın işgali altındaki Kırım’da kültürel mirasın, doğal alanların ve Kırım Tatar kimliğinin karşı karşıya bulunduğu tehditler ele alındı.

“İşgal Altında Kültür” başlıklı etkinlikte çevresel tahribat, tarihî eserlerin korunması, bağımsız medyanın durumu ve çevrim içi alan üzerindeki denetim tartışılırken uluslararası kuruluşlara belgeleme çalışmalarını destekleme çağrısı yapıldı.

Panel, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin 31. Taraflar Konferansı kapsamında 18 Kasım 2026’da Ukrayna Pavilyonu’nda gerçekleştirildi. İnsan Hakları İçin Medya İnisiyatifi Yönetim Kurulu Başkanı Mariya Tomak’ın yönettiği etkinliğe Ukrayna’nın Ankara Büyükelçisi Nariman Celâl ile yerli ve yabancı davetliler katıldı.

Askerî faaliyetlerin çevre üzerindeki etkileri

Ukrayna Milletvekili Tamila Taşeva, Rusya’nın Kırım’ı büyük bir askerî üsse dönüştürmesinin yarımadanın ekosisteminde ağır sonuçlar oluşturduğunu söyledi.

Taşeva, kıyı şeridi boyunca doğal yaşam alanlarında hendekler kazıldığını ve askerî yapılar kurulduğunu belirtti. Bu çalışmaların koruma altındaki alanlar ile kıyı ekosistemleri üzerindeki etkisinin doğrudan incelenemediğini ifade etti.

Ukraynalı bilim insanlarının işgal nedeniyle Kırım’daki kara ve deniz alanlarında kapsamlı araştırmalar yapamadığını belirten Taşeva, çevresel zararın gerçek boyutunun henüz tam olarak ölçülemediğini dile getirdi.

Taşeva, Aralık 2024’te Kırım açıklarında hasar gören iki Rus petrol tankerinin ardından uydu görüntülerinde Akyar açıklarına yayılan bir petrol tabakasının belirlendiğini aktardı. Keriç Boğazı’ndaki askerî bariyerlerin ise yunusların göç güzergâhı açısından tehdit oluşturduğunu savundu.

Kırım’ın önemli su kaynaklarından Büyük Karasu Nehri’nin rezervuardan su bırakılmaması nedeniyle büyük ölçüde kuruduğunu söyleyen Taşeva, yarımadanın farklı bölgelerindeki su kaynaklarının da baskı altında bulunduğunu kaydetti.

Hersonesos ve Hansaray için koruma çağrısı

Panelde kültürel miras alanlarında yaşandığı belirtilen tahribat da gündeme getirildi. Taşeva, Bahçesaray’daki Hansaray’da Rus yönetimi tarafından yürütülen çalışmalar sırasında tarihî yapıların özgünlüğünün zarar gördüğünü ileri sürdü.

Kırım Hanlığı’nın siyasi ve kültürel merkezlerinden biri olan Hansaray, Kırım Tatar tarihinin en önemli yapıları arasında bulunuyor. Yapıdaki restorasyon çalışmalarının kullanılan malzeme ve uygulanan yöntemler nedeniyle uzun süredir eleştirildiği belirtildi.

Antik Hersonesos kenti ve çevresinin 2026’da UNESCO tarafından Tehlike Altındaki Dünya Mirası Listesi’ne alınması da panelde ele alınan başlıklar arasındaydı.

UNESCO, Kırım’ın Ukrayna makamlarının fiilî denetimi dışında kalması nedeniyle alanın korunması ve yönetiminin güvence altına alınamadığını belirtiyor. Uydu görüntülerinde yeni yapılar, kapsamlı kazı faaliyetleri ve tarihî alanın çevresindeki değişikliklerin tespit edildiği bildiriliyor.

Taşeva, uydu gözlemlerinin yalnızca Hersonesos’ta değil, Kırım kıyıları ve doğal koruma alanlarında meydana gelen değişikliklerin izlenmesinde de kullanılmasını istedi. Uluslararası ortakların teknik ve mali destek sağlamasının belgeleme çalışmalarını güçlendireceğini söyledi.

Dijital alan üzerindeki denetim tartışıldı

Dünya Kırım Tatar Kongresi İcra Komitesi üyesi Nedim Useinov, Kırım Tatarlarına yönelik baskıları tarihsel bir çerçeve içerisinde değerlendirdi.

Useinov, Rusya’nın Kırım Tatarlarına yönelik politikasını üç aşamada ele aldı. İlk aşamanın Kırım Hanlığı’nın 1783’te Rusya tarafından ilhak edilmesi, ikinci aşamanın 18 Mayıs 1944’te gerçekleştirilen Kırım Tatar sürgünü, üçüncü aşamanın ise 2014’te başlayan işgal olduğunu söyledi.

Useinov’a göre ilk dönemde toprak, ikinci dönemde hafıza ve kimlik, 2014 sonrasında ise ifade özgürlüğü hedef alındı. Günümüzde baskının yalnızca fiziksel güçle değil, yasalar, mahkemeler, iletişim altyapısı ve internet düzenlemeleri üzerinden de uygulandığını savundu.

Rusya kontrolündeki iletişim ağlarının Kırım’daki Ukrayna altyapısının yerini aldığını belirten Useinov, yarımadadaki çevrim içi trafiğin Rusya merkezli sağlayıcılar üzerinden geçtiğini söyledi.

Kırım Haber Ajansı, ATR ve Radio Meydan gibi bağımsız medya kuruluşlarının Rus mevzuatına göre yeniden kayıt başvurularının kabul edilmediğini hatırlatan Useinov, bu kuruluşların Kıyiv’e taşınmak zorunda kaldığını aktardı.

Gazeteciler, aktivistler ve din görevlileri hakkında açılan davalarda eski sosyal medya paylaşımlarının delil olarak kullanıldığını belirten Useinov, bazı paylaşımların 2014’teki işgalden önce yayımlandığını söyledi.

Kırım Tatarca yayın yapan medya kuruluşlarına ve eğitim içeriklerine erişimin engellenmesinin yalnızca ifade özgürlüğünü değil, dilin öğrenilmesini ve gelecek nesillere aktarılmasını da etkilediğini ifade etti.

“Kırım bizim evimizdir”

Ukrayna Cumhurbaşkanının Kırım Özerk Cumhuriyeti Daimî Temsilci Yardımcısı Süleyman Mamutov, Kırım’ın Ukrayna’nın yerli halkları açısından bir ana yurt olduğunu vurguladı.

Mamutov, Rusya’nın Kırım’ı askerî bir dayanak noktası ve Ukrayna’ya yönelik saldırılar için kullanılan bir alan hâline getirdiğini söyledi. Yarımadada kültürel etkinlikler düzenlenirken aynı anda aktivistlerin, gazetecilerin ve inançlı kişilerin baskı altında tutulduğunu savundu.

Rus yönetiminin dış dünyaya Kırım Tatar kültürünün serbestçe yaşatıldığı görüntüsünü sunduğunu belirten Mamutov, bu görüntünün arka planında aramalar, gözaltılar ve siyasi nitelikli soruşturmaların bulunduğunu ileri sürdü.

Kırım Tatar Millî Meclisinin 2016’da Rusya tarafından “aşırılıkçı örgüt” ilan edilerek yasaklandığını hatırlatan Mamutov, Kırım Tatar Millî Kurultayının da işgalden bu yana olağan biçimde toplanamadığını dile getirdi.

Panel programında Rus makamlarını temsilen bir konuşmacı yer almadı. Etkinlikte dile getirilen suçlamalara ilişkin Rusya’nın görüşü paylaşılmadı.

Türkiye ile Kırım arasındaki tarihî bağlar

Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Ukrayna Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı Öğretim Görevlisi Dr. Yuliya Biletska, Türkiye ile Kırım arasındaki bağları halk, miras ve ilke başlıkları altında değerlendirdi.

Türkiye’nin dünyadaki en büyük Kırım Tatar diasporalarından birine ev sahipliği yaptığını belirten Biletska, birçok aile için Kırım’ın soyut bir dış politika konusu değil, aile hafızasının parçası olduğunu söyledi.

Biletska, Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansının 2009’da Bahçesaray yakınlarındaki Zincirli Medrese’nin restorasyonuna katkı sağladığını hatırlattı. Bu çalışmayı Hansaray’da Rus yönetimi altında gerçekleştirilen ve eleştirilen müdahalelerle karşılaştırdı.

Türkiye’nin Kırım’ın Rusya tarafından ilhakını tanımadığını ve Kırım Tatarlarının güvenliğini desteklediğini belirten Biletska, kültürel mirasın bu siyasi tutumun somutlaştığı alanlardan biri olduğunu ifade etti.

Kırım Tatar aydını İsmail Bey Gaspıralı’nın Bahçesaray’da yayımladığı Tercüman gazetesinin İstanbul’a kadar ulaştığını hatırlatan Biletska, Türkiye ile Kırım arasındaki düşünsel ve kültürel etkileşimin uzun bir geçmişe dayandığını söyledi.

Belgeleme, çeviri ve eğitim önerisi

Biletska, Türkiye’de Kırım’ın Osmanlı dönemine ilişkin güçlü bir akademik birikim bulunduğunu ancak 2014 sonrasındaki gelişmelerin toplum tarafından daha az bilindiğini belirtti.

Kırım Tatar sürgününün Türkiye’de hatırlandığını söyleyen Biletska, işgal sonrasında yaşanan hak ihlalleri ve kültürel değişiklikler hakkında daha geniş bir kamuoyu bilgilendirmesine ihtiyaç bulunduğunu kaydetti.

Bu amaçla insan hakları raporlarının Türkçeye çevrilmesini, Kırım’daki kültürel varlıkların mevcut durumunun belgelenmesini ve güncel gelişmelerin eğitim ile akademik çalışmalara dâhil edilmesini önerdi.

Türk tarihçileri, mimarlar ve restorasyon uzmanlarının elindeki eski kayıtların, tarihî yapıların işgal öncesindeki durumunu göstermesi bakımından kanıt niteliği taşıyabileceğini belirtti.

Bu bilgilerin yalnızca bugünkü tahribatın kayıt altına alınması için değil, Kırım’ın gelecekte yeniden Ukrayna’nın fiilî denetimine girmesi hâlinde yapılacak restorasyon çalışmaları açısından da gerekli olacağını söyledi.

Panel, Kırım’daki çevresel ve kültürel değişikliklerin uydu görüntüleri, tarihî belgeler, bağımsız raporlar ve akademik çalışmalarla izlenmesi çağrısıyla sona erdi.

YerelGundem.com

Tepkin Ne?

Harika Harika 0
Kötü Kötü 0
Sevdim Sevdim 0
Komik Komik 0
Şaşırdım Şaşırdım 0
Üzücü Üzücü 0
Kızdım Kızdım 0
Yusuf İnan

Yusuf İnan, gazeteci ve yazardır. UAPresa.com, WiseNewsPress.com, SehitlerOlmez.com ve YerelGundem.com'da Genel Yayın Yönetmeni olarak görev yapmaktadır. Türkiye siyaseti, dış politika, uluslararası ilişkiler ve güvenlik başta olmak üzere güncel gelişmeler üzerine haber, yorum ve analizler kaleme almaktadır.

Yorumlar (0)

User