Rusya safında savaşan Ukrayna kökenli esirler tercihlerini anlattı

Ahmet Taş | Yerel Gündem

KİEV, UKRAYNA — Rusya safında savaşırken Ukrayna güçlerine esir düşen Ukrayna kökenli kişilerin anlatımları, işgal altında büyümenin, Rus propagandasının, zorunlu seferberliğin ve bireysel yaşam koşullarının savaş tercihlerinde nasıl farklı roller oynadığını ortaya koyuyor.

Novosti-N’nin aktardığı BBC röportajında, Batı Ukrayna’daki bir savaş esiri kampında tutulan Ukrayna pasaportlu bazı mahkûmlar kendi hikâyelerini anlattı. Görüşülen kişiler arasında Rusya için gönüllü savaştığını söyleyenler olduğu gibi, işgal altındaki bölgelerde zorla seferber edildiğini belirtenler de bulunuyor.

Ukrayna pasaportu taşıyorlar ancak Rusya safında savaştılar

Habere göre savaşın ilk dönemlerinde Ukrayna’nın elindeki Rus savaş esirlerinin önemli bölümünü Rusya’nın daha yoksul ve uzak bölgelerinden gelen askerler oluşturuyordu.

Zaman içinde esir profili değişti. Kamplarda St. Petersburg ve Yekaterinburg gibi büyük Rus kentlerinden gelenlerin yanı sıra Ukrayna vatandaşı olup Rusya safında savaşan kişilerin de bulunduğu belirtiliyor.

Ukrayna, bu kişileri vatandaşları olarak görmeye devam ediyor. Ukrayna kontrolündeki yargı sürecine girenlerin devletin güvenliğine karşı işlenen suçlar kapsamında yargılanabildiği, hüküm sonrasında ise Rus savaş esirlerinin kaldığı kamplara gönderilebildiği aktarılıyor.

Kiev’in yaklaşımında, Rusya tarafından işgal edilen Ukrayna topraklarının statüsünün geçici olduğu kabul edildiği için o bölgelerde yaşayanların Ukrayna vatandaşlığı da devam ediyor.

Bu durum, savaş esirleri meselesini yalnız askeri değil, vatandaşlık ve kimlik tartışması açısından da karmaşık hale getiriyor.

2014’ten sonra büyüyen kuşağın kimlik sorunu

Ukrayna Savaş Esirlerine Muamele Koordinasyon Merkezi temsilcisi Petro Yatsenko, BBC’ye yaptığı değerlendirmede Ukrayna kökenli bazı esirlerde güçlü Rusya yanlısı görüşlerin bulunduğunu söyledi.

Yatsenko, bu kişilerin “ulusal kimliğinin oldukça bulanık” olduğunu belirtti.

Haberde örnek verilen kişilerden Anton, 2014 yılında doğduğu Donbas bölgesinin Rusya destekli güçlerin kontrolüne geçtiği dönemde 10 yaşındaydı.

2022’de 18 yaşına geldiğinde Rus ordusu safında cepheye gittiğini söyleyen Anton, kararından pişman olmadığını ifade etti.

“Seçimimden pişman değilim. Toprağımı savunmaya gittim.”

Anton, birlikte cepheye giden yaşıtlarından bazılarının hayatını kaybettiğini de anlatıyor.

BBC’nin aktardığına göre Anton kendisini Ukraynalı değil Rus olarak tanımlıyor ve Vladimir Putin’den “benim başkanım” diye söz ediyor.

Bu anlatım, 2014 sonrasında Rus kontrolünde kalan bölgelerde çocukluk ve ergenlik dönemini geçiren kuşağın karşılaştığı eğitim, medya ve kimlik ortamının savaş üzerindeki etkisine ilişkin önemli bir örnek oluşturuyor.

Rus eğitim sistemi ve propaganda etkisi

Haberde, işgal altındaki bölgelerde büyüyen gençlerin yıllarca Rus eğitim sistemine ve Kremlin yanlısı medya yayınlarına maruz kaldığına dikkat çekiliyor.

Anton’un anlatımına göre aile kökenlerini Rusya’ya bağlıyor ve vatandaşlık yerine etnik kimliğe daha fazla önem veriyor.

BBC’nin röportajı, bu durumun bütün bölge sakinleri için geçerli olduğu sonucunu çıkarmıyor. Ancak görüşülen bazı kişilerin kendi siyasi ve ulusal kimliklerini Rusya üzerinden tanımladığını ortaya koyuyor.

Bu kişilerin savaş hakkındaki değerlendirmelerinde de Rusya’da ve işgal altındaki bölgelerde uzun süredir kullanılan siyasi söylemlerin izleri görülüyor.

Ukrayna açısından ise ortaya çıkan temel sorunlardan biri, 2014’ten itibaren kontrol dışı kalan bölgelerde yetişen bir kuşağın Ukrayna devletiyle kurduğu ilişkinin önemli ölçüde zayıflamış olması.

Bazıları gönüllü, bazıları zorla cepheye gönderildi

Kamptaki kişilerin tamamının aynı gerekçelerle Rus ordusunda yer almadığı görülüyor.

Artem adlı başka bir esir, Donetsk bölgesinden gönüllü olarak Rus ordusuna katıldığını ve yaklaşık iki ay savaştığını anlatıyor.

Vücudunda çok sayıda şarapnel yarası bulunan Artem, kararını 2014’ten kalan kişisel kırgınlıklarla açıklıyor.

Bununla birlikte Rus ordusundaki deneyimine ilişkin olumlu bir tablo da çizmiyor. Komutanından şikâyet eden Artem, sözleşme karşılığında vaat edildiğini söylediği 400 bin rubleyi alamadığını belirtiyor.

Diğer taraftan işgal altındaki topraklarda zorunlu seferberliğe tabi tutulduğunu söyleyen kişiler de var.

Haberde aktarılan istihbarat değerlendirmelerine göre işgal altındaki bölgelerde on binlerce kişinin zorla seferber edildiği belirtiliyor.

Donetsk doğumlu bir esir, bölgede siyasi nedenlerle değil, evini terk etmek istemediği için kaldığını; daha sonra zorla savaşa gönderildiğini söylüyor.

Bu kişinin hedefinin savaş sona erdikten sonra eşi ve çocuklarının yanına dönmek olduğu aktarılıyor.

Hapishaneden cepheye gidenler de bulunuyor

Esirler arasındaki motivasyonların ne kadar farklı olduğuna ilişkin bir başka örnek de Konstantin.

Habere göre 44 yaşındaki Konstantin, uyuşturucu ticareti nedeniyle uzun süreli hapis cezası çektiği cezaevinden cepheye gönderildi.

Savaşa katılma kararını cezaevinde geçireceği yıllarla ilişkilendiren Konstantin, 15 yıllık hapis süresinin kendisi için çok uzun olduğunu söylüyor.

“Şimdi 44 yaşındayım. Çıktığımda 60 olacaktım.”

Konstantin, bunun kendisini haklı çıkarmayacağını da kabul ediyor.

Rusya’nın özellikle savaş sırasında cezaevlerindeki mahkûmları askerî birliklere katılmaya teşvik ettiği veya çeşitli sözleşmeler karşılığında cepheye gönderdiği daha önce de uluslararası haberlerde geniş biçimde yer almıştı.

Esir kampında gündelik hayat

BBC’nin aktardığı kamp görüntüsü savaşın sertliğiyle günlük hayat arasında dikkat çekici karşıtlıklar içeriyor.

Mahkûmların bir kısmı çilek ve salatalık yetiştiriyor. Atölyelerde ahşap ürünler hazırlanıyor; bazı bölümlerde tabut, başka bir atölyede ise yapay yılbaşı ağaçları üretiliyor.

Esirlerin yaptıkları işlerden elde ettikleri parayı sigara ve ek gıda ürünleri satın almak için kullanabildikleri aktarılıyor.

Öğle saatlerinde koyu mavi kıyafetler içindeki esirlerin yemekhaneye götürüldüğü, televizyonda ise Rusya’nın Kırım üzerindeki tarihsel iddialarını ele alan bir programın gösterildiği belirtiliyor.

Ancak BBC muhabirinin gözlemine göre mahkûmların büyük bölümü ekrandaki yayına ilgi göstermiyor.

Haberde ayrıca görüşmelerin gardiyanlar ve kameralar olmadan gerçekleştirildiği, konuşmak istemeyen esirlerin röportajı reddetme hakkının bulunduğu özellikle belirtiliyor. Bununla birlikte esaret koşullarında yapılan anlatımların değerlendirilmesinde bu durumun dikkate alınması gerektiği de vurgulanıyor.

Esir değişiminde öncelik meselesi

Ukrayna açısından Rus askerlerinin ve Rusya safında savaşmış diğer kişilerin esir alınmasının bir başka önemli boyutu da esir değişimleri.

Kiev, elindeki savaş esirlerini Rusya’da tutulan Ukraynalı askerlerin geri getirilmesinde kullanılabilecek bir değişim havuzunun parçası olarak değerlendiriyor.

Ancak Donbas kökenli bazı esirler, Moskova’nın kendi durumlarına öncelik vermediğini düşünüyor.

Konstantin, kendi grubundan çok az kişinin değişim kapsamında Rusya’ya gönderildiğini söyleyerek uzun süre kampta kalabileceklerinden endişe ettiğini anlatıyor.

“Görünüşe göre bizi değiştirmek istemiyorlar. Sanırım en son biz gideceğiz.”

BBC’nin savaş esiri kampından aktardığı hikâyeler tek bir motivasyona işaret etmiyor. Gönüllü katılım, işgal altında geçirilen yıllar, propaganda, zorunlu seferberlik, cezaevinden çıkma isteği ve kişisel kırgınlıklar aynı savaşın içinde farklı insanları Rusya saflarına taşıyan ayrı nedenler olarak ortaya çıkıyor.

Aynı zamanda bu anlatımlar, Rusya-Ukrayna savaşının yalnız cephe hatlarında değil, yıllardır işgal altında yaşayan toplumların kimlik ve aidiyetlerinde de derin izler bıraktığını gösteriyor.

YerelGundem.com