TOKİ kiralık sosyal konut projesi: İstanbul’da kiralar düşecek mi?

Ahmet Taş / Yerel Gündem

İSTANBUL, TÜRKİYE — TOKİ’nin İstanbul’da hayata geçireceği 15 bin kiralık sosyal konut projesinde başvurular 14 Eylül’de başlarken, kira bedelleri 10 bin TL’den başlayacak ve ilk 1.071 konutun ekim ayında teslim edilmesi planlanıyor.

Piyasa rayiçlerinin altında kiraya verilmesi hedeflenen konutlar, barınma maliyetlerinin yüksek olduğu İstanbul’da yeni bir sosyal konut modeli olarak uygulanacak. Uzmanlara göre 15 bin konut İstanbul’daki toplam kira piyasasını kısa vadede tek başına değiştirmeye yetmeyebilir ancak sistemin büyütülmesi halinde orta ve uzun vadede kira piyasasında düzenleyici bir rol üstlenebilir.

Başvurular 14 Eylül’de başlayacak

Toplu Konut İdaresi Başkanlığı’nın (TOKİ) açıkladığı takvime göre yapımı tamamlanan ilk 1.071 kiralık sosyal konut için başvurular 14–25 Eylül 2026 tarihleri arasında alınacak.

Başvurular için herhangi bir ücret alınmayacak. Vatandaşlar işlemlerini e-Devlet üzerinden TOKİ’nin “Konut / İşyeri Başvuru” hizmeti aracılığıyla gerçekleştirebilecek. Hak sahiplerinin kura yöntemiyle belirlenmesi ve ilk konutların ekim ayında teslim edilmesi planlanıyor.

Toplam 15 bin kiralık sosyal konutun Ataşehir, Arnavutköy, Başakşehir, Beyoğlu, Gaziosmanpaşa, Güngören, Kartal, Maltepe, Sancaktepe, Tuzla, Ümraniye ve Üsküdar olmak üzere İstanbul’un 12 ilçesinde yer alması öngörülüyor.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, projenin temel amaçlarından birinin dar gelirli vatandaşların konuta erişimini kolaylaştırmak ve kira piyasasının dengelenmesine katkıda bulunmak olduğunu açıkladı.

Kiralar 10 bin TL’den başlayacak

TOKİ tarafından açıklanan kira tutarları konut büyüklüğüne göre değişiyor. Buna göre 1+1 konutlarda kira bedeli 10 bin TL, 2+1 konutlarda 12 bin TL’den başlayan tutarlar, 3+1 konutlarda 15 bin TL ve 4+1 konutlarda ise 18 bin TL’den başlayan fiyatlar olarak belirlendi.

Bakan Kurum, kira bedellerinin konutların bulunduğu bölgelerdeki piyasa rayiçlerinin altında tutulacağını belirtti.

Özellikle İstanbul’un kira düzeyi yüksek ilçelerinde sosyal konutların piyasanın oldukça altında fiyatlarla kiraya verilmesi, projenin yalnızca barınma desteği değil, kira piyasasında referans oluşturabilecek bir uygulama olarak da değerlendirilmesine yol açıyor.

BBC Türkçe’ye konuşan Gayrimenkul Yatırımcıları Derneği (GYODER) Başkanı Neşecan Çekici, örneğin Ataşehir’de 4+1 bir sosyal konutun 18 bin TL düzeyinde kiraya verilmesinin bölgedeki ev sahipleri ve kiracılar açısından dikkat çekici bir fiyat karşılaştırması yaratabileceğini belirtti.

Kimler kiralık sosyal konuta başvurabilecek?

TOKİ’nin açıkladığı kriterlere göre başvuru yapacak kişinin 18 yaşını tamamlamış, evli ve Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olması gerekiyor.

Başvuru sahibinin eşiyle birlikte aylık toplam hane gelirinin 100 bin TL’nin altında bulunması, en az bir yıldır İstanbul’da ikamet etmesi ve üzerine tapuda kayıtlı herhangi bir konutun olmaması da temel şartlar arasında bulunuyor.

GYODER Başkanı Çekici, BBC Türkçe’ye yaptığı değerlendirmede sosyal konutların ihtiyaç sahibi ailelere yönlendirilmesini olumlu bulduğunu ve ailelerin barınma ihtiyacının öncelikli konular arasında yer aldığını söyledi.

İstanbul’daki uygulama ilk aşamada sınırlı sayıda konutu kapsasa da projenin bir pilot model olarak nasıl işleyeceği, sonraki sosyal kiralık konut projeleri açısından da önem taşıyor.

Konutlar üç yıl süreyle kiralanacak

Projede hak sahipleri konutlarda süresiz olarak kalamayacak. Kiralama süresi üç yıl olarak belirlendi.

Üç yıllık sürenin tamamlanmasının ardından konutların yeni hak sahiplerine verilmesi için yeniden kura düzenlenmesi planlanıyor. Böylece sosyal konut sisteminden farklı dönemlerde daha fazla hanenin yararlanması hedefleniyor.

BBC Türkçe’ye konuşan Türkiye Sınai Kalkınma Bankası (TSKB) Gayrimenkul Değerleme Genel Müdürü Makbule Yönel Maya da bu sistemin sosyal konutlarda fırsat eşitliği açısından önemli olduğunu belirtti.

Maya’ya göre konutların sürekli aynı kiracıların kullanımında kalması, sosyal konutlardan yararlanmayı bekleyen diğer ihtiyaç sahipleri açısından eşitsizlik yaratabilir. Bu nedenle üç yıllık sürenin sözleşmeler ve tahliye hükümleriyle açık biçimde düzenlenmesi önem taşıyor.

15 bin sosyal konut İstanbul’daki kiraları düşürür mü?

Projenin en çok tartışılan yönlerinden biri, 15 bin kiralık konutun İstanbul genelindeki kira fiyatlarını ne ölçüde etkileyebileceği.

BBC Türkçe’ye değerlendirmede bulunan Maya, İstanbul’da yaklaşık 5–7 milyon hane bulunduğuna dikkat çekerek 15 bin konutun kent genelindeki kira seviyesini doğrudan değiştirebilecek büyüklükte olmadığını söyledi. Bununla birlikte Maya, Türkiye’de kiralık sosyal konut modelinin uygulanmaya başlanmasını önemli bir adım olarak değerlendirdi.

GYODER Başkanı Çekici de kira piyasasının yeni gelişmelere kısa sürede tepki vermediğini, ancak sosyal kiralık konut stokunun büyümesi halinde orta vadede piyasa üzerinde etkisinin görülebileceğini ifade etti.

Bu açıdan projenin etkisi yalnızca ilk 15 bin konut üzerinden değil, uygulamanın gelecek yıllarda kaç konuta ulaşacağı üzerinden değerlendiriliyor.

Bakan Kurum ise sosyal konut uygulamasının kira fiyatlarını aşağı yönlü desteklemesini beklediklerini belirtirken, hükümet projenin barınma maliyetlerinin azaltılmasında kullanılacak araçlardan biri olacağını savunuyor.

Kiralık sosyal konutlar başka şehirlere yayılacak mı?

İlk uygulama İstanbul’da başlatılıyor ancak hükümetin orta vadeli planı kiralık sosyal konut modelini yalnızca İstanbul’la sınırlı tutmamak yönünde.

Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından yayımlanan 2027–2029 Orta Vadeli Programı’nda, kira artışlarını sınırlandırmak ve barınma ihtiyacını karşılamak amacıyla kiralık sosyal konut imkânının yaygınlaştırılması hedefi yer aldı. Reform takviminde bu adım için 2027’nin ikinci çeyreği işaret edildi.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz da OVP’nin tanıtımında dar ve orta gelirli vatandaşların konuta erişimini kolaylaştırmak amacıyla sosyal konut yatırımlarının artırılacağını ve İstanbul’da başlatılan kiralık sosyal konut modelinin ülke geneline yayılmasının planlandığını söyledi.

BBC Türkçe’ye konuşan GYODER Başkanı Çekici ise İstanbul’un ardından Ankara, İzmir ve Bursa gibi konut piyasasının yoğun olduğu büyükşehirlerin uygulamada öne çıkabileceği görüşünü dile getirdi. Ancak İstanbul dışındaki illere ilişkin henüz resmî bir proje veya konut sayısı açıklanmış değil.

Özel sektörün de sisteme dahil edilmesi öneriliyor

Kiralık sosyal konut stokunun hızlı biçimde artırılabilmesi için yalnızca TOKİ’nin değil, özel sektörün de sisteme dahil edilmesi tartışılıyor.

GYODER Başkanı Çekici, BBC Türkçe’ye yaptığı değerlendirmede gayrimenkul yatırım ortaklıkları ve nitelikli özel sektör şirketlerinin sosyal kiralık konut projelerinde rol üstlenebileceğini belirtti.

Önerilen modeller arasında devlet veya belediyelere ait kullanılmayan arsaların belirli sürelerle özel sektöre tahsis edilmesi, bu alanlarda konut geliştirilmesi ve projelerin “yap, işlet, devret” benzeri yöntemlerle işletilmesi bulunuyor.

Bu tür modellerin hayata geçirilip geçirilmeyeceği henüz kesinleşmiş değil. Ancak 2027–2029 Orta Vadeli Programı’nda kiralık sosyal konutların yaygınlaştırılmasının açık bir hedef haline gelmesi, İstanbul’daki ilk uygulamanın daha geniş kapsamlı bir konut politikasının başlangıcı olabileceğine işaret ediyor.

YerelGundem.com