Cumhurbaşkanlığı sisteminde revizyon iddiası: Bakanlar Meclis'e dönebilir

Ahmet Taş | Yerel Gündem

ANKARA / TÜRKİYE — AK Parti içinde hazırlandığı öne sürülen bir raporda, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi korunurken bakanların milletvekilleri arasından atanması ve TBMM'nin yürütme üzerindeki denetiminin artırılması önerildi.

Cumhuriyet'in, Ekonomim gazetesi yazarı Besti Kayalar'ın haberine dayandırdığı bilgilere göre çalışma henüz resmî bir anayasa değişikliği veya kanun teklifi niteliği taşımıyor. Raporda bakanların statüsünden Cumhurbaşkanı'nın bazı yetkilerine, bakan yardımcılıklarından sözlü soru mekanizmasına kadar mevcut sistemin farklı unsurlarının yeniden düzenlenmesi gündeme getiriliyor.

Öneriler arasında en dikkat çekici başlıklar, bakanların milletvekilleri arasından atanması, bazı yürütme yetkilerinin Bakanlar Kurulu'na aktarılması ve bakan yardımcılığı sisteminin kaldırılarak müsteşarlık modeline dönülmesi olarak sıralanıyor.

Bakanların milletvekilleri arasından atanması öneriliyor

Haberde aktarılan çalışmaya göre mevcut Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nde Cumhurbaşkanı tarafından milletvekili olmayan isimler arasından da atanabilen bakanların statüsünde değişikliğe gidilmesi değerlendiriliyor.

Önerilen modelde bakanların milletvekilleri arasından atanması ve milletvekilliklerinin devam etmesi öngörülüyor.

Ancak bakanların TBMM komisyonlarında ve Genel Kurul'daki oylamalarda oy kullanmaması planlanıyor.

Buna karşılık bakanların kendi görev alanlarıyla ilgili yasa teklifleri görüşülürken ilgili komisyonlarda ve Genel Kurul'da hazır bulunmaları zorunlu hale getirilebilecek.

Bu öneri hayata geçirilirse yürütmede görev alan bakanların parlamentoyla doğrudan siyasi ve kurumsal ilişkisi yeniden kurulmuş olacak.

Ancak söz konusu düzenlemenin henüz AK Parti tarafından kamuoyuna açıklanmış resmî bir teklif olmadığına dikkat çekiliyor.

Sözlü soru ve denetim oturumları geri gelebilir

Çalışmanın TBMM'yi güçlendirmeyi amaçlayan bölümlerinden biri de bakanların Meclis denetimine daha doğrudan tabi tutulması.

Habere göre bakanların ayda iki kez milletvekillerinin sözlü sorularına cevap vermesi planlanıyor.

Ayrıca 15 günde bir salı günü yaklaşık bir saatlik özel denetim oturumu yapılması öneriliyor.

Bu modele göre her ay iki bakan Genel Kurul'a gelerek milletvekillerinin sorularını yanıtlayacak. Her yasama yılında da bütün bakanların en az bir kez bu denetim oturumlarına katılması zorunlu tutulabilecek.

Böyle bir düzenleme, mevcut sistemde ağırlıklı olarak yazılı soru mekanizması üzerinden yürütülen yasama denetiminin yeniden doğrudan sözlü temasla desteklenmesi anlamına gelecek.

Rapordaki yaklaşımın temelinde, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi devam ederken TBMM'nin yürütme üzerindeki görünür denetiminin artırılması bulunuyor.

Cumhurbaşkanı'nın bazı yetkileri Bakanlar Kurulu'na devredilebilir

Çalışmada yürütme yetkisinin kullanımına ilişkin de dikkat çekici öneriler bulunduğu belirtiliyor.

Cumhurbaşkanı'nın bugün tek başına kullandığı bazı yetkilerin Bakanlar Kurulu'na aktarılması seçenekler arasında.

Bazı kararların Cumhurbaşkanı ile Bakanlar Kurulu tarafından birlikte imzalanması, bazı kararların ise yalnızca Bakanlar Kurulu kararıyla yayımlanması öneriliyor.

Bu model, yürütmedeki karar alma süreçlerinin daha kolektif hale getirilmesini amaçlıyor.

Ancak raporda parlamenter sisteme tamamen geri dönüş önerilmediği, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nin ana yapısının korunmasının öngörüldüğü aktarılıyor.

AK Parti içindeki değerlendirmelerde asıl hedefin sistemin değiştirilmesi değil, özellikle Meclis ve bakanlıklar ayağında kapsamlı bir revizyon yapılması olduğu ifade ediliyor.

Bakan yardımcılığı yerine müsteşarlık gündemde

Revizyon çalışmasının kamu yönetimini doğrudan ilgilendiren bir başka başlığı bakan yardımcılıkları.

Haberde, AK Parti içinde bakan yardımcılığı sisteminin beklenen performansı gösterip göstermediğine ilişkin eleştirilerin arttığı öne sürülüyor.

Bu nedenle bakan yardımcılıklarının kaldırılması ve parlamenter sistem dönemindeki müsteşarlık makamının yeniden getirilmesi öneriliyor.

Müsteşarlık sistemi geçmişte bakanlıkların en üst düzey bürokratik yönetim katmanlarından birini oluşturuyordu.

Böyle bir değişiklik yapılması durumunda siyasi sorumluluğu taşıyan bakan ile bakanlığın bürokratik yönetimi arasındaki görev dağılımının yeniden tanımlanması gerekecek.

Ancak müsteşarlık makamının hangi yetkilerle geri getirileceği veya tüm bakanlıklarda aynı modelin uygulanıp uygulanmayacağı konusunda kamuoyuna yansıyan çalışmada ayrıntılı bir nihai düzenleme bulunmuyor.

Cumhurbaşkanı seçiminde 10 puan fark iddiası da raporda

Cumhuriyet'in aktardığı haberde Cumhurbaşkanlığı seçiminin iki turlu yapısına ilişkin de yeni bir öneriden söz ediliyor.

Buna göre iki tur arasında en az 10 puanlık fark aranmasına yönelik bir düzenlemenin çalışmada yer aldığı öne sürülüyor.

Ancak bu önerinin nasıl uygulanacağı, hangi koşullarda devreye gireceği ve mevcut yüzde 50+1 esasına nasıl etki edeceği konusunda ayrıntı verilmiş değil.

Bu nedenle Cumhurbaşkanlığı seçimine ilişkin başlığın henüz netleşmiş bir model olarak değerlendirilmemesi gerekiyor.

Kamuoyuna yansıyan önceki haberlerde de Cumhurbaşkanı seçiminin iki turu arasındaki oy farkına ilişkin çeşitli formüllerin parti içinde tartışıldığı, ancak kesinleşmiş bir karar bulunmadığı belirtilmişti.

AK Parti içinde 400'ün üzerinde oy beklentisi dile getiriliyor

Haberde AK Parti içindeki bazı isimlerin yeni anayasa için TBMM'de geniş destek sağlanabileceğini düşündükleri de aktarılıyor.

Parti kurmaylarının, “Terörsüz Türkiye” süreci kapsamında kabul edilen çerçeve yasada ortaya çıkan yüksek oy oranını yeni anayasa çalışmaları bakımından olumlu bir siyasi atmosfer olarak değerlendirdikleri öne sürülüyor.

AK Parti içindeki değerlendirmelerde yeni anayasa değişikliğinin 400'ün üzerinde oyla kabul edilebileceği beklentisinin dile getirildiği belirtiliyor.

Ancak bu değerlendirme siyasi bir beklenti niteliğinde. Meclis'teki diğer partilerin Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne ilişkin böyle bir revizyon paketine nasıl yaklaşacağı henüz bilinmiyor.

Anayasa değişikliklerinin TBMM'deki kabul ve halkoylaması süreçleri Anayasa'da belirlenen nitelikli çoğunluk kurallarına tabi bulunuyor.

Bu nedenle sistem değişikliğinin kapsamı kadar siyasi partiler arasında sağlanacak destek de belirleyici olacak.

Henüz resmî teklif yok

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi 2017 anayasa değişikliği referandumunun ardından 2018 seçimleriyle birlikte uygulanmaya başlamıştı.

Yeni sistemle başbakanlık kaldırılmış, yürütme yetkisi Cumhurbaşkanı'nda toplanmış ve milletvekilliği ile bakanlık görevinin aynı anda yürütülmesi uygulamasına son verilmişti.

Kamuoyuna yansıyan yeni rapordaki önerilerden bazıları kabul edilirse, 2018'de oluşturulan bu yapının özellikle bakanlar ile TBMM arasındaki ilişki bakımından önemli ölçüde yeniden şekillenmesi söz konusu olacak.

Bununla birlikte mevcut aşamada bakanların milletvekilleri arasından atanacağı, müsteşarlık sisteminin kesin olarak geri getirileceği veya Cumhurbaşkanı'nın belirli yetkilerinin Bakanlar Kurulu'na devredileceği yönünde alınmış resmî bir karar açıklanmış değil.

Bu nedenle söz konusu başlıklar, AK Parti içinde hazırlandığı bildirilen bir revizyon raporunda yer alan öneriler olarak değerlendirilmelidir.

Çalışmanın parti yönetimi tarafından benimsenip benimsenmeyeceği, hangi maddelerin yeni anayasa hazırlığına dahil edileceği ve muhalefet partileriyle bir uzlaşma arayışına girilip girilmeyeceği önümüzdeki dönemde netleşecek.

YerelGundem.com