Trump, Putin ve Şi’nin Çin’deki üçlü görüşmesi 19 Kasım için planlandı

Ahmet Taş | Yerel Gündem

WASHINGTON / ABD — Beyaz Saray ve Kremlin, Donald Trump, Vladimir Putin ve Şi Cinping’in 19 Kasım’da Çin’in Shenzhen kentinde üçlü görüşme yapacağını duyururken Pekin henüz nihai teyit vermedi.

Planlanan buluşma, 18–19 Kasım’da düzenlenecek Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği APEC Liderler Toplantısı’nın oturum aralarında gerçekleştirilecek. ABD yönetimi nükleer silahların azaltılması ile İran’ın gündeme gelmesini bekliyor; üst düzey bir ABD yetkilisi görüşmeden kısa vadede anlaşma çıkmasının öngörülmediğini söyledi. Çin Dışişleri Bakanlığı ise taraflarla temasların sürdüğünü ve yeni bilgi oluştuğunda açıklama yapılacağını bildirdi.

Üçlü görüşme 19 Kasım için planlandı

Beyaz Saray Sözcü Yardımcısı Olivia Wales, Trump’ın gelecek hafta başında önce Filipinler’e, ardından Çin’e gideceğini açıkladı. Wales’e göre ABD Başkanı, 18 Kasım Çarşamba günü Shenzhen kentine ulaşacak ve ertesi gün Şi ile ikili görüşme ve çalışma yemeği yapacak.

Trump’ın Çin programını Şi ve Putin ile yapılacak üçlü görüşmeyle tamamlaması planlanıyor. Wales, Trump’ın diğer başlıkların yanı sıra dünyadaki nükleer silahların azaltılması konusunu gündeme getireceğini söyledi.

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov da Rus devlet ajansı TASS’a yaptığı açıklamada üç liderin 19 Kasım’da Shenzhen kentinde görüşmesi konusunda anlaşmaya varıldığını belirtti. Peskov, toplantının APEC zirvesinin oturum aralarında düzenleneceğini ifade etti.

Bununla birlikte toplantının ayrıntıları konusunda tarafların açıklamaları tamamen örtüşmüyor. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning, 13 Kasım’daki basın toplantısında Pekin’in üç devlet başkanının olası görüşmesi için ilgili taraflarla iletişim hâlinde olduğunu, kesinleşen bilgi bulunması durumunda bunu zamanında duyuracaklarını söyledi.

APEC zirvesi 21 üye ekonomiyi bir araya getirecek

Çin’in ev sahipliğindeki 33. APEC Ekonomi Liderleri Toplantısı, 18–19 Kasım tarihlerinde Shenzhen kentinde yapılacak. Çin Dışişleri Bakanlığı, Şi Cinping’in açılış törenine katılarak ana konuşmayı yapacağını doğruladı.

APEC, ülkeler yerine “üye ekonomiler” tanımını kullanıyor ve organizasyonda 21 ekonomi yer alıyor. Çin’in açıkladığı zirve teması “Birlikte refah için Asya-Pasifik topluluğu oluşturmak” olarak belirlendi. Resmî programda ticaret, bağlantısallık, dijital ekonomi, yapay zekâ, yenilikçilik ve ekonomik büyüme başlıkları öne çıkıyor.

Üçlü görüşmenin APEC’in resmî oturumlarından ayrı yapılması bekleniyor. Bu nedenle Trump, Putin ve Şi arasındaki güvenlik görüşmesinde alınabilecek kararlar APEC’in ortak sonuçları veya 21 üye ekonominin mutabakatı anlamına gelmeyecek.

Trump’ın Şi ile yapacağı ikili görüşmede ABD-Çin ticari ilişkileri, kritik mineraller, tarım ürünleri alımları ve teknoloji ihracatına yönelik sınırlamaların da gündeme gelmesi bekleniyor. Üçlü görüşmenin ise büyük ölçüde güvenlik ve silah kontrolü başlıklarına ayrılması planlanıyor.

Nükleer silahların azaltılması ana gündemlerden biri

Beyaz Saray’a göre Trump, üç ülkenin nükleer cephaneliklerinin sınırlandırılmasına ilişkin ilk liderler düzeyi görüşmeyi başlatmak istiyor.

İsmi açıklanmayan üst düzey bir ABD yetkilisi, toplantıyı olası bir müzakere sürecinin başlangıç noktası olarak tanımladı ve hemen bir anlaşma beklemediklerini söyledi.

Nükleer silahların kontrolü, ABD ile Rusya arasındaki Yeni START Anlaşması’nın 5 Şubat 2026’da sona ermesinin ardından daha önemli hâle geldi.

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, anlaşmanın bitmesiyle yarım yüzyılı aşkın sürenin ardından ilk kez ABD ve Rusya’nın stratejik nükleer cephaneliklerini bağlayıcı biçimde sınırlayan bir düzenleme kalmadığını açıkladı ve yeni bir çerçeve için gecikmeden müzakere çağrısında bulundu.

Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsünün Ocak 2026 tahminlerine göre Rusya’nın toplam 5 bin 420, ABD’nin 5 bin 42 ve Çin’in 620 nükleer savaş başlığı bulunuyor.

Bu rakamlar devletlerin resmî beyanları değil, açık kaynaklara dayanan tahminler. ABD ve Rusya dünya toplamının büyük bölümünü elinde tutarken Çin’in cephaneliği daha küçük ancak büyümeyi sürdürüyor.

Pekin, geçmişte üçlü silah kontrolü önerilerine mesafeli yaklaştı. Çin yönetimi, çok daha büyük cephaneliklere sahip ABD ve Rusya’nın önce kendi stoklarını önemli ölçüde azaltması gerektiğini savunuyor.

Bu yaklaşım, Shenzhen’daki görüşmeden bağlayıcı bir nükleer anlaşma çıkması ihtimalini sınırlayan başlıca etkenlerden biri olarak değerlendiriliyor.

İran gündemde, Ukrayna’nın ele alınması beklenmiyor

Üst düzey ABD yetkilisi, Trump’ın üçlü toplantıda İran’daki savaşı ve bölgesel güvenliği de gündeme getirmeyi planladığını belirtti. Ancak İran başlığında hangi somut önerilerin sunulacağı veya ortak bir açıklama hedeflenip hedeflenmediği paylaşılmadı.

Washington’a göre Ukrayna savaşı üçlü toplantının gündeminde olmayacak. ABD’li yetkili, Washington ve Moskova arasında Ukrayna konusunda ayrı bir müzakere kanalı yürütüldüğünü, Çin’in bu sürece taraf olmadığını söyledi.

Buna karşılık Reuters’a konuşan kaynaklar, Putin’in Ukrayna konusunu toplantıya taşımak isteyebileceğini belirtti. Ajansa göre toplantının gündemi ve formatı üzerindeki görüşmeler son aşamaya kadar devam ediyor.

Bu nedenle Ukrayna başlığının kesin biçimde dışarıda kalıp kalmayacağı görüşme yapılana kadar netleşmeyebilir.

Beyaz Saray, Trump ile Putin arasında Shenzhen’da ayrı bir ikili toplantı planlandığını açıklamadı. Kremlin de daha önce iki lider arasında APEC kapsamında ayrıca görüşme yapılmasına ilişkin anlaşma bulunmadığını bildirmişti.

Pekin’in nihai açıklaması bekleniyor

ABD ve Rusya tarafları 19 Kasım tarihini duyururken Çin, 15 Kasım itibarıyla üçlü toplantının kesinleştiğini açıkça ilan etmedi. Pekin yalnızca ilgili taraflarla iletişim kurulduğunu ve yeni bilgilerin daha sonra paylaşılacağını belirtti.

Çin Dışişleri Bakanlığı, Şi’nin APEC’e katılımını ve zirvenin tarihlerini doğruladı; ancak yayımladığı programda Trump ve Putin’le üçlü görüşmeye ilişkin ayrıntı vermedi.

Bu nedenle toplantı ABD ve Rusya tarafından teyit edilmiş olsa da ev sahibi Çin’in açıklayacağı nihai program önem taşıyor.

Reuters’ın aktardığına göre görüşmenin gündemi ve formatı konusunda son dakika müzakereleri sürüyor. Pekin’in nükleer silahlar, Ukrayna ve İran gibi başlıkların açık uçlu biçimde tartışılmasına temkinli yaklaştığı, görüşmenin sonuçları önceden belirlenmeden geniş kapsamlı bir toplantıya mesafeli olduğu bildiriliyor.

Taraflar kısa vadeli anlaşma beklentisini düşük tutuyor

ABD’li yetkililer üçlü görüşmeyi, üç ülke arasında liderler düzeyinde düzenlenecek ilk ortak temas ve gelecekteki görüşmeler için bir başlangıç olarak nitelendiriyor.

Washington yönetimi toplantı sonunda nükleer silahlar veya bölgesel çatışmalar konusunda bağlayıcı bir anlaşma beklemediğini açıkça belirtiyor.

Rusya açısından toplantı, Moskova’nın küresel güvenlik görüşmelerindeki konumunu göstermesi bakımından önem taşıyor. Çin ise hem zirvenin ev sahibi hem de ABD ve Rusya’dan daha küçük bir nükleer cephaneliğe sahip taraf olarak farklı bir konumda bulunuyor.

Üç liderin farklı öncelikleri nedeniyle görüşmeden kapsamlı bir uzlaşma çıkması beklenmiyor. Olası sonuçlar arasında diyaloğun sürdürülmesi, uzmanlar düzeyinde yeni temasların başlatılması veya nükleer risklerin azaltılmasına ilişkin genel bir ortak mesaj verilmesi bulunuyor.

Toplantının gerçekleşmesi hâlinde bu, ABD, Rusya ve Çin liderlerinin aynı formatta yapacağı ilk üçlü görüşme olacak. Nihai gündem, katılımcı listesi ve görüşme sonrasında ortak açıklama yapılıp yapılmayacağı ise henüz kesinleşmedi.

YerelGundem.com