Uzman: Trump'ın Ukrayna'yı dizel krizinden sorumlu tutması hatalı

Ahmet Taş | Yerel Gündem

WASHINGTON, ABD — Washington merkezli enerji uzmanı Olga Khakova, ABD Başkanı Donald Trump'ın küresel dizel krizini Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik saldırılarıyla ilişkilendirmesinin piyasanın bütününü yansıtmadığını, Orta Doğu'daki gelişmelerin çok daha büyük bir ağırlığa sahip olduğunu söyledi.

Trump, Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy'den Rus petrol rafinerilerine yönelik saldırıları durdurmasını isterken, ABD'de dizel fiyatlarının galon başına 6 doların üzerine çıkmasını ve küresel yakıt sıkıntısını Ukrayna'nın saldırılarıyla ilişkilendirdi. DW'ye konuşan Atlantic Council Küresel Enerji Merkezi uzmanı Khakova ise Ukrayna'nın saldırılarının piyasayı etkilediğini kabul etmekle birlikte, küresel dizel krizinin tek veya başlıca nedeninin bu olmadığını vurguladı.

Petrol fiyatları yüzde 3'ten fazla yükseldi

Brent ve WTI petrol fiyatları 14 Eylül'de yüzde 3'ün üzerinde yükseldi. DW'nin aktardığına göre piyasalardaki hareketin temel nedenleri arasında Suudi Arabistan'daki bir petrol boru hattının durması ve Hürmüz Boğazı'nda bir ticari gemiye yönelik saldırı yer aldı.

Bu gelişmeden bir gün önce Trump, Zelenskiy'e Rusya'nın petrol işleme kapasitesini hedef alan saldırıları sonlandırması çağrısında bulunmuştu.

ABD Başkanı, Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik uzun menzilli saldırılarının küresel petrol ürünleri piyasasındaki açığı büyüttüğünü savundu. Bu açıklamalar, ABD'de dizel fiyatlarının galon başına 6 doların üzerine çıkarak yeni bir rekor seviyeye ulaşmasının ardından geldi.

Ancak enerji piyasalarındaki fiyat oluşumunun çok sayıda bölgesel kriz, arz kısıtı, rafineri kapasitesi ve ticaret akışının aynı anda etkili olduğu daha geniş bir yapıya sahip olduğu belirtiliyor.

Khakova: Hürmüz Boğazı çok daha büyük bir faktör

Atlantic Council Küresel Enerji Merkezi uzmanı Olga Khakova, DW'ye yaptığı değerlendirmede dizel fiyatlarını etkileyen çok sayıda küresel unsur bulunduğunu söyledi.

Khakova'ya göre bunların en önemlilerinden biri Orta Doğu'daki gelişmeler.

Uzman, dünya genelinde deniz yoluyla taşınan dizel yakıtın yaklaşık yüzde 10'unun Hürmüz Boğazı'ndan geçtiğine dikkat çekti. Buna karşılık Rusya'nın dizel ihracatının en yüksek seviyelerinde bile küresel talebe oranının yaklaşık yüzde 2-3 düzeyinde kaldığını belirtti.

Bu rakamların, Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik saldırılarının etkisiz olduğu anlamına gelmediğini belirten Khakova, Kiev'in enerji altyapısına yönelik operasyonlarını Rusya'nın savaş ekonomisini hedef alan bir strateji olarak değerlendirdi.

Ancak uzman, Hürmüz Boğazı gibi küresel enerji ticaretinin kritik noktalarındaki kesintilerin piyasa üzerindeki ağırlığının çok daha büyük olduğuna işaret etti.

ABD rafinerileri yüzde 95'in üzerinde kapasiteyle çalışıyor

Khakova, fiyat artışının ne kadarının Rusya'daki gelişmelerden, ne kadarının Orta Doğu'daki krizden kaynaklandığını kesin olarak hesaplamanın mümkün olmadığını söyledi.

Bunun nedeninin dizel piyasasının son derece karmaşık ve küresel olması olduğunu belirtti.

Uzmanın verdiği verilere göre ABD rafinerileri yaklaşık yüzde 95,97 kapasiteyle çalışıyor. Böylece Rusya'dan daha önce dünya piyasalarına ulaşan dizel miktarındaki azalmanın önemli bir bölümü başka üreticiler tarafından karşılanıyor.

ABD'nin daha önce günlük yaklaşık 1,3 milyon varil dizel ihraç ettiğini belirten Khakova, bu rakamın günümüzde yaklaşık 1,9 milyon varile, yani günlük 2 milyon varile yakın bir seviyeye çıktığını söyledi.

Bu gelişme, uzmana göre küresel enerji piyasasının arz değişikliklerine uyum sağlayabildiğini gösteriyor.

Dizelde yüksek fiyat talebi hızla düşürmüyor

Dizel piyasasını benzinden ayıran önemli unsurlardan biri de talebin fiyat artışlarına karşı daha dirençli olması.

Khakova'ya göre benzin fiyatları yükseldiğinde tüketiciler daha az araç kullanmayı tercih ederek tüketimlerini azaltabilir.

Dizelde ise durum farklı.

Dizel; fabrikalar, ağır makineler, kamyonlar, lojistik ağları ve sanayi için temel bir enerji girdisi olmaya devam ediyor. Bu nedenle fiyat yükseldiğinde sanayi kuruluşlarının faaliyetlerini kolayca durdurması veya tüketimi keskin biçimde azaltması mümkün olmuyor.

Sonuç olarak artan maliyetler üreticiler ve taşımacılık sektörü tarafından karşılanıyor, ardından mal ve hizmet fiyatlarına yansıyor.

Bu özellik, küresel dizel fiyatlarının arz tarafındaki sorunlara neden benzin piyasasına kıyasla daha hassas tepki verebildiğini de açıklıyor.

Ukrayna saldırıları durdurursa dizel krizi çözülür mü?

Khakova'ya göre Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik saldırılarını tamamen durdurması küresel dizel sorununu ortadan kaldırmaz.

Uzman, böyle bir kararın piyasaya kısa süreli bir rahatlama sağlayabileceğini veya arz üzerindeki baskıyı bir miktar azaltabileceğini söyledi.

Ancak temel sorunun bundan çok daha geniş olduğunu vurguladı:

“Bu kesinlikle küresel dizel kıtlığı sorununu çözmez.”

Khakova, Ukrayna'nın saldırılarının etkisinin bulunduğunu ancak küresel enerji piyasasındaki geniş ölçekli arz sorunları karşısında bunun sınırlı kaldığını belirtti.

Uzman ayrıca Rus petrol altyapısının Ukrayna açısından yalnız ekonomik değil, askerî bir hedef niteliğinde olduğunu söyledi.

Kiev, rafineri saldırılarını Rusya'nın savaş kapasitesini, yakıt tedarikini ve ekonomik kaynaklarını zayıflatmaya yönelik az sayıdaki araçlarından biri olarak değerlendiriyor.

Khakova bu nedenle Washington'ın Ukrayna'dan tek taraflı olarak bu stratejiden vazgeçmesini istemesinin, Rusya'dan karşılık beklenmediği sürece dengesiz bir yaklaşım oluşturabileceğini savundu.

Uzmandan Trump'a ateşkes veya Patriot seçeneği

Khakova, Trump yönetiminin enerji piyasasındaki baskıyı azaltmak için kullanabileceği alternatif yollar bulunduğunu belirtti.

Bunlardan biri, Washington ile Moskova arasındaki mevcut diplomatik kanallar kullanılarak Rusya'ya üç aylık bir ateşkes önerilmesi.

İkinci seçenek ise Ukrayna ile daha kapsamlı bir karşılıklı anlaşmaya gidilmesi.

Khakova'ya göre Washington, Kiev'den Rus petrol ve doğal gaz altyapısına yönelik saldırılarını sınırlandırmasını istiyorsa bunun karşılığında Ukrayna'nın kış aylarında kritik altyapısını korumasına yetecek miktarda Patriot önleme füzesi sağlamayı önerebilir.

Uzman örnek olarak Ukrayna'nın yaklaşan kışı geçirmek için yaklaşık 300 Patriot füzesine ihtiyaç duyabileceği bir senaryoyu gündeme getirdi.

Böyle bir formülde Kiev'in petrol ve gaz altyapısına saldırıları durdurması karşılığında hava savunmasının güçlendirilmesi ve Rusya'dan da karşılıklı tavizler istenmesi mümkün olabilir.

Khakova'ya göre tek taraflı talepten ziyade böyle bir karşılıklılık mekanizması daha dengeli sonuç verebilir.

Orta Doğu, Çin ve düşük rezervler de fiyatları etkiliyor

Khakova, küresel enerji piyasasındaki sıkışıklığın Ukrayna-Rusya savaşıyla sınırlı olmadığına dikkat çekti.

Hürmüz Boğazı ve Orta Doğu'daki arz risklerinin yanı sıra Çin'in geçmişe kıyasla daha düşük hacimde ihracat yapması ve küresel yakıt rezervlerinin düşük seyretmesi de piyasaya baskı uyguluyor.

Çin'in hem kendi iç talebini hem de yakın bölgesindeki ihtiyaçları gözetmesi nedeniyle ihracat hacminin azalması, alternatif dizel kaynaklarının sınırlanmasına katkıda bulunuyor.

Bu nedenle uzmana göre Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik saldırıları küresel dizel krizinin faktörlerinden biri, ancak sorunun tamamını açıklayacak büyüklükte değil.

Khakova, Ukrayna'nın etkisinin tamamen yok sayılmasının da doğru olmayacağını, fakat Trump'ın mevcut fiyat sorununa çözüm ararken bu etkinin ölçeğini olduğundan daha büyük değerlendirdiğini savundu.

Dizel fiyatlarının ABD'deki seçmenler açısından da önemli bir ekonomik konu haline geldiğine dikkat çeken uzman, yaklaşan ara seçimlerin enerji fiyatları üzerindeki siyasi baskıyı artırdığını belirtti.

Ortaya çıkan tablo, dünya dizel piyasasındaki yükselişin tek bir savaş alanına veya tek bir ülkenin eylemlerine indirgenemeyeceğini gösteriyor. Orta Doğu'daki riskler, küresel rezerv seviyeleri, Çin'in ihracatı, rafineri kapasitesi ve Ukrayna'nın Rus enerji tesislerine yönelik saldırıları aynı anda fiyatların oluşumunda rol oynuyor.

YerelGundem.com