Mekke Ortak Savunma Anlaşması imzalandı: Saldırı üç ülkeye sayılacak

Ahmet Taş | Yerel Gündem

MEKKE, SUUDİ ARABİSTAN — Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan, üç ülkeden herhangi birine yönelik silahlı saldırının tamamına yapılmış sayılmasını öngören Ortak Savunma Anlaşması’nı 7 Ağustos 2026’da Mekke’de imzaladı.

Suudi Arabistan Veliaht Prensi ve Başbakanı Muhammed bin Selman, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif tarafından imzalanan anlaşmanın temelinde kolektif caydırıcılık ve savunma iş birliğinin geliştirilmesi bulunuyor. Resmî ortak açıklamaya göre silahlı saldırı durumunda üç ülkenin ortak güvenliği esas alınacak; ancak kamuoyuna açıklanan metinde bu yükümlülüğün hangi askerî mekanizmalarla uygulanacağı ayrıntılandırılmadı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan anlaşmanın BM Şartı’nın 51’inci maddesinde düzenlenen meşru müdafaa hakkını teyit ettiğini, herhangi bir ülkeyi hedef almadığını ve bölgesel barış ile istikrarı amaçlayan diğer “kardeş ülkelerin” katılımına açık olduğunu açıkladı.

Bir ülkeye saldırı üç ülkeye yapılmış sayılacak

Mekke Anlaşması’nın en dikkat çekici hükmü, Türkiye, Suudi Arabistan veya Pakistan’dan birine karşı gerçekleştirilecek silahlı saldırının üç ülkenin tamamına yönelik saldırı kabul edilmesi. Bu yönüyle anlaşma, üç taraf arasında önceki savunma iş birliklerinden daha belirgin bir karşılıklı güvenlik taahhüdü oluşturuyor.

Bununla birlikte anlaşmanın kamuoyuna açıklanan bölümünde, bir saldırı halinde otomatik askerî müdahale, kuvvet büyüklüğü, ortak komuta sistemi ya da somut harekât planları açıklanmış değil. Reuters da ortak bildirinin tarafların üstlendiği operasyonel yükümlülüklerin ayrıntılarını vermediğine dikkat çekti.

Dolayısıyla “birine saldırı üçüne saldırıdır” hükmü güçlü bir kolektif savunma taahhüdü ortaya koyarken, bunun pratikte nasıl uygulanacağı anlaşmanın daha ayrıntılı hükümleri ve üç ülkenin ulusal karar süreçleriyle netleşecek.

Erdoğan: Savunma sanayisinde ortak projeler geliştirilecek

Cumhurbaşkanı Erdoğan, anlaşmanın yalnızca kriz anında karşılıklı savunmayla sınırlı olmadığını, güvenlik ve savunma iş birliğinin geliştirilmesini de hedeflediğini söyledi.

Erdoğan’ın açıklamasına göre üç ülke arasında savunma sanayisinde ortak projelerin geliştirilmesi ve terörizmle mücadelede iş birliğinin artırılması amaçlanıyor.

İletişim Başkanı Burhanettin Duran da anlaşmanın savunma sanayisi iş birliğini ve askerî birlikte çalışabilirliği ileri taşıyacağını belirtti. Resmî açıklamada Mekke Anlaşması, üç ülkenin uzun süredir devam eden savunma ilişkilerinin daha kurumsal bir çerçeveye taşınması olarak sunuldu.

Türkiye ile Pakistan arasında uzun süredir askerî eğitim ve savunma sanayisi ilişkileri bulunurken, Suudi Arabistan da Türkiye’den savunma sistemleri tedarik eden ülkeler arasında. Pakistan’ın ise Suudi Arabistan’la onlarca yıla yayılan askerî eğitim ve güvenlik ilişkileri bulunuyor. Reuters, üçlü anlaşmanın bu mevcut ilişkiler üzerine inşa edildiğini aktardı.

NATO’ya alternatif mi? Ankara bu iddiayı reddetti

Mekke Anlaşması’nın açıklanmasının ardından en fazla tartışılan başlıklardan biri Türkiye’nin NATO üyeliğiyle yeni düzenleme arasındaki ilişki oldu.

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, anlaşmanın NATO’nun 5’inci maddesiyle çeliştiği veya NATO’ya paralel bir ittifak oluşturduğu yönündeki iddiaları reddetti. Açıklamada, Mekke Anlaşması’nın Türkiye’nin NATO dahil mevcut uluslararası müttefiklik taahhütleriyle çelişmediği ve bölgesel güvenliği destekleyen “tamamlayıcı” bir mekanizma olduğu belirtildi.

İletişim Başkanlığı ayrıca düzenlemenin saldırgan bir askerî blok olarak tasarlanmadığını; savunma sanayisi iş birliği, askerî eğitim, teknoloji paylaşımı ve bölgesel istikrarın güçlendirilmesine odaklandığını bildirdi.

Bu nedenle Ankara’nın resmî yaklaşımında Mekke Anlaşması, Türkiye’nin NATO üyeliğinden uzaklaşması değil, mevcut ittifak ilişkilerine ek bir bölgesel güvenlik mekanizması olarak tanımlanıyor.

İran ve İsrail tartışması: Resmî metinde ülke adı yok

Anlaşmanın zamanlaması, İran ve İsrail eksenli bölgesel güvenlik tartışmalarını da beraberinde getirdi. Ancak resmî ortak açıklamada herhangi bir ülke tehdit veya hedef olarak tanımlanmadı. Erdoğan da anlaşmanın “hiçbir ülkeyi hedef almadığını” özellikle vurguladı.

Reuters’a göre anlaşma, bölgedeki son askerî gerilimler ve Körfez ülkelerinin güvenlik kaygılarının arttığı bir dönemde imzalandı. Haberde Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın hem İran hem de İsrail’in bölgesel askerî politikalarından kaynaklanan güvenlik risklerini yakından izlediği belirtildi. Bununla birlikte bu değerlendirme, anlaşma metninde İran veya İsrail’in hedef olarak gösterildiği anlamına gelmiyor.

Suudi yetkililer de anlaşmanın mezhep temelli bir askerî eksen veya nükleer silahlanma projesi olarak değerlendirilmemesi gerektiği yönünde açıklamalar yaptı.

R4’ün dördüncü üyesi Mısır neden anlaşmada yok?

Mekke’deki üçlü yapının dikkat çeken bir başka yönü, son aylarda Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’la birlikte bölgesel diplomasi yürüten Mısır’ın savunma anlaşmasında yer almaması oldu.

Türkiye Dışişleri Bakanlığının 21 Haziran 2026 tarihli resmî açıklamasına göre R4 mekanizması Türkiye, Mısır, Pakistan ve Suudi Arabistan’dan oluşuyor. Dört ülkenin dışişleri bakanları bölgesel güvenlik, İran krizi, enerji piyasaları, deniz yolları ve Filistin meselesi dahil başlıklarda düzenli istişare yürütüyor.

Ancak R4 esasen bir diplomatik istişare mekanizması. Mekke Anlaşması ise karşılıklı savunma taahhüdü içeren farklı ve daha ileri bir güvenlik düzenlemesi.

Şu ana kadar yayımlanan resmî Türkiye-Suudi Arabistan-Pakistan açıklamasında Mısır’ın neden savunma anlaşmasına dahil olmadığına ilişkin bir gerekçe belirtilmedi. Dolayısıyla Kahire’nin bilinçli biçimde dışlandığı, katılmayı reddettiği veya daha sonra katılacağı yönünde kesin bir sonuç çıkarmak için henüz yeterli resmî bilgi bulunmuyor.

Bölgesel güvenlik mimarisinde yeni bir adım

Mekke Anlaşması, üç ülkenin askerî kapasitesi ve stratejik konumları nedeniyle bölgesel ölçekte dikkat çekici bir yapı oluşturuyor.

Türkiye NATO üyesi ve büyük bir konvansiyonel askerî kapasiteye sahip; Suudi Arabistan Körfez güvenliği ve enerji piyasalarında merkezi bir aktör; Pakistan ise nükleer silaha sahip tek Müslüman ülke konumunda. Ancak kamuoyuna açıklanan anlaşmada Pakistan’ın nükleer kapasitesinin ortak savunma kapsamına dahil edildiğine ilişkin herhangi bir hüküm yer almıyor. Reuters’a konuşan Suudi yetkililer de anlaşmanın nükleer hedeflerle bağlantılı olmadığını belirtti.

Anlaşmanın önümüzdeki dönemdeki asıl etkisi; ortak askerî eğitimlerin kapsamı, savunma sanayisi projeleri, teknoloji paylaşımı, komuta ve koordinasyon mekanizmaları ile yeni ülkelerin katılım gösterip göstermeyeceği üzerinden anlaşılacak.

Erdoğan’ın anlaşmanın diğer bölge ülkelerine açık olduğunu açıklaması, üçlü yapının gelecekte genişleyebileceği ihtimalini gündemde tutuyor. Ancak mevcut durumda Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın imzacıları Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan ile sınırlı.

YerelGundem.com