Ukrayna’da seferberlik tartışması: Adil bir model mümkün mü?

Ahmet Taş | Yerel Gündem

KİEV / UKRAYNA — Ukrayna’da seferberlik, savaşın sürmesi nedeniyle gerekli görülürken, uygulama biçimi toplumda giderek daha fazla adalet, güven ve hak ihlali tartışmasına yol açıyor.

DW’nin video haberine göre, Ukrayna Silahlı Kuvvetleri için asker ihtiyacı devam ediyor. Ancak Bölgesel Asker Alma ve Sosyal Destek Merkezleri’nin, yani TЦК’ların sahadaki uygulamaları, belge kontrolleri, vatandaşlarla yaşanan gerilimler ve bazı hak ihlali iddiaları seferberliğin toplumdaki algısını zorlaştırıyor.

Seferberlik neden hâlâ gerekli?

Rusya’nın Ukrayna’ya karşı başlattığı tam kapsamlı savaş devam ederken, Ukrayna ordusunun insan kaynağı ihtiyacı da sürüyor. Cephede görev yapan birliklerin desteklenmesi, kayıpların telafi edilmesi, rotasyon yapılabilmesi ve yeni savunma hatlarının güçlendirilmesi için seferberlik devlet açısından temel araçlardan biri olarak görülüyor.

Ancak savaşın uzamasıyla birlikte seferberlik yalnızca askerî bir mesele olmaktan çıktı. Süreç artık toplumun psikolojisini, devlet kurumlarına güveni, vatandaşların haklarını ve ordunun insan kaynağı yönetimini doğrudan etkileyen bir başlığa dönüştü.

Bu nedenle tartışmanın merkezinde yalnızca “seferberlik gerekli mi?” sorusu yok. Asıl soru, seferberliğin nasıl yürütüleceği ve bunun toplum tarafından adil, şeffaf ve anlaşılır görülüp görülmeyeceği.

TЦК uygulamaları gerilimi artırıyor

TЦК temsilcileri, askerî kayıt belgelerinin kontrolü, celp süreçlerinin yürütülmesi ve vatandaşların askerî yükümlülükleriyle ilgili işlemlerin takibiyle görevli. Savaş koşullarında bu görevler daha görünür hâle geldi.

Ancak birçok kentte belge kontrolleri ve bildirim ekiplerinin çalışmaları tartışmalara neden oluyor. DW’nin aktardığına göre Lutsk gibi şehirlerde TЦК ekiplerinin çalışmaları, vatandaşlardan gelen şikayetler, tartışmalar ve zaman zaman askerî görevlilere yönelik saldırılarla birlikte gündeme geliyor.

TЦК temsilcileri, bazı vatandaşların direniş gösterdiğini ve ekiplerin saldırıya uğradığını dile getiriyor. Buna karşılık vatandaşlar ve bazı hukukçular, uygulamaların her zaman açık, ölçülü ve hukuka uygun yürütülmediği yönünde eleştirilerde bulunuyor.

Hak ihlali iddiaları güven sorununu büyütüyor

Seferberlik sürecinde en hassas başlıklardan biri, hak ihlali iddiaları. Bazı askerlik yükümlülerinin belge kontrolü, TЦК’ya götürülme, sağlık muayenesi ve birliğe sevk süreçlerinde haklarının ihlal edildiğini ileri sürdüğü belirtiliyor.

Bu tür iddialar tekil olaylar gibi görünse de sosyal medya ve haberler aracılığıyla hızla yayılıyor. Sonuçta toplumda yalnızca belli bir olay değil, bütün sistemin adil işleyip işlemediği tartışılmaya başlanıyor.

Uzmanlara göre seferberlik gibi zor ve hassas bir süreçte güven, idari güç kadar önemli. Vatandaş, kuralların herkes için aynı uygulandığına, hukuki güvencelerin korunduğuna ve keyfî davranışların cezalandırıldığına inanmazsa, direnç artıyor.

Kontrol ve sorumluluk talebi öne çıkıyor

Gerilimi azaltmak için önerilen başlıkların başında TЦК üzerindeki denetimin artırılması geliyor. Bu, seferberliğin zayıflatılması anlamına gelmiyor; aksine sürecin daha meşru, daha anlaşılır ve daha denetlenebilir hâle getirilmesini hedefliyor.

Askerî yetkililer ve uzmanlar, ihlal iddialarının etkili biçimde soruşturulması, görevini kötüye kullananların sorumlu tutulması ve vatandaşlarla iletişimin güçlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.

Aynı şekilde TЦК görevlilerine yönelik saldırılar da hukuk içinde karşılık bulmalı. Devlet, hem görev yapan personelini korumak hem de vatandaşların temel haklarını güvence altına almak zorunda.

Zorunlu çağrı yerine bilinçli katılım mümkün mü?

Seferberlik tartışmasında bir diğer önemli başlık, zorunlu çağrı sistemiyle gönüllü ya da hedeflenmiş askere alım modelleri arasındaki denge. Uzmanlar, rekruitment yani daha profesyonel ve ihtiyaç odaklı asker alma sisteminin geliştirilmesinin gerilimi azaltabileceğini söylüyor.

Buna göre askerlik yükümlüsünün yalnızca “nereye gönderileceğini bilmeden” sürece dahil edilmesi yerine, mesleki becerileri, sağlık durumu, eğitim geçmişi ve motivasyonu dikkate alınabilir. Kişiye birlik ya da askerî uzmanlık seçme imkânı tanınması da güveni artırabilecek adımlar arasında gösteriliyor.

Bu model seferberliği tamamen gönüllülüğe bırakmak anlamına gelmiyor. Ancak insanlara daha fazla bilgi, seçenek ve öngörülebilirlik sunulması, sürecin yalnızca korku ve zorlama ile anılmasını engelleyebilir.

Adil seferberlik ne anlama gelir?

Adil seferberlik, herkesin savaşa aynı biçimde gönderilmesi demek değil. Daha çok kuralların açık olması, yükümlülüklerin keyfî biçimde uygulanmaması, muafiyet ve erteleme haklarının şeffaf biçimde değerlendirilmesi anlamına geliyor.

Bu çerçevede en önemli ilkeler şunlar olarak öne çıkıyor: yasal prosedürlere uyulması, sağlık kontrollerinin güvenilir yapılması, vatandaşların bilgilendirilmesi, görevlilerin denetlenmesi, ihlallerin cezalandırılması ve askerî ihtiyaçlarla bireysel haklar arasında makul bir denge kurulması.

Ukrayna gibi varoluşsal bir savaş yürüten bir ülke için bu denge kolay değil. Ancak savaşın uzun sürmesi, seferberlik sisteminin yalnızca baskıyla değil, güvenle de işlemesini zorunlu kılıyor.

Güven, savunmanın parçası hâline geldi

Ukrayna’nın savunma kapasitesi yalnızca silah, mühimmat ve asker sayısıyla ölçülmüyor. Devletin toplumla kurduğu ilişki, kurumlara duyulan güven ve vatandaşların süreci adil görmesi de savunma gücünün parçası hâline geliyor.

Seferberlik korku ve belirsizlikle anıldığında, toplumda gerilim artıyor. Buna karşılık daha açık kurallar, etkili denetim, hak ihlallerine karşı hızlı tepki ve daha iyi askerî planlama, sürecin kabul edilebilirliğini artırabilir.

Bu nedenle Ukrayna için temel mesele yalnızca daha fazla insanı orduya almak değil. Aynı zamanda seferberliği toplumun gözünde daha adil, daha anlaşılır ve daha güvenilir bir yapıya kavuşturmak.

YerelGundem.com