Suudi Arabistan-Fransa ortaklığı: Riyad ve Paris yeni düzeni nasıl okuyor?

Ahmet Taş | Yerel Gündem

PARİS, FRANSA — Suudi Arabistan Veliaht Prensi ve Başbakanı Muhammed bin Selman’ın Paris ziyareti, Riyad ile Paris arasındaki ilişkileri geleneksel savunma ve ticaret ortaklığının ötesine taşıyarak Ortadoğu’nun değişen güç dengelerinde daha kapsamlı bir stratejik iş birliğine dönüştürdü.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un 23–24 Ağustos 2026’da ağırladığı Muhammed bin Selman ile yaptığı görüşmelerin ardından iki ülke; savunma, enerji, yapay zekâ, kültür, yatırım ve bölgesel krizlerde koordinasyonu derinleştirme kararı aldı. Liderler ayrıca, Macron’un Aralık 2024’te Riyad’a yaptığı devlet ziyareti sırasında ilan edilen stratejik ortaklığı kurumsallaştırmak amacıyla Fransa-Suudi Arabistan Stratejik Ortaklık Konseyi’nin ilk toplantısına başkanlık etti.

Lübnanlı akademisyen Hattar Ebu Diyab’ın Al Majalla için kaleme aldığı ve Independent Türkçe’de yayımlanan analiz ise bu yakınlaşmayı daha geniş bir çerçevede değerlendiriyor: Paris ile Riyad’ın, büyük güçler arasındaki rekabetin sertleştiği bir dönemde kendi dış politika kararlarını mümkün olduğunca bağımsız biçimde alabilecek bir ortaklık geliştirmeye çalıştığını savunuyor.

Yüz yıllık ilişki stratejik ortaklığa dönüşüyor

Fransa ile Suudi Arabistan, 2026’da siyasi ilişkilerinin kurulmasının 100’üncü yılını geride bırakıyor.

Élysée’nin ortak açıklamasında iki ülke, ilişkilerin tarihsel derinliğine özellikle vurgu yaptı. Paris ve Riyad’ın son yıllarda güvenlik, enerji, kültür ve yatırım alanlarındaki temaslarını artırması, yüz yıllık diplomatik ilişkinin daha kurumsal bir ortaklığa dönüşmesini sağladı.

Hattar Ebu Diyab da bu sürekliliğe dikkat çekiyor. Ona göre yeni dönem, geçmişten tamamen kopan bir ittifaktan ziyade yıllar içerisinde gelişen ilişkinin yeni jeopolitik koşullara uyarlanmasını ifade ediyor.

Macron’un 2–4 Aralık 2024’te Suudi Arabistan’a gerçekleştirdiği devlet ziyaretinde ilan edilen stratejik ortaklık, Ağustos 2026’daki Paris buluşmasında somut bir kurumsal mekanizmaya kavuştu.

İki liderin başkanlık ettiği Stratejik Ortaklık Konseyi, bundan sonra ekonomik ilişkilerden savunmaya kadar farklı alanlardaki iş birliğinin koordinasyon merkezi olmayı hedefliyor.

Ortadoğu krizlerinde yakın siyasi koordinasyon

Paris görüşmelerinin en dikkat çekici yönlerinden biri ikili ticaretten çok bölgesel güvenlik başlıklarının kapsamı oldu.

Ortak bildiride İran’ın nükleer programından Hürmüz Boğazı’na, Gazze’den Lübnan’a, Yemen’den Sudan ve Suriye’ye kadar neredeyse bütün büyük Ortadoğu krizlerine yer verildi.

Fransa ve Suudi Arabistan, İran’ın nükleer programına diplomatik çözüm bulunması gerektiğini ve Tahran’ın Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ile tam iş birliğine dönmesi gerektiğini belirtti. Ayrıca Hürmüz Boğazı’ndaki gemilere yönelik saldırıları kınayarak deniz trafiğinin uluslararası hukuka uygun biçimde normale dönmesi çağrısı yaptı.

Filistin meselesinde taraflar, sürdürülebilir ateşkes ve Gazze’ye engelsiz insani yardım çağrısında bulundu. Filistin topraklarının bütünlüğünü savunan Paris ve Riyad, 1967 sınırları temelinde bağımsız Filistin devleti kurulmasını desteklediklerini yineledi.

Ortak açıklamada İsrail’in yerleşim politikasına ve yerleşimci şiddetine de karşı çıkıldı.

Bu başlık, Suudi Arabistan ile Fransa’nın son dönemde geliştirdiği diplomatik koordinasyonun en güçlü alanlarından biri.

Lübnan, Yemen ve Suriye dosyalarında ortak yaklaşım

Fransa açısından Lübnan tarihsel olarak özel önem taşıyor. Suudi Arabistan da Lübnan’ın siyasi ve ekonomik dengelerinde uzun süredir etkili bir Körfez aktörü.

Paris zirvesinde iki taraf, Lübnan devlet kurumlarının güçlendirilmesini ve devlet dışı silahlı grupların silahsızlandırılmasını savundu. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin 1701 sayılı kararının uygulanması ve İsrail’in Lübnan topraklarından çekilmesi gerektiğini de vurguladılar.

Yemen konusunda BM öncülüğündeki siyasi çözüm çabalarına destek yinelendi. Suudi Arabistan’a ve bölgedeki gemilere yönelik Husi saldırıları kınandı.

Sudan’da dış müdahalelerin sona erdirilmesi ve ülkenin toprak bütünlüğünün korunması çağrısı yapıldı.

Suriye başlığı ise güvenlikle ekonominin kesiştiği alanlardan biri oldu. Paris ve Riyad, Suriye’nin birliği ve istikrarının yanı sıra ekonomik toparlanmasını desteklediklerini açıkladı. Ayrıca Suudi-Suriye-Fransız İş Konseyi’nin kurulmasını memnuniyetle karşıladı.

Kaynak analiz de bu geniş bölgesel dosyaları, Paris’in Muhammed bin Selman’ı artık yalnız Suudi Arabistan’ın lideri olarak değil, yeni Ortadoğu düzeninin önemli aktörlerinden biri olarak değerlendirmesinin işareti olarak yorumluyor.

Savunma ortaklığı teknoloji boyutuyla genişliyor

Fransa-Suudi ilişkilerinin geleneksel sütunlarından biri savunma.

Paris görüşmelerinde taraflar savunma iş birliğini güçlendiren yeni bir deklarasyon kabul etti. Açıklamada silah sistemleri ve askerî eğitim alanındaki ortaklığın geliştirilmesi öngörüldü.

Kaynak analiz, Suudi Arabistan’ın özellikle insansız hava araçlarına karşı Fransız Thales sistemlerinin performansına ilgi gösterdiğini belirtiyor. Riyad’ın savunma teknolojilerini çeşitlendirme isteği, Fransa açısından yeni ihracat ve sanayi ortaklığı fırsatları oluşturabilir.

Ancak ilişkinin önemi yalnız silah satışından kaynaklanmıyor.

Suudi Arabistan son yıllarda savunma sanayiinin daha büyük bölümünü ülke içinde üretmeyi hedefliyor. Vizyon 2030 kapsamında teknoloji transferi, yerel üretim ve ortak girişimler Riyad’ın anlaşmalarındaki temel koşullardan biri haline geldi.

Fransa ise Avrupa’nın önde gelen savunma sanayii ülkelerinden biri olarak bu dönüşümden pay almak istiyor.

Ticaret 11,8 milyar dolara ulaştı, 6 milyar avroluk yatırım gündemde

Ekonomi, yeni stratejik ortaklığın diğer güçlü sütunu.

Élysée’nin resmî açıklamasına göre Fransa ile Suudi Arabistan arasındaki ticaret hacmi 2025 yılında yaklaşık 11,8 milyar dolar oldu. Taraflar enerji, su yönetimi, ulaşım, lojistik, finans ve sigorta alanlarında karşılıklı yatırımları artırma konusunda mutabık kaldı.

Paris ziyaretinde en dikkat çekici yatırım projelerinden biri Suudi Qiddiya Investment Company tarafından Fransa’da planlanan proje oldu.

Şirketin Paris yakınlarındaki Cergy-Pontoise bölgesinde eğlence, turizm, kültür, spor ve konaklamayı bir araya getiren büyük ölçekli bir kompleks geliştirmesi planlanıyor.

Élysée’ye göre proje kapsamında üç büyük eğlence merkezi ve oteller dahil toplam yatırımın geliştirme sürecinde yaklaşık 6 milyar avroya ulaşması öngörülüyor. Fransa Cumhurbaşkanlığı ayrıca projenin yaklaşık 22 bin kişilik istihdam potansiyelinden söz ediyor.

İki ülke yapay zekâ, kuantum bilişim ve yeni teknolojiler konusunda da iş birliğini derinleştirme kararı aldı.

Ziyaret sırasında savunma, sağlık, yapay zekâ, ileri teknolojiler ve eğlence dahil alanlarda 22’den fazla anlaşma ve mutabakat zaptının duyurulduğu belirtildi.

AlUla, e-spor ve kültür artık stratejik politikanın parçası

Yeni yakınlaşmanın farklılaştırıcı unsurlarından biri kültür ve eğlence sektörünün diplomatik ilişkilere doğrudan dahil edilmesi.

Suudi Arabistan’ın AlUla bölgesinin arkeoloji, kültür ve turizm merkezi haline getirilmesinde Fransa yıllardır önemli bir ortak.

Paris zirvesinde iki ülke AlUla ortaklığını 2035 yılına kadar uzatma kararı aldı.

E-spor da ilişkilerin yeni yumuşak güç unsurlarından biri oldu.

Muhammed bin Selman’ın Paris programı, Grand Palais’de gerçekleştirilen E-spor Dünya Kupası kapanış törenine Macron ile birlikte katılmasıyla başladı. Élysée, turnuvanın 2026’da ilk kez Suudi Arabistan dışında gerçekleştirilmesini iki ülkenin spor ve gençlik alanındaki ortaklığının göstergelerinden biri olarak değerlendirdi.

Kaynak analiz bu tercihi, Suudi Arabistan’ın Vizyon 2030 kapsamında spor, turizm, eğlence ve kültürü dış politikanın yumuşak güç araçlarından biri haline getirmesiyle ilişkilendiriyor.

Paris ve Riyad neden birbirine ihtiyaç duyuyor?

Fransa ile Suudi Arabistan’ın yakınlaşmasını klasik bir ittifak şeklinde değerlendirmek yanıltıcı olabilir.

İki ülke her konuda aynı politikayı izlemiyor.

Ancak iki başkent de dış politikada daha geniş hareket alanı arıyor.

Fransa, ABD-Çin rekabetinin sertleştiği bir uluslararası düzende Avrupa’nın bağımsız diplomatik ve askerî kapasitesini savunuyor.

Suudi Arabistan ise geçmişte büyük ölçüde ABD merkezli olan güvenlik ilişkilerini çeşitlendirerek Çin, Fransa, Türkiye, Pakistan ve diğer aktörlerle paralel ortaklıklar geliştirmeye çalışıyor.

Hattar Ebu Diyab’ın analizinde bu ortak nokta “egemenlik ve bağımsız karar alma” kavramlarıyla açıklanıyor. Yazara göre Paris ve Riyad, yeni uluslararası sistemde herhangi bir büyük gücün tamamen yörüngesine girmek yerine daha özerk hareket etmek isteyen iki aktör olarak birbirlerini tamamlayabilir.

Bu nedenle ilişkilerin geleceğini belirleyecek olan yalnız ticaret veya savunma anlaşmaları olmayacak.

İran, Filistin, Lübnan, Kızıldeniz ve enerji güvenliği gibi krizlerde Paris ve Riyad’ın ne ölçüde ortak hareket edebileceği de belirleyici olacak.

23–24 Ağustos ziyareti, bu açıdan sembolik bir buluşmadan daha fazlasını ortaya koydu.

Fransa ile Suudi Arabistan, yüz yıllık diplomatik ilişkilerini kurumsallaştırılmış, ekonomik açıdan büyüyen ve Ortadoğu’nun güvenlik mimarisine doğrudan temas eden bir stratejik ortaklığa dönüştürmeye çalışıyor.

Asıl soru bundan sonra bu yakınlaşmanın bölgesel krizlerde somut sonuç üretip üretemeyeceği.

YerelGundem.com