Mykolaiv’de Müslüman topluluklar: Kentte İslam’ın güncel görünümü

Ahmet Taş | Yerel Gündem

MYKOLAIV / UKRAYNA — Ukrayna’nın güneyindeki Mykolaiv’de Müslümanlar, savaş koşullarına rağmen cami, ortak namaz, dini eğitim ve bayram programlarını sürdürürken, resmî kayıtlar bölgede tek bir kuruma bağlı olmayan çok katmanlı bir İslami yapılanmanın bulunduğunu gösteriyor.

Ukrayna Devlet Etnopolitika ve Vicdan Özgürlüğü Servisi’nin (DESS) 1 Ocak 2026 verilerine göre Mykolaiv Oblastı genelinde 11 Müslüman dini kuruluş bulunuyor. Bunların yedisi Ukrayna Müslümanları Dini İdaresi (DUMU) altında, dördü ise devlet kayıtlarında “diğer Müslüman dini kuruluşlar” kategorisinde gösteriliyor. Bölgede Müslümanlar tarafından kullanılan toplam dört ibadet yapısı veya ibadet alanı kayıtlı.

Ancak bu rakamların Mykolaiv kentinde yaşayan Müslümanların sayısını göstermediğinin altını çizmek gerekiyor. Devlet istatistiği inananların nüfusunu değil, kayıtlı dini kuruluşları ve ibadet mekânlarını sayıyor. Ayrıca 11 kuruluşun tamamı Mykolaiv kent merkezinde değil, oblast genelinde kayıtlı yapıları kapsıyor.

Mykolaiv bölgesinde 11 kayıtlı Müslüman kuruluş bulunuyor

DESS’nin ayrıntılı 2026 tablosu, Mykolaiv’deki İslami yapılanmanın kurumsal açıdan dikkat çekici bir özelliğini ortaya koyuyor.

Bölgede DUMU’ya bağlı yedi kuruluş bulunurken dört kuruluş herhangi bir büyük dini idarenin altında değil, “diğer Müslüman dini kuruluşlar” başlığında yer alıyor. Buna karşılık Mykolaiv Oblastı için Ukrayna Müslümanları Dini İdaresi “Ümmet”, Kırım Özerk Cumhuriyeti Müslümanları Dini İdaresi, Kiev Müftülüğü ve Ukrayna Müslümanları Manevi Merkezi kategorilerinde kayıtlı kuruluş gösterilmiyor. Devlet tablosunda ayrıca oblast için ayrı bir Şii dini kuruluş da kayıtlı değil.

Bu sınıflandırma, bölgede yaşayan kişilerin mezhepsel kimliğini belirlemek için kullanılamaz. DESS yalnızca kurumların hangi resmî dini yapıya bağlı olduğunu sınıflandırıyor; bireysel inanç veya mezhep tercihlerini ölçmüyor.

Açık devlet kayıtları ve dini kurumların kendi sayfaları incelendiğinde ise Mykolaiv kentinde adı açık biçimde doğrulanabilen en az üç Müslüman yapı öne çıkıyor: DUMU bünyesindeki Mykolaiv Müslüman Cemaati, Al-Falah Müslüman Cemaati ve bağımsız Shafak Müslüman Cemaati.

En görünür yapı DUMU’ya bağlı Mykolaiv Müslüman Cemaati

Kentte kamuya açık faaliyetleri en düzenli biçimde belgelenen yapı, Ukrayna Müslümanları Dini İdaresi’ne bağlı Mykolaiv Müslüman Cemaati.

DUMU’nun resmî sayfasına göre cemaat Mykolaiv’de 30 yılı aşkın süredir faaliyet gösteriyor. Kentteki ibadet merkezi güncel olarak Novobuzka Caddesi 124 adresindeki cami olarak gösteriliyor. Burada günlük beş vakit namazın yanı sıra cuma ve bayram namazları, iftarlar, Kur’an okumaları ve erkekler, kadınlar ile çocuklar için dini eğitim programları düzenleniyor. Nikâh, cenaze ve yeni doğan çocuklara ilişkin dini merasimler de cemaatin faaliyetleri arasında bulunuyor.

Yerel kamu yayıncısı Suspilne’nin Mayıs 2025’te yaptığı kapsamlı röportaja göre cemaate İmam Hüseyin İsayev öncülük ediyor. İsayev, gününe ve programa bağlı olarak camideki namazlara yaklaşık 60 ila 120 kişinin katıldığını söyledi. Bu sayı Mykolaiv’deki toplam Müslüman nüfusunu değil, belirli ibadetlerdeki katılımı ifade ediyor.

Camide perşembe ve pazar günleri erkeklere yönelik dersler, pazar günü ise kadınlara yönelik ayrı eğitim programları gerçekleştiriliyor. Çocuklara namaz, peygamberlerin hayatı ve temel dini bilgiler öğretiliyor.

Al-Falah ayrı bir Müslüman dini kuruluş olarak kayıtlı

Mykolaiv’deki ikinci dikkat çekici yapı Al-Falah Müslüman Dini Cemaati.

Ukrayna Birleşik Devlet Sicili verilerini aktaran Opendatabot’a göre kuruluş, 26 Aralık 2016’da Mykolaiv’de tescil edildi. Güncel sicilde yöneticisi Mahmud Najjar olarak görünüyor.

Al-Falah’ın önemi yalnız yerel bir tüzel kişilik olmasından kaynaklanmıyor. Cemaat, 2022 yılında kurulan Ukrayna Müslüman Cemaatleri Birliği Dini Merkezi’nin kurucu kuruluşları arasında yer alıyor. Aynı birlik içinde Mariupol, Melitopol, Kiev ve farklı Ukrayna kentlerindeki Müslüman cemaatleri de bulunuyor.

Bununla birlikte kamuya açık güncel kaynaklarda Al-Falah’ın Mykolaiv’de düzenli olarak kaç kişiye ulaştığı, kendisine ait bağımsız bir cami işletip işletmediği veya haftalık faaliyet programının kapsamı konusunda yeterli doğrulanabilir bilgi bulunmuyor.

Bu nedenle kuruluşun sicil kaydı ile fiilî cemaat büyüklüğünü birbirinden ayırmak gerekiyor.

Shafak bağımsız Müslüman cemaati olarak faaliyet gösteriyor

Mykolaiv’de kayıtlı bir başka yapı ise Bağımsız Müslüman Dini Cemaati “Shafak”.

Devlet sicili verilerine göre Shafak, 5 Ocak 2017’de kuruldu ve dini kuruluş olarak kayıt altına alındı. Güncel kayıtlarda cemaatin yöneticisi Süleyman Musıkoviç Yusupov olarak gösteriliyor.

Kuruluşun isminde özellikle “bağımsız” ifadesinin yer alması, herhangi bir büyük Müslüman dini idaresine bağlı olmadan tüzel kişilik oluşturduğunu gösteriyor.

Ancak Shafak’ın günümüzdeki ibadet programı, aktif üye sayısı ve diğer Mykolaiv Müslüman cemaatleriyle ilişkileri konusunda geniş kapsamlı kamuya açık bilgi bulunmuyor. Bu nedenle kuruluş hakkında mezhepsel veya ideolojik bir tanımlama yapmak mevcut verilerin ötesine geçer.

DESS’nin 2026 tablosunda Mykolaiv Oblastı’nda dört kuruluşun “diğer Müslüman dini kuruluşlar” başlığında yer alması, Al-Falah ve Shafak gibi bağımsız veya farklı örgütlenme modellerinin bölgedeki İslami yapının önemli bir bölümünü oluşturduğunu gösteriyor.

Azerbaycanlılardan Türklere çok uluslu bir cemaat yapısı var

Mykolaiv’de Müslüman toplumu yalnızca kurumsal olarak değil, etnik ve kültürel açıdan da oldukça çeşitli.

Suspilne’ye konuşan İmam Hüseyin İsayev’e göre camiye Ukraynalı Müslümanların yanı sıra Azerbaycanlılar, Dağıstanlılar, Çeçenler, Araplar ve Türkler geliyor. Cemaat içerisinde Ahıska Türklerinin de bulunduğu belirtiliyor. İslam’ı sonradan kabul eden Ukraynalılar da topluluğun parçası.

DUMU’ya ilişkin daha eski kurumsal bilgilerde Mykolaiv cemaatinde Tatarlar, Türkler, Azerbaycanlılar, Özbekler, Tacikler, Dağıstan halklarından kişiler, Çeçenler ve Arapların bulunduğu da kaydediliyor.

Dolayısıyla “Mykolaiv Müslümanları” ifadesi tek bir etnik grubu tanımlamıyor. Kentteki İslami yaşam, Karadeniz, Kafkasya, Orta Asya, Türkiye ve Arap coğrafyasıyla bağlantılı toplulukların yanı sıra Ukraynalı Müslümanları da kapsıyor.

Savaş koşullarında Ramazan ve bayram programları devam ediyor

Rusya’nın Ukrayna’ya karşı sürdürdüğü savaş, Mykolaiv’de günlük yaşamı ciddi biçimde etkilese de dini etkinlikler tamamen kesilmiş değil.

DUMU’nun 2026 faaliyet kayıtlarına göre 20 Mart’ta Ramazan Bayramı, 27 Mayıs’ta Kurban Bayramı için Mykolaiv’de toplu namaz ve hutbe programları düzenlendi. Ramazan döneminde ortak iftarlar gerçekleştirildi; haziran ayında Aşure günü dolayısıyla cemaat camide bir araya geldi.

Cemaatin faaliyetleri yalnız ibadetlerle sınırlı kalmadı. 24 Şubat 2026’daki Ukrayna Ulusal Dua Günü etkinliğine İmam Hüseyin İsayev de katılarak Ukrayna için dua etti. Mykolaiv Müslüman cemaati ayrıca 18 Mayıs’ta Kırım Tatarlarının sürgününün kurbanlarını anma etkinliğinde yer aldı.

Bu etkinlikler, Mykolaiv’deki Müslümanların dini kimliklerini sürdürürken kentin toplumsal ve kamusal hayatına da katılmaya devam ettiğini gösteriyor.

Mykolaiv’de İslam’ın tarihi 18. yüzyıla kadar uzanıyor

Müslüman varlığı Mykolaiv için yeni bir olgu değil. Mykolaiv Bölge Devlet Arşivi’ne dayanan tarihî kayıtlara göre bugünkü kentin sınırları içerisinde bulunan Ternivka’da 18. yüzyılın sonunda bir Müslüman ibadethanesi bulunuyordu.

19. yüzyılda ise Karadeniz Filosunda görev yapan ve büyük bölümü Tatar kökenli olan Müslümanların sayısının artması üzerine yeni bir cami ihtiyacı ortaya çıktı. Mykolaiv Limanı’ndaki Müslüman askerler topluluğuna 1862’de cami inşası için arazi tahsis edildi; yapının ana inşaatı ilerleyen yıllarda tamamlandı.

1907 tarihli arşiv kayıtlarında kentte 374, 1909’da ise 434 “Müslüman inancına mensup” kişinin yaşadığı belirtiliyor. Tarihî caminin kendisi Sovyet döneminde büyük ölçüde ortadan kalkarken minaresinin kalıntıları uzun süre kentin İslam tarihinin fiziksel izlerinden biri olarak kaldı.

Mykolaiv’in farklı inançların tarih boyunca kesiştiği bir şehir olduğuna ilişkin kültürel arka plan, Yerel Gündem’in Aziz Nikolaos ve Türkiye-Ukrayna ortak mirasına ilişkin haberinde de ele alınmıştı.

Bugünkü tablo ise Mykolaiv’de İslam’ın tek bir cami veya tek bir etnik cemaatten ibaret olmadığını ortaya koyuyor. DUMU’ya bağlı köklü cemaatin yanında Al-Falah ve bağımsız Shafak gibi farklı tüzel yapılar bulunurken, Mykolaiv Oblastı genelinde devlet tarafından kayıt altına alınmış toplam 11 Müslüman dini kuruluş faaliyet gösteriyor.

Buna karşılık kentte yaşayan toplam Müslüman sayısını veya bu insanların cemaatlere göre dağılımını gösteren güncel ve güvenilir bir resmî nüfus istatistiği bulunmuyor. Mevcut veriler, sayıdan çok çok uluslu, birden fazla kurumsal yapıya sahip ve savaş koşullarına rağmen dini hayatını sürdüren bir Müslüman topluluğuna işaret ediyor.

YerelGundem.com