Süleymancıların Almanya yapılanması: VIKZ, 300'ü aşkın cami ve kampüs

Ahmet Taş | Yerel Gündem

KÖLN, ALMANYA — Türkiye’de kamuoyunda “Süleymancılar” olarak anılan Süleyman Hilmi Tunahan Cemaati’nin Almanya’daki yapılanması, Türkiye’de düzenlenen son operasyonların ardından yeniden gündeme gelirken VIKZ’in ülkedeki geniş kurumsal ağı dikkat çekiyor.

DW Türkçe’nin haberine göre cemaat Almanya’da İslam Kültür Merkezleri Birliği (VIKZ) adıyla 1973’ten bu yana faaliyet gösteriyor; dokuz eyalette teşkilatı, 300’ün üzerinde cami veya ibadethane derneği ve yaklaşık 100 bin üyesi bulunuyor.

Türkiye’deki operasyon Almanya yapılanmasını gündeme taşıdı

DW Türkçe’nin aktardığına göre 13 Ağustos’ta İstanbul, Ankara ve Antalya’nın da aralarında bulunduğu 17 ilde düzenlenen eş zamanlı operasyonlarda, cemaatin lideri olarak belirtilen Alihan Kuriş’in de aralarında bulunduğu 33 kişi gözaltına alındı.

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığının açıklamasında Kuriş hakkında “suç örgütü kurmak ve yönetmek”, diğer şüpheliler hakkında ise “örgüt üyeliği” suçlamalarının yöneltildiği bildirildi. Söz konusu ifadeler soruşturma makamlarının suçlamalarını yansıtıyor; yargılama sonucunda kesinleşmiş hükümler olarak değerlendirilmemesi gerekiyor.

DW Türkçe’nin haberinde İçişleri Bakanı’nın da operasyonla VIKZ’in Köln’de yapımı devam eden yeni merkezi arasında bağlantı kurduğu ve faaliyetlerin gelecekte bu merkeze kaydırılabileceğinin değerlendirildiğini söylediği aktarıldı.

Bu gelişmeler, cemaatin Almanya’daki örgütlenmesinin büyüklüğü, faaliyet alanları ve Alman kurumlarıyla ilişkilerini yeniden tartışmaya açtı.

VIKZ 1973’ten beri Almanya’da faaliyet gösteriyor

Yapı, Almanya’da Verband der Islamischen Kulturzentren (VIKZ), Türkçe adıyla İslam Kültür Merkezleri Birliği çatısı altında faaliyet yürütüyor.

DW Türkçe’nin haberine göre VIKZ 1973 yılında Köln’de kuruldu ve Almanya’daki ilk Müslüman çatı kuruluşlarından biri haline geldi.

VIKZ, “Süleymancılar” veya “Süleymancılık” ifadelerini kendi tanımlaması olarak kabul etmiyor. Kuruluş, Süleyman Hilmi Tunahan’ın yeni bir din, mezhep veya tarikat kurmadığını belirterek kendisini Tunahan’ın öğrencileri ve onların oluşturduğu dini eğitim geleneği üzerinden tanımlıyor.

Kuruluşun dokuz Alman eyaletinde teşkilatı bulunuyor. DW Türkçe’nin Statista verilerine dayandırdığı bilgiye göre VIKZ, Diyanet İşleri Türk İslam Birliği’nin ardından Almanya’nın en büyük İslami çatı kuruluşlarından biri ve yaklaşık 100 bin üyeye sahip.

VIKZ’e bağlı 300’ün üzerinde ibadethane veya cami derneğinin bulunduğu belirtiliyor.

Faaliyetler din, eğitim ve sosyal hizmetleri kapsıyor

VIKZ kendi faaliyetlerinin amacını Almanya’da yaşayan Müslümanların dini, sosyal ve kültürel ihtiyaçlarına hizmet etmek şeklinde tanımlıyor.

Kuruluş ayrıca Müslümanların Alman toplumunun bir parçası olarak kabul görmesine katkıda bulunmayı amaçladığını ve federal hükümet, eyalet yönetimleri ile çeşitli vakıflarla projeler yürüttüğünü belirtiyor.

VIKZ, 2006 yılında Almanya İçişleri Bakanlığının öncülüğünde oluşturulan Almanya İslam Konferansı’nda da yer alıyor.

DW Türkçe’nin NorthData verilerine dayandırdığı haberinde VIKZ çevresinde turizm, gıda, eğitim, yayıncılık, mimarlık, inşaat ve cenaze hizmetleri gibi farklı alanlarda faaliyet gösteren şirket ve kuruluşların bulunduğu aktarılıyor.

Bunlar arasında hac, umre ve kültür gezileri düzenleyen Hisar Europe Travel, gıda sektöründeki Tuna ve Ferpa, eğitim ve yayıncılıktan çeşitli ticari faaliyetlere uzanan Ender ile mimarlık ve inşaat alanında çalışan KPG yer alıyor.

Köln’de 70 milyon euroluk kampüs kuruluyor

VIKZ’in en büyük projelerinden biri Köln’de yapımı devam eden yeni merkez.

DW Türkçe’nin aktardığı bilgilere göre kompleksin yaklaşık 12 bin 600 metrekare kullanım alanına sahip olması ve maliyetinin yaklaşık 70 milyon euroya ulaşması öngörülüyor.

Projede ibadethaneler, medrese, idari birimler, ofisler, işletmeler, misafirhane, öğrenci yurdu ve etkinlik alanlarının yer alması planlanıyor.

VIKZ, projenin finansmanının üye aidatları, bağışlar ve kredilerden sağlandığını belirtiyor.

Temeli 2022 yılında atılan kompleks için Köln Belediyesi, ilçe yönetimi ve çevrede yaşayanlarla işbirliği yürütüldüğü aktarılıyor. Proje, Köln Belediyesinin de onayıyla gerçekleştirilen mimari yarışmayı kazanan gmp Mimarlık Ofisi tarafından tasarlandı.

Kompleks içinde halka açık bir kütüphane ve okuma kafelerinin de bulunması öngörülüyor.

DW Türkçe’nin haberine göre medresenin de yer aldığı C Bloku 25 Temmuz’da hizmete açıldı ve öğrenciler yeni binayı kullanmaya başladı.

Gençler ve dini eğitim faaliyetlerin merkezinde

VIKZ’in Almanya’daki çalışmalarının önemli bölümü gençlere yönelik dini ve eğitsel faaliyetlerden oluşuyor.

Kuruluş, 1980’lerden bu yana kendi cami ve kurumları için imam yetiştiriyor. Haberde, VIKZ bünyesindeki din görevlilerinin önemli bölümünün Almanya’da doğup büyüdüğü, Almanca dilini ve Alman toplumunu yakından tanıdığı belirtiliyor.

VIKZ’in gençlere yönelik faaliyetlerinde Kur’an eğitiminin yanı sıra okul başarısı ve mesleki eğitim alanlarında da destek programları yürütülüyor.

Berlin merkezli Bilim ve Siyaset Vakfı uzmanı Salim Çevik, DW Türkçe’ye yaptığı değerlendirmede VIKZ’i benzer dini yapılardan ayıran özelliklerden birinin Kur’an eğitimine verdiği ağırlık olduğunu belirtiyor.

Çevik’e göre yapı özellikle Kur’an okumayı öğretmesiyle tanınıyor ve gençlere yönelik çalışmaların önemli kısmı bu eksende yürütülüyor.

Alman siyasetiyle ilişkiler zaman içinde değişti

DW Türkçe’nin haberine göre VIKZ, Almanya’da Milli Görüş veya Ülkücü hareketle bağlantılı bazı kuruluşların aksine Alman iç istihbaratının takibindeki yapılardan biri olarak gösterilmiyor.

VIKZ, çalışmalarının Alman Anayasası ve özgür demokratik düzenle uyumlu olduğunu, partiler üstü hareket ettiğini ve siyasi partizanlığı reddettiğini belirtiyor.

Kuruluşun Alman siyasetindeki görünürlüğünün son yıllarda arttığına işaret eden gelişmelerden biri de 2023 yılında Köln’de düzenlenen 50’nci yıl kutlaması oldu.

Etkinliğe Almanya Cumhurbaşkanı Frank-Walter Steinmeier’in yanı sıra Köln ve Kuzey Ren-Vestfalya’dan üst düzey siyasi temsilciler katıldı. Steinmeier konuşmasında VIKZ’e bağlı cami ve eğitim derneklerinin çalışmalarına teşekkür etti.

VIKZ aynı zamanda geçmiş yıllarda bazı Müslüman çatı kuruluşlarından ayrıldı. Kuruluş, 2000 yılında Almanya Müslümanlar Merkez Konseyinden, daha sonraki dönemde ise Almanya Müslümanlar Koordinasyon Konseyinden ayrıldığını açıkladı.

Geçmişte yurtlar ve eğitim modeli tartışma yarattı

VIKZ’in Alman makamlarıyla ilişkileri her dönemde aynı düzeyde olmadı.

DW Türkçe’nin aktardığına göre özellikle 2000’li yılların başında cemaatin yatılı öğrenci yurtları ve eğitim modeli yoğun tartışmalara konu oldu.

Hessen Eyaleti Sosyal İşler Bakanlığının 2004 yılında hazırlattığı bir bilirkişi raporunda VIKZ yurtlarındaki dini eğitime yönelik eleştiriler yer aldı. 2008 yılında yayımlanan bir başka haberde ise polis belgelerine dayandırılan çeşitli ağır iddialar kamuoyuna yansıdı.

Buna karşılık VIKZ’in talebiyle eğitim bilimci Ursula Boos-Nünning tarafından hazırlanan ve sonuçları 2010’da açıklanan araştırma farklı bulgular ortaya koydu.

Araştırmada yurtta kalan öğrencilerin yüzde 91’i burada bulunma nedenleri arasında okul notlarını geliştirmeyi, yüzde 85’i ise dini hakkında daha fazla bilgi edinmeyi gösterdi.

Boos-Nünning ayrıca çocukların ailelerinin baskısıyla bu kurumlarda kaldığı veya kuruluşun özel bir “elit kuşak” yetiştirmeyi hedeflediği yönündeki iddiaları doğrulayacak bir bulguya ulaşmadığını açıkladı.

Böylece VIKZ’in Almanya’daki yaklaşık yarım asırlık geçmişi, bir yandan geniş cami, eğitim ve sosyal hizmet ağı; diğer yandan geçmişten günümüze uzanan eğitim modeli ve iç yapılanma tartışmalarıyla gündemde kalmaya devam ediyor.

YerelGundem.com