NATO destekli proje Ukrayna topraklarını çimle tarıma açacak

Ahmet Taş | Yerel Gündem
KİEV, UKRAYNA — Ukrayna’da savaş nedeniyle zarar gören tarım arazilerinin, NATO destekli bilimsel bir projeyle dev miscanthus bitkisi kullanılarak yeniden üretime kazandırılması hedefleniyor.

DW Türkçe’nin aktardığına göre, Çekya’daki Jan Evangelista Purkyne Üniversitesi’nden bilim insanları, petrol türevleri, patlayıcı kalıntıları ve ağır metallerle kirlenen toprakların özel bir bitki türüyle temizlenip temizlenemeyeceğini araştırıyor. Proje, Ukrayna’nın savaş sonrası tarımsal kapasitesinin yeniden ayağa kaldırılması açısından çevre, gıda güvenliği ve ekonomik toparlanma başlıklarını aynı anda ilgilendiriyor.

NATO destekli proje savaşın toprağa verdiği zararı hedef alıyor

Avrupa’nın tahıl ambarı olarak bilinen Ukrayna, dört yılı bulan savaş sürecinde yalnızca şehirlerini, altyapısını ve insan kaynağını kaybetmedi; ülkenin en stratejik değerlerinden biri olan verimli tarım toprakları da ağır zarar gördü.

Rus bombardımanları, askeri hareketlilik, patlayıcı kalıntıları, yakıt ve kimyasal kirleticiler, bazı bölgelerde toprağın biyolojik yapısını bozdu. Bu durum, savaş sonrası yeniden inşa sürecinin yalnızca bina, yol ve enerji altyapısından ibaret olmayacağını gösteriyor. Ukrayna’nın yeniden ayağa kalkması için tarlaların da iyileştirilmesi gerekiyor.

Bu nedenle NATO’nun “Barış ve Güvenlik için Bilim” programı kapsamında desteklenen proje, sadece çevresel bir araştırma değil; aynı zamanda savaş sonrası gıda güvenliği, tarımsal üretim ve kırsal ekonomi açısından stratejik bir adım olarak görülüyor.

Dev miscanthus nasıl bir bitki?

Projede kullanılan bitki, “dev miscanthus” olarak bilinen çok yıllık bir enerji bitkisi. Asya kökenli olan bu bitki, Avrupa’da özellikle ısınma amaçlı biyokütle üretimi için yetiştiriliyor.

Bilim insanlarına göre dev miscanthus, bozulmuş ve kirlenmiş topraklarda büyüyebilme özelliğine sahip. Geniş kök sistemi sayesinde topraktaki ağır metalleri tutabiliyor, organik madde üretimini artırıyor ve toprakta yaşayan mikroorganizmaların yeniden güçlenmesine yardımcı oluyor.

Bitkinin dikkat çeken yönlerinden biri de, kirliliğin önemli bölümünü kök bölgesinde tutarken gövdesinin görece temiz kalabilmesi. Bu durum, bitkinin toprak iyileştirme sürecinde kullanılmasının yanında biyokütle olarak değerlendirilmesine de imkân sağlayabilir.

Toprak temizliği ve biyokütle aynı anda hedefleniyor

UJEP çevre bilimcisi Josef Trogl, projenin hedefinin kirli alanları temizlemekle birlikte biyokütle üretmek olduğunu belirtti. Bu yaklaşım, savaşta zarar gören arazilerin yalnızca pasif biçimde bekletilmesi yerine, kontrollü ve uzun vadeli bir iyileştirme sürecine alınması anlamına geliyor.

Araştırmacılara göre miscanthus, fotosentez sırasında ürettiği organik maddenin yaklaşık %40’ını kökleri aracılığıyla toprağa aktarabiliyor. Bu oran, birçok tarım bitkisine göre yüksek kabul ediliyor. Bitkinin mısır ve şeker kamışına benzer şekilde hızlı fotosentez yapması, karbon tutma kapasitesini de artırıyor.

Bu yönüyle proje, yalnızca kirli toprağın temizlenmesiyle sınırlı kalmıyor. Aynı zamanda iklim değişikliğiyle mücadele, karbon depolama ve yenilenebilir biyokütle üretimi açısından da potansiyel taşıyor.

Bucha yakınlarındaki Vorzel’de denemeler yapılıyor

NATO destekli çalışma, 2023’ten bu yana yürütülüyor. UJEP ekibi, Rus işgalinin ağır izler bıraktığı Bucha yakınlarındaki Vorzel bölgesinde de miscanthus yetiştiriyor.

Vorzel, savaşın çevresel etkilerinin açık biçimde görüldüğü bölgelerden biri olarak öne çıkıyor. İşgal ve çatışmaların ardından toprağın yapısı, ekosistem dengesi ve biyolojik canlılığı ciddi biçimde zarar gördü. Bu nedenle bölgede yapılan denemeler, yalnızca akademik bir çalışma değil, gerçek savaş koşullarının ardından toprağın nasıl toparlanabileceğine dair önemli bir test alanı niteliğinde.

Proje lideri Valentina Pidlisnyuk, çalışmanın askeri faaliyetlerle kirlenen alanların çevresel açıdan iyileştirilmesini ve iklim değişikliğinin etkilerinin azaltılmasını hedeflediğini söyledi. İlk analizlerin, toprağın biyolojik yapısı ve karbon tutma kapasitesi açısından olumlu işaretler verdiği aktarılıyor.

Toprağın yenilenmesi yıllar alacak

Bilim insanları, dev miscanthusun umut verici bir bitki olduğunu ancak toprağı kısa sürede eski hâline getirmesinin beklenmemesi gerektiğini vurguluyor. Savaşla kirlenen toprağın iyileştirilmesi uzun vadeli ve sabır isteyen bir süreç.

346 bin euroluk NATO destekli proje; Kanada, Hırvatistan, Kazakistan, Ukrayna ve ABD’den ortaklarla yürütülüyor. Çalışmanın gelecek yıl tamamlanması planlanıyor. Ancak araştırmacılar, sürecin uzatılmasını istiyor. Çünkü bitkinin toprağı gerçek anlamda beslemesi ve kirleticilerin etkisini azaltması yıllar sürebiliyor.

Fransa’da yapılan benzer bir araştırmada, bu tür bitkilerin toprağı yeterli seviyede beslemesinin 13 yıla kadar uzayabileceği belirtilmişti. Trogl’a göre miscanthus, uygun koşullarda 20–25 yıl boyunca biyokütle verebilir. Bu sürenin sonunda bitki sökülerek arazinin yeniden normal tarıma açılması mümkün olabilir.

Ukrayna için tarımsal toparlanma stratejik önem taşıyor

Ukrayna’nın tarım arazileri, ülke ekonomisinin ve küresel gıda piyasalarının en önemli unsurları arasında yer alıyor. Savaş nedeniyle zarar gören toprakların yeniden üretime kazandırılması, yalnızca Ukrayna çiftçisi için değil, tahıl tedariki ve gıda güvenliği açısından daha geniş bir bölge için de önem taşıyor.

Bu nedenle miscanthus projesi, savaş sonrası çevresel rehabilitasyonun nasıl yapılabileceğine dair örnek bir model sunabilir. Eğer proje başarılı olursa, patlayıcı kalıntıları, yakıt sızıntıları ve ağır metallerle kirlenmiş başka bölgelerde de benzer yöntemler gündeme gelebilir.

Ukrayna’nın yeniden inşasında toprak meselesi, çoğu zaman şehirlerin ve altyapının gölgesinde kalıyor. Oysa ülkenin geleceği, yeniden ekilebilir hale gelecek tarlalarla da doğrudan bağlantılı. Bu proje, savaşın görünmeyen yaralarından biri olan toprak kirliliğini merkeze alması bakımından dikkat çekiyor.

Bilim, savaş sonrası yeniden inşanın parçası oluyor

NATO destekli miscanthus çalışması, savaş sonrası yeniden inşa kavramının artık sadece beton, yol ve enerji hatlarından ibaret olmadığını gösteriyor. Toprak, su, ekosistem ve tarımsal üretim de yeniden inşa sürecinin temel parçaları haline geliyor.

Ukrayna’da toprağın iyileştirilmesi uzun zaman alacak. Ancak dev miscanthus üzerinde yürütülen çalışma, bilimsel yöntemlerle kirlenmiş arazilerin yeniden ekonomiye ve tarıma kazandırılabileceğini gösteren umut verici örneklerden biri olarak öne çıkıyor.

Savaşın izlerini silmek kolay olmayacak. Fakat toprak yeniden nefes almaya başladığında, Ukrayna’nın iyileşmesi de yalnızca şehirlerde değil, tarlalarda da görünür hale gelecek.

YerelGundem.com