Aşırı sıcaklarda böbrek hasarı riski artıyor: 8 önemli korunma kuralı

Ahmet Taş | Yerel Gündem

İSTANBUL, TÜRKİYE — Aşırı sıcaklara uzun süre maruz kalmak ve terlemeyle kaybedilen sıvının yeterince yerine konulmaması, özellikle kronik hastalığı bulunan kişilerde akut böbrek hasarı riskini artırabiliyor.

Genellikle belirti vermeden ilerleyebildiği için “sessiz hastalık” olarak tanımlanan kronik böbrek hastalığı dünya genelinde yüz milyonlarca kişiyi etkiliyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün 2026 tarihli verisine göre yaklaşık 674 milyon kişi kronik böbrek hastalığıyla yaşıyor. Yaz aylarında yükselen sıcaklıklar ise mevcut risklere sıvı kaybı, kan basıncı değişiklikleri ve ısı stresini de ekleyebiliyor.

Acıbadem Altunizade Hastanesi Nefroloji Uzmanı Doç. Dr. Zuhal Atan Uçar, özellikle aşırı sıcaklara uzun süre maruz kalmanın böbrek sağlığını olumsuz etkileyebildiğine dikkat çekiyor.

Uçar, sıcak havalarda vücudun ısı dengesini korumak için oluşturduğu fizyolojik yanıtların böbrekler üzerinde ek yük oluşturduğunu, terlemeyle gelişen sıvı kaybının da bu tabloya eşlik edebildiğini belirtiyor.

“Yüksek nem, terin buharlaşmasını azaltarak vücudun ısı kaybetmesini zorlaştırmakta ve ısı stresini artırmaktadır. Şiddetli ısı stresi, özellikle ciddi sıvı kaybı veya sıcak çarpması geliştiğinde akut böbrek hasarına yol açabilmektedir.”

Uzman, yaz aylarında böbrekleri korumanın üç temel kuralını sıvı dengesini korumak, aşırı sıcaklarda yoğun fiziksel aktiviteden kaçınmak ve ilaçları bilinçsizce kullanmamak olarak sıralıyor.

1. Sıvı dengesini koruyun

Sıcak havalarda terlemeyle birlikte vücudun sıvı kaybı artıyor. Kaybedilen sıvı yeterince karşılanmadığında dolaşımdaki kan hacmi azalabiliyor ve böbreklerin kanlanması olumsuz etkilenebiliyor.

Özellikle ileri yaştaki kişilerde ve kronik hastalığı bulunanlarda belirgin sıvı kaybı, akut böbrek hasarı açısından daha önemli hale geliyor.

Günlük sıvı ihtiyacının herkes için aynı olmadığını vurgulayan Uçar, alınacak sıvı miktarının hava sıcaklığı, fiziksel aktivite ve terleme miktarına göre ayarlanması gerektiğini belirtiyor.

Kalp yetmezliği, ileri evre böbrek hastalığı veya diyaliz nedeniyle sıvı kısıtlaması bulunan kişilerin ise genel öneriler yerine kendi hekimlerinin belirlediği miktara uymaları gerekiyor.

2. Aşırı sıcakta yoğun fiziksel aktiviteyi sınırlayın

Vücut sıcak havalarda ısıyı kontrol altında tutabilmek için ciltteki kan akımını ve terlemeyi artırıyor. Buna ağır egzersiz ve yoğun sıvı kaybı eklendiğinde ısı stresi daha da artabiliyor.

Şiddetli ısı stresi ve sıcak çarpması böbrek fonksiyonlarını olumsuz etkileyebiliyor.

Bu nedenle egzersiz ve ağır açık hava aktivitelerinin mümkün olduğunca günün daha serin saatlerine kaydırılması öneriliyor.

Açık havada çalışmak zorunda olan kişilerin ise gölgeli veya serin alanlarda düzenli dinlenme ve sıvı alma molaları vermeleri önem taşıyor.

3. Tansiyonunuzu takip edin, ilaç dozunu kendiniz değiştirmeyin

Sıcak havalarda damarların genişlemesi ve sıvı kaybı kan basıncının düşmesine yol açabiliyor.

Doç. Dr. Uçar, özellikle idrar söktürücü kullanan kişilerde sıvı kaybının daha belirgin hale gelebileceğini, bazı tansiyon ilaçlarını kullananlarda ise ağır sıvı kaybı durumunda böbrek fonksiyonlarının etkilenebileceğini belirtiyor.

Bu nedenle özellikle hipertansiyon tedavisi gören kişilerin çok sıcak günlerde tansiyonlarını takip etmeleri gerekiyor.

Baş dönmesi, bayılacak gibi olma veya alışılmışın dışında tansiyon değerleri ortaya çıkarsa ilaçların kendi kendine kesilmesi ya da dozunun değiştirilmesi yerine hekime danışılması öneriliyor.

4. Ağrı kesicileri gelişigüzel kullanmayın

Nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar, yani NSAİİ grubundaki bazı ağrı kesiciler böbreğin kan akımını düzenleyen mekanizmaları etkileyebiliyor.

Risk özellikle kişinin susuz kaldığı dönemlerde artıyor. ABD Ulusal Diyabet ve Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü de dehidratasyon sırasında NSAİİ kullanımının böbrek hasarına yol açabileceği konusunda uyarıyor.

Uçar, dehidratasyonun yanı sıra kronik böbrek hastalığı, ileri yaş veya kalp yetmezliği gibi ek risk faktörlerinin bulunması durumunda akut böbrek hasarı riskinin daha önemli hale gelebildiğini söylüyor.

Yoğun terleme, ishal ve kusma gibi sıvı kaybına yol açan dönemlerde kullanılan ilaçlar konusunda hekime danışılması gerekiyor.

5. Böbrek taşı ve ishal-kusmaya bağlı sıvı kaybını önemseyin

Böbrek taşı öyküsü bulunan kişilerde yaz ayları ayrıca dikkat gerektiriyor.

Terlemeyle sıvı kaybı arttığında ve kayıp yeterince karşılanmadığında idrar hacmi azalabiliyor. Bu durum, idrardaki taş oluşturucu maddelerin yoğunlaşmasına ve taş oluşumu için uygun ortam meydana gelmesine yol açabiliyor.

Güncel Avrupa Üroloji Birliği kılavuzu, böbrek taşı tekrarını önlemeye yönelik olarak günlük idrar hacminin 2,5 litrenin üzerinde tutulmasını sağlayacak sıvı alımını öneriyor. Buradaki 2,5 litre, içilmesi gereken sabit su miktarını değil, hedeflenen idrar hacmini ifade ediyor.

Bu nedenle özellikle başka hastalıkları nedeniyle sıvı kısıtlaması bulunan kişilerin tüketmeleri gereken su miktarını hekimleriyle belirlemeleri gerekiyor.

İshal ve kusma da yaz aylarında önemli sıvı ve elektrolit kaybına neden olabiliyor.

Kayıp kısa sürede geliştiğinde ve yerine konulamadığında dolaşımdaki kan hacmi azalabiliyor, bunun sonucunda böbrek fonksiyonları bozulabiliyor.

İshal veya kusma sırasında sıvı kaybının karşılanmasına dikkat edilmesi; sıvı alamama, idrar miktarında belirgin azalma, ciddi baş dönmesi veya bayılma ortaya çıkarsa sağlık kuruluşuna başvurulması gerekiyor.

6. Bu belirtileri yalnızca “sıcaktan” sanmayın

Kronik böbrek hastalığı bulunan kişiler; aşırı sıcak, sıvı kaybı ve kan basıncındaki değişikliklere karşı daha hassas olabiliyor.

Bu nedenle sıcak günlerde bazı belirtilerin yalnızca hava sıcaklığına bağlanmaması gerekiyor.

Doç. Dr. Uçar özellikle şu belirtilere dikkat çekiyor:

İdrar miktarında belirgin azalma, bayılma, bilinç bulanıklığı, sıvı alamama veya belirgin ve devam eden halsizlik.

Bu yakınmaların ortaya çıkması halinde, özellikle kronik böbrek hastalığı bulunan kişilerin tıbbi değerlendirme için gecikmemeleri önem taşıyor.

7. Diyabet ve hipertansiyon kontrolünü aksatmayın

Diyabet ve hipertansiyon, kronik böbrek hastalığı açısından önemli risk faktörleri arasında yer alıyor.

Sıcak havalarda gelişen sıvı kaybı ve kan basıncı değişiklikleri mevcut böbrek hastalığını etkileyebiliyor. Diyabetli kişilerde kan şekeri kontrolünün bozulması da ek sorunlara neden olabiliyor.

Bu nedenle kan şekeri ve tansiyon takibinin yaz aylarında da sürdürülmesi gerekiyor.

İlaçların yalnızca hava sıcak olduğu gerekçesiyle kesilmemesi veya dozlarının kişinin kendi kararıyla değiştirilmemesi önem taşıyor.

8. Düzenli hekim kontrollerini sürdürün

Böbrek hastalıkları uzun süre belirgin yakınmaya neden olmadan ilerleyebildiği için düzenli takip önemini koruyor.

Özellikle kronik böbrek hastalığı, diyabet, hipertansiyon, kalp yetmezliği bulunanların ve ileri yaştaki kişilerin sıcak havalarda gelişen değişiklikleri daha yakından takip etmeleri gerekiyor.

Doç. Dr. Zuhal Atan Uçar, yaz aylarında böbrek sağlığını korumanın temelinin sıvı dengesinin korunması, yoğun sıcak altında fiziksel zorlanmanın azaltılması, ilaçların kontrolsüz kullanılmaması ve mevcut hastalıkların düzenli takip edilmesi olduğunu vurguluyor.

Aşırı sıcaklara uzun süre maruz kalındığında ortaya çıkan ciddi halsizlik, idrar azalması, bilinç değişikliği veya sıvı alamama gibi belirtilerin yalnızca “yaz sıcağı” olarak değerlendirilmemesi ve gerektiğinde sağlık kuruluşuna başvurulması öneriliyor.

YerelGundem.com