Aliyev’siz TDT Zirvesi’nde Ankara Bildirisi ve Rusya önerisi öne çıktı

Ahmet Taş | Yerel Gündem

ANKARA, TÜRKİYE — Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in katılmadığı Ankara’daki 13. Türk Devletleri Teşkilatı Zirvesi, Türkiye’nin dönem başkanlığını devralması ve Rusya’nın olası katılımına ilişkin öneriyle tamamlandı.

“Türk Yüzyılı: Dilde, Fikirde, İşte Birlik” temasıyla düzenlenen zirvede 163 maddelik Ankara Bildirisi kabul edildi; ulaştırmadan enerjiye, siber güvenlikten uzay çalışmalarına kadar çok sayıda alanda ortak hedefler belirlendi.

Aliyev’in yokluğu zirvenin siyasi gündemini belirledi

Zirveye Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın yanı sıra Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev ve Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov katıldı.

Gözlemci ülkeler Türkmenistan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Cumhurbaşkanı düzeyinde temsil edildi. Türkmenistan Cumhurbaşkanı Serdar Berdimuhamedov ile KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman aile fotoğrafında yer aldı.

Azerbaycan’ı ise Cumhurbaşkanı İlham Aliyev yerine Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov temsil etti. Böylece Azerbaycan, kuruluşunda öncü rol oynadığı TDT’nin bir liderler zirvesine ilk kez devlet başkanı düzeyinde katılmamış oldu.

Azerbaycan basınında Aliyev’in önceden planlanan programı kapsamında Bakü’de düzenlenen FIFA 15 Yaş Altı Dünya Kupası ve Festivali’nin kapanış törenine katıldığı belirtildi. Azerbaycan Cumhurbaşkanlığından, zirveye katılmama kararının siyasi gerekçesine ilişkin doğrudan bir açıklama yapılmadı.

Bununla birlikte Aliyev’in yokluğu, son haftalarda Ankara ile Bakü arasında yaşanan görüş ayrılıkları nedeniyle siyasi bir mesaj olarak yorumlandı. Azerbaycan’daki okul kıyafeti düzenlemesi, Türkiye’den gelen başörtüsü eleştirileri ve bazı Türk vatandaşlarına giriş yasağı uygulanması iki ülke arasında tartışma yaratmıştı.

Türkiye Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Aliyev’i 21 Ekim’de telefonla arayarak zirveye davet etmesine rağmen katılımın dışişleri bakanı düzeyinde kalması, bu yorumları güçlendirdi.

Erdoğan’dan birlik mesajı geldi

Erdoğan, açılış konuşmasında Aliyev’in katılmamasına doğrudan değinmedi. Ancak Türk dünyasında ayrılığa ve anlaşmazlığa yer olmadığını belirten sözleri, Ankara-Bakü hattındaki gelişmelere dolaylı bir mesaj olarak değerlendirildi.

“Türk dünyasının aile fotoğrafında ayrılığa, gayrılığa, ihtilafa yer yoktur.”

Erdoğan, bütün üye ülkelerin millî hassasiyetlerinin gözetilmesi ve ortak çıkarların “kazan-kazan” anlayışıyla büyütülmesi gerektiğini söyledi.

Türkiye’nin Azerbaycan ile Ermenistan arasında yürütülen barış görüşmelerini desteklemeyi sürdüreceğini belirten Erdoğan, Güney Kafkasya’da kalıcı barış ve istikrar için katkı sunmaya devam edeceklerini ifade etti.

Zirvenin ardından Erdoğan ile Azerbaycan Dışişleri Bakanı Bayramov ayrıca görüştü. Görüşmenin ayrıntıları kapsamlı biçimde açıklanmasa da temas, iki ülke arasındaki iletişim kanallarının açık tutulduğunu gösterdi.

Ankara Bildirisi 163 maddelik yol haritası sundu

Zirvenin en somut sonucu, 163 maddeden oluşan Ankara Bildirisi’nin kabul edilmesi oldu. Bildiride TDT’nin bölgesel ve uluslararası barış, istikrar ve refaha katkı sağlayan daha etkili bir platforma dönüştürülmesi hedefi vurgulandı.

Üye ülkeler, bölgesel ve uluslararası gelişmeler hakkında düzenli siyasi ve güvenlik istişarelerinin sürdürülmesi konusunda irade ortaya koydu. Güvenlik konseyi sekreterleri ile savunma sanayisi kurumlarının başkanları arasında gerçekleştirilen toplantıların sonuçları da bildiride memnuniyetle karşılandı.

TDT’nin Birleşmiş Milletler Genel Kurulu ve İslam İşbirliği Teşkilatı nezdinde gözlemci statüsü elde etmesine yönelik çalışmaların hızlandırılması kararlaştırıldı.

Zirvede TDT Genel Sekreterliği için de görev değişikliğine gidildi. Özbekistanlı diplomat Mirvokhid Azimov, Kubanıçbek Ömüraliyev’in yerine yeni genel sekreter olarak atandı.

Bir sonraki olağan TDT Zirvesi’nin 2027’de Özbekistan’da yapılması kararlaştırılırken Kırgızistan’ın aynı yıl gayriresmî zirveye ev sahipliği yapma teklifi desteklendi.

Ulaştırma, enerji ve dijital işbirliği öne çıktı

Ankara Bildirisi’nde Orta Koridor’un geliştirilmesi, Hazar geçişli ulaştırma bağlantılarının güçlendirilmesi ve Asya ile Avrupa arasındaki ticaret yollarının çeşitlendirilmesi öncelikli başlıklar arasında yer aldı.

Azerbaycan Dışişleri Bakanı Bayramov, ülkesinin Orta Koridor ve Zengezur Koridoru projelerine desteğini sürdüreceğini açıkladı. Bayramov, Türk devletlerinin coğrafi konumu, ekonomik potansiyeli ve enerji kaynaklarının ulaştırma, ticaret ve enerji güvenliği bakımından önemli imkânlar sunduğunu söyledi.

Dijital işbirliği de zirvenin öne çıkan gündemlerinden biri oldu. Erdoğan, ortak bir dijital ticaret platformunun kurulmasını ve Oğuz, Kıpçak ile Karluk dil gruplarını kapsayan ortak bir Türkçe büyük dil modelinin geliştirilmesini önerdi.

Ankara Bildirisi’nde siber güvenlik alanında bir anlaşma hazırlanması ve TDT Siber Güvenlik Konseyi kurulması için istişarelerin ilerletilmesi çağrısı yapıldı.

Üye ülkeler tarafından geliştirilen ortak 12U CubeSat uydusunun tamamlanması memnuniyetle karşılandı. Uzay sanayisinde işbirliğini geliştirmeye yönelik çerçeve anlaşması da zirvenin teknolojik sonuçları arasında yer aldı.

Kıbrıs Türklerine destek bildiride yer aldı

Türkiye’nin zirvede öne çıkardığı konulardan biri de Kıbrıs Türklerinin Türk dünyasıyla ilişkilerinin geliştirilmesi oldu.

Erdoğan, TDT ülkelerinin Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ile temaslarını artıracağına inandığını belirtti. KKTC, teşkilat bünyesinde gözlemci statüsünde bulunuyor.

Ankara Bildirisi’nde Kıbrıs sorununun adadaki mevcut gerçekler temelinde çözüme kavuşturulması gerektiği ifade edildi. Kıbrıs Türklerinin Türk dünyasının ayrılmaz bir parçası olduğu vurgulandı.

Bununla birlikte Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan’ın Kıbrıs Cumhuriyeti ile geliştirdikleri diplomatik ilişkiler, TDT bünyesinde bu konuda ortak bir siyasi politika oluşturulmasını zorlaştırıyor.

Bu nedenle bildirideki desteğin kısa vadede KKTC’nin uluslararası statüsünü değiştirecek somut diplomatik adımlara dönüşüp dönüşmeyeceği belirsizliğini koruyor.

Tokayev Rusya için gözlemci statüsü önerdi

Zirvenin en dikkat çekici çıkışlarından biri Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev’den geldi.

Tokayev, Rusya’nın TDT+ formatı üzerinden teşkilatın çalışmalarına katılabileceğini veya gözlemci statüsüyle TDT bünyesinde yer alabileceğini söyledi.

Rusya’nın çok sayıda Türk halkına ev sahipliği yaptığını ve Türk dünyasıyla yüzyıllara dayanan ilişkilere sahip olduğunu belirten Tokayev, Moskova’nın katılımının teşkilatın uluslararası konumunu güçlendirebileceğini savundu.

Ancak Ankara Zirvesi’nde Rusya’nın TDT’ye kabul edilmesi veya gözlemci statüsü kazanması yönünde herhangi bir karar alınmadı. Tokayev’in açıklaması, Kazakistan tarafından sunulan siyasi bir öneri olarak kayda geçti.

Öneri, TDT’nin stratejik yönelimi bakımından yeni bir tartışma başlattı. Teşkilatın hedeflerinden biri, Türk devletlerinin dış ilişkilerini çeşitlendirmek ve Rusya ile Çin’e olan bağımlılıklarını azaltmak olarak değerlendiriliyor.

Bu nedenle Rusya’nın teşkilata dâhil edilmesi, TDT’nin bağımsız bir Türk dünyası platformu olarak gelişmesini savunan çevrelerde tartışma yaratabilir.

Türkiye dönem başkanlığını devraldı

Zirveyle birlikte TDT dönem başkanlığı Azerbaycan’dan Türkiye’ye geçti. Ankara’nın dönem başkanlığında kurumsallaşma, dijital dönüşüm, ulaştırma bağlantıları, enerji güvenliği ve Türk devletleri arasındaki siyasi eşgüdümü öncelikli hâle getirmesi bekleniyor.

Azerbaycan Dışişleri Bakanı Bayramov, ülkesinin TDT çalışmalarına aktif katılımının süreceğini vurguladı. Bu açıklama, Aliyev’in yokluğuna rağmen Bakü’nün teşkilatla ilişkilerini azaltma niyetinde olmadığı mesajı verdi.

Ankara-Bakü ilişkileri açısından bir sonraki önemli tarih, 11-12 Kasım’da Antalya’da düzenlenmesi planlanan COP31 Liderler Zirvesi olacak. Erdoğan, TDT liderlerini bu toplantıya davet etti.

Aliyev’in COP31’e katılıp katılmayacağı, iki ülke arasındaki temasların hangi yönde ilerlediğinin görülmesi bakımından yakından izlenecek.

Ankara Zirvesi, ulaştırma, enerji, güvenlik ve teknoloji alanlarında kapsamlı bir yol haritası ortaya koyarken Aliyev’in yokluğu ile Tokayev’in Rusya önerisi, teşkilatın siyasi yönelimine ilişkin soruları gündemde tuttu.

YerelGundem.com