Yabancı Yatırımcıdan Borsada Tarihi Çıkış: Bir Haftada 1,4 Milyar Dolarlık Rekor Satış

Ahmet Taş | Yerel Gündem

İSTANBUL, TÜRKİYE — Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yayımlanan güncel verilere göre, yabancı yatırımcılar piyasalarda hisse senedi, tahvil ve özel sektör borçlanma araçlarında toplam 1,4 milyar dolara yakın satış gerçekleştirerek son dönemin en sert ve tarihi çıkışlarından birine imza attı.

Küresel jeopolitik krizlerin tırmanması ve Türkiye iç siyasetinde beliren hukuki krizlerin yarattığı sisli ortam, yabancı sermayenin risk iştahını adeta sıfırladı. Özellikle hisse senedi piyasalarında yaşanan 850 milyon doları aşan devasa çıkış, Borsa İstanbul üzerinde ciddi bir baskı oluştururken, piyasa oyuncularının ve makroekonomi yönetiminin dikkatle izlediği bir kırılma noktası olarak kayıtlara geçti.

5 Haziran Haftasının Dikkat Çeken İstatistikleri

Merkez Bankası'nın yayımladığı Haftalık Menkul Kıymet İstatistikleri raporu, yabancı yatırımcıların Türk finansal varlıklarına yönelik reflekslerini şeffaf bir biçimde ortaya koydu. Açıklanan resmi rakamlara göre, yurt dışında yerleşik kişiler sadece 5 Haziran ile biten işlem haftasında piyasalardan devasa bir likidite çekti. Borsa İstanbul hisse senedi piyasalarında tam 857 milyon dolarlık rekor bir net satış işlemi gerçekleştirildi. Bu rakam, borsa tarihindeki en keskin haftalık yabancı çıkışlarından biri olarak değerlendiriliyor.

Sermaye çıkışı sadece hisse senetleri cephesiyle de sınırlı kalmadı. Daha güvenli liman olarak görülen sabit getirili menkul kıymetler tarafında da benzer bir kaçış dalgası gözlemlendi. Yabancı yatırımcılar aynı hafta içinde 279,6 milyon dolarlık Devlet İç Borçlanma Senetleri (DİBS) ve 261,1 milyon dolarlık Özel Sektör Tahvili (ÖST) satışı yaptı. Toplamda 1,4 milyar dolara yaklaşan bu yüklü çıkış, makroekonomik dengeler, piyasa likiditesi ve döviz kurları üzerinde yukarı yönlü bir baskı unsuru oluşturmaya başladı. Uzmanlar, bu çapta bir likidite çıkışının, Merkez Bankası'nın rezerv biriktirme stratejilerini de kısa vadede yavaşlatabileceği uyarısında bulunuyor.

Yabancı Portföy Stoklarında Keskin Düşüş

Piyasalarda peş peşe gelen bu yoğun satış dalgası, yurt dışında yerleşik kişilerin elinde bulundurduğu Türk varlıklarının toplam stok değerinde de hızlı bir erimeye yol açtı. TCMB verilerine göre, yabancıların bir önceki hafta 41,6 milyar dolar seviyesinde bulunan hisse senedi stoku, 5 Haziran haftası itibarıyla 40,7 milyar dolara kadar geriledi. Bu yaklaşık 900 milyon dolarlık değer kaybı, hem gerçekleştirilen net satışların doğrudan bir sonucu hem de bu satışların tetiklediği hisse senedi fiyatlarındaki genel düşüşlerin (değer kaybının) bir bileşkesi olarak yorumlanıyor.

Aynı dönemde sabit getirili enstrümanların stoklarında da gözle görülür bir daralma yaşandı. Yurt dışında yerleşik yatırımcıların DİBS stoku 14,4 milyar dolar seviyesinden 14,2 milyar dolara gerilerken, şirketlerin finansman bulmak amacıyla kullandığı Özel Sektör Tahvili (ÖST) stoku 1,5 milyar dolardan 1,3 milyar dolara indi. Bu eşzamanlı gerileme, yabancı sermayenin sadece riskli hisse senedi pozisyonlarından değil, aynı zamanda devletin ve özel sektörün borçlanma araçlarından da stratejik olarak uzaklaşmayı tercih ettiğini net bir şekilde gösteriyor.

Bir Aylık Bilançoda Çıkış 2,5 Milyar Doları Aştı

Sermaye piyasalarındaki bu kan kaybı, yalnızca tek haftalık anlık bir anomali değil, son bir aya yayılan istikrarlı ve düşündürücü bir trendin doruk noktası olarak değerlendiriliyor. Uluslararası yatırım bankaları ve fon yöneticileri, Türkiye tarafında son dört haftadır kesintisiz bir biçimde "sat" pozisyonunda kalmayı sürdürüyor. TCMB'nin haftalık verileri bir araya getirildiğinde, yabancıların son bir aylık periyotta sadece hisse senedi piyasasından çektiği net meblağ 1,5 milyar doları geçmiş durumda.

Hisse senedi piyasasına ek olarak tahvil ve bono piyasalarındaki yüklü satışlar da denkleme dahil edildiğinde, Türkiye piyasalarından çıkan yabancı portföyünün toplam büyüklüğü son bir ayda tam 2,5 milyar doları buldu. Küresel finans merkezlerinden yönetilen fonların, gelişmekte olan piyasalar sepetinden Türkiye'yi bu denli hızlı ve yüksek hacimlerle çıkarmaya başlaması, piyasa yapıcılar açısından alarm zillerinin çalmasına neden oluyor.

Jeopolitik Fay Hatları: Tırmanan İran-ABD Gerilimi

Küresel sermayenin yönünü ve risk iştahını belirleyen en temel faktörlerin başında gelen jeopolitik çatışmalar, bu tarihi çıkışın arkasındaki ana dışsal katalizör oldu. Özellikle Orta Doğu'da uzun süredir devam eden istikrarsızlığın, İran ile Amerika Birleşik Devletleri arasında sıcak, doğrudan ve giderek tırmanan bir savaşa dönüşmesi, küresel piyasalarda derin bir sarsıntı yarattı. Bölgesel savaşın şiddetleneceği endişesi ve bu jeopolitik krizin kısa sürede masada çözülemeyeceğine dair artan kötümser beklentiler, uluslararası fon yöneticilerini gelişmekte olan ülkelerden hızla çıkmaya itti.

Kriz ve savaş anlarında risk iştahının sıfırlanmasıyla birlikte "güvenli liman" arayışına giren sermaye; gelişmekte olan ülkelerin borsalarını ve tahvillerini elden çıkararak Amerikan hazine tahvilleri, dolar ve altın gibi geleneksel güvenli varlıklara yöneliyor. Türkiye'nin çatışma bölgesine olan coğrafi yakınlığı ve jeopolitik denklemdeki aktif konumu, yabancı yatırımcıların Türkiye'nin risk primini yeniden yukarı yönlü fiyatlamasına neden oldu. Bu eksendeki savaş tamtamları, Borsa İstanbul üzerindeki en ağır dış satış baskısını oluşturdu.

İç Siyasetteki Belirsizlikler ve Mutlak Butlan Kararı

Dışarıdaki savaş ve jeopolitik krizlerin yarattığı olumsuz uluslararası hava, Türkiye'nin iç siyasetinde yaşanan beklenmedik ve sarsıcı hukuki gelişmelerle birleşince yabancı yatırımcı için adeta "kusursuz bir fırtına" ortamı oluştu. Ekonomik programların başarısı ve piyasa istikrarı için temel ön koşullardan biri olan siyasi öngörülebilirlik, ana muhalefet partisine (CHP) yönelik alınan mahkeme kararıyla ciddi bir yara aldı. Mahkemenin verdiği "mutlak butlan" kararı ile parti yönetiminde meşruiyet tartışmalarının başlaması, Türkiye'nin genel siyasi iklimini bir anda sertleştirdi ve yatırımcıların en sevmediği kavram olan "siyasi belirsizliği" en üst seviyeye taşıdı.

Uluslararası sermaye piyasaları, uzun vadeli ve yüklü yatırımlar yapabilmek için hukuki güvenceye ve siyasi zeminin sağlamlığına ihtiyaç duyar. Türkiye'nin demokratik işleyişinin temel direklerinden olan ana muhalefet partisinin kurumsal kimliği ve geleceği üzerinde beliren bu devasa soru işareti, uluslararası yatırım bankalarının acil durum raporlarına girmesine sebep oldu. Yabancı fonlar, iç siyasetteki bu kalın sis perdesi dağılana ve hukuksal tablo netleşene kadar Türkiye pozisyonlarını minimize etme stratejisini hızla devreye soktu.

Piyasaları Önümüzdeki Süreçte Neler Bekliyor?

Tarihi seviyelere ulaşan bu milyarlarca dolarlık çıkışın ardından, içerideki küçük ve orta ölçekli yerli yatırımcı borsadaki yükü tek başına sırtlamak durumunda kaldı. Borsa İstanbul'da işlem hacimlerinin daraldığı ve likiditenin azaldığı bu dönemde, piyasanın yönünü tayin edecek iki ana unsur bulunuyor. Ekonomi yönetiminin enflasyonu kontrol altına alma çabaları ve uyguladığı sıkı para politikası her ne kadar rasyonel bir zemin sunsa da, jeopolitik silahların gölgesinde bu çabalar tek başına yeterli olamıyor.

Önümüzdeki haftalarda endeksin seyri, İran ve ABD arasındaki gerilimin olası bir diplomatik temasla soğutulup soğutulamayacağına ve Türkiye iç siyasetinde CHP etrafında düğümlenen hukuki krizin nasıl çözüleceğine doğrudan bağlı olacak. Eğer savaş riskleri yatışır ve iç siyasette sular durulursa, yüksek faiz ortamının da cazibesiyle piyasadan çıkan bu devasa sermayenin bir kısmının yeniden fırsat alımlarıyla Türkiye'ye dönmesi muhtemel görünüyor. Aksi senaryoda ise çıkış trendinin bir süre daha devam edebileceği piyasa uzmanları tarafından sıklıkla dile getiriliyor.

www.yerelgundem.com