DSÖ Ebola salgını için küresel acil durum ilan etti

Ahmet Taş | Yerel Gündem
CENEVRE / İSVİÇRE — Dünya Sağlık Örgütü, Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Uganda’da görülen Ebola salgını nedeniyle uluslararası öneme sahip halk sağlığı acil durumu ilan etti.

DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, salgının özellikle Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nin doğusundaki Ituri eyaletinde yoğunlaştığını, Uganda’da da vakalar tespit edildiğini açıkladı. DSÖ’nün 17 Mayıs 2026 tarihli açıklamasına göre 16 Mayıs itibarıyla Ituri’de 8 laboratuvar onaylı vaka, 246 şüpheli vaka ve 80 şüpheli ölüm bildirildi.

DSÖ uluslararası acil durum ilan etti

Dünya Sağlık Örgütü, salgını “uluslararası öneme sahip halk sağlığı acil durumu” olarak sınıflandırdı. Bu karar, salgının yalnızca yerel bir sağlık krizi olarak değil, bölgesel ve uluslararası yayılma riski taşıyan bir tehdit olarak değerlendirildiği anlamına geliyor.

DSÖ, buna rağmen salgının Koronavirüs pandemisi gibi küresel pandemi kriterlerini karşılamadığını vurguladı. Örgüt, ülkelerin sınırlarını kapatmaması ve ticaret ile seyahat kısıtlamaları getirmemesi gerektiğini belirtti.

DSÖ’ye göre sınırların kapatılması, insanların resmi kontrol noktaları yerine denetlenmeyen gayriresmi geçiş yollarını kullanmasına yol açabilir. Bu durum da virüsün izlenmesini zorlaştırarak yayılma riskini artırabilir.

Salgın Ituri eyaletinde yoğunlaştı

Salgının merkezi, Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nin doğusunda, Uganda ve Güney Sudan sınırına yakın Ituri eyaleti olarak gösteriliyor. DSÖ, vakaların en az üç sağlık bölgesinde görüldüğünü, bunlar arasında Bunia, Rwampara ve Mongbwalu’nun bulunduğunu bildirdi.

Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri ise salgına ilişkin daha geniş bir tablo paylaştı. DW Türkçe’nin aktardığına göre kurum, 336 şüpheli vaka ve 87 ölüm olduğunu bildirdi. Vakaların büyük bölümünün Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde görüldüğü, Uganda’da ise sınırlı sayıda vaka tespit edildiği belirtildi.

DSÖ, salgının gerçek boyutuna ilişkin hâlâ önemli belirsizlikler bulunduğunu ifade ediyor. Özellikle bilinen veya şüpheli vakalar arasındaki bağlantıların tam olarak ortaya konulamaması, temas takibini zorlaştırıyor.

Uganda’da da vakalar bildirildi

Uganda Sağlık Bakanlığı, Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nden geldiği belirtilen bir hastada Ebola vakasını doğruladı. Söz konusu hasta başkent Kampala’daki bir hastanede hayatını kaybetti.

DSÖ, Kampala’da ikinci bir vakanın daha bildirildiğini kaydetti. İki vaka arasında görünür bir bağlantı bulunmadığı, ancak her iki kişinin de Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nden seyahat ettiği ifade edildi.

Bu gelişme, salgının sınır ötesi yayılma riski taşıdığına işaret ediyor. DSÖ, Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Uganda’ya, enfekte kişilerin ve temaslılarının başka ülkelere seyahatini engelleme çağrısı yaptı.

Bundibugyo varyantı için onaylı aşı yok

Sağlık yetkilileri, mevcut salgının Ebola virüsünün nadir görülen Bundibugyo varyantından kaynaklandığını doğruladı. Bu varyant için onaylanmış özel bir aşı veya tedavi bulunmuyor. DSÖ, 14 Mayıs 2026’da Kinşasa’daki Ulusal Biyomedikal Araştırma Enstitüsü tarafından incelenen örneklerde Bundibugyo virüs hastalığının doğrulandığını açıkladı.

Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Uganda’da daha önce 20’den fazla Ebola salgını yaşandı. Ancak Bundibugyo varyantı çok daha nadir görülüyor. Bu varyant ilk olarak 2007-2008 yıllarında Uganda’nın Bundibugyo bölgesinde tespit edilmişti.

O dönemde 149 kişi enfekte olmuş, 37 kişi hayatını kaybetmişti. İkinci büyük Bundibugyo salgını ise 2012 yılında Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nin Isiro kentinde görülmüş, 57 vaka ve 29 ölüm kayıtlara geçmişti.

Ebola nasıl bulaşıyor?

Ebola, enfekte kişilerin vücut sıvılarıyla temas yoluyla bulaşabilen ağır seyirli bir viral hastalık olarak biliniyor. Kan, kusmuk, dışkı, meni ve diğer vücut sıvıları virüsün yayılmasında rol oynayabiliyor.

Hastalık genellikle yüksek ateş, halsizlik, kas ağrısı, baş ağrısı, boğaz ağrısı, kusma, ishal ve bazı vakalarda kanamalarla kendini gösterebiliyor. DSÖ’ye göre Ebola virüsü hastalığı insanlarda ağır ve çoğu zaman ölümcül seyredebiliyor.

ABD Ulusal Sağlık Enstitüsü verilerine göre Bundibugyo varyantında ölüm oranı yaklaşık %37 olarak biliniyor. Bu oran, bazı salgınlarda ölüm oranı %90’a kadar çıkabilen Zaire varyantına göre daha düşük kabul ediliyor.

Sağlık sistemleri alarm seviyesine geçti

DSÖ’nün acil durum ilanındaki temel amaçlardan biri, Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nin komşu ülkelerini daha yüksek alarm seviyesine geçirmek ve uluslararası desteği harekete geçirmek.

Örgüt, temaslı takibinin güçlendirilmesi, şüpheli vakaların hızlı şekilde izole edilmesi, sağlık çalışanlarının korunması ve sınır bölgelerinde tarama kapasitesinin artırılması gerektiğini vurguluyor.

Uganda’da sağlık makamları, salgın kontrol önlemlerini devreye aldı. DSÖ Afrika Bölge Ofisi, Uganda’da doğrulanan vakanın Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nden gelen bir hasta olduğunu ve sağlık tesisinde tedavi gördükten sonra hayatını kaybettiğini bildirdi.

Sınırların kapatılması önerilmiyor

DSÖ, Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Uganda’nın enfekte kişilerin seyahatini sınırlaması gerektiğini, ancak diğer ülkelerin genel seyahat yasakları veya sınır kapatma kararları almaması gerektiğini belirtiyor.

Örgüte göre bu tür önlemler, salgının kontrolünü kolaylaştırmak yerine daha da zorlaştırabilir. Resmi sınır geçişleri kapatıldığında, insanlar kontrolsüz yolları kullanabilir ve bu da sağlık taramalarını etkisiz hale getirebilir.

Daha önce benzer acil durum ilanlarında uluslararası yardımların hızla ve yeterli düzeyde sağlanamadığına dair eleştiriler gündeme gelmişti. 2024 yılında maymun çiçeği salgını için yapılan acil durum ilanından sonra test kitleri, ilaçlar ve aşıların tedarikinde yaşanan sıkıntılar, bu kez daha hızlı hareket edilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Uzmanlara göre Ebola salgınının kontrol altına alınması, yalnızca Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Uganda’nın değil, bölgedeki tüm ülkelerin koordineli sağlık müdahalesine bağlı olacak.

www.yerelgundem.com