Schengen randevusunda asıl tartışma bot iddiasından daha büyük

Ahmet Taş | Yerel Gündem
ANKARA, TÜRKİYE — Schengen vizesi randevularında bot yazılım, şahsi IBAN ve faturasız tahsilat iddiaları, tartışmayı vize sorunundan çıkarıp hukuk, veri güvenliği ve tüketici koruması alanına taşıdı.

Yeniçağ yazarı Dr. Fatma Çelik, Schengen randevularına ilişkin son tartışmayı değerlendirdiği yazısında, meselenin yalnızca “randevu bulunamıyor” şikâyetiyle sınırlı olmadığını belirtti. Çelik’e göre kamuoyuna yansıyan iddialar doğruysa, ortada dijital sistemlerin güvenliği, kişisel verilerin korunması, tüketici hakları ve mali denetim bakımından çok katmanlı bir tablo bulunuyor.

Tartışma yedi şirket hakkındaki incelemeyle büyüdü

Schengen vizesi randevularına ilişkin tartışma, Ticaret Bakanlığı’nın bazı şirketlerle ilgili inceleme başlatıldığını açıklamasıyla yeniden gündeme geldi. İddialara göre bazı kişi veya şirketler, bot yazılımlar aracılığıyla sistemde açılan randevuları çok kısa sürede alıyor, daha sonra bu randevuları ücret karşılığında başvuru sahiplerine yönlendiriyor.

Kamuoyuna yansıyan iddialarda, ödemelerin bazı durumlarda şahsi IBAN’lar üzerinden alındığı ve faturasız tahsilat yapıldığı da öne sürüldü. Bakanlık incelemesinin sonucunda bu iddiaların ne ölçüde doğrulanacağı netleşecek.

Ancak tartışma, vatandaşların uzun süredir dile getirdiği randevu bulamama sorununu yeniden görünür hale getirdi. Başvuru ekranlarının haftalarca dolu görünmesi, buna karşılık bazı aracı kişi ya da şirketlerin kısa sürede randevu bulabildiği iddiaları, sistemin adil işleyip işlemediği sorusunu gündeme taşıdı.

Fatma Çelik: Mesele bir vize sorunundan fazlası

Dr. Fatma Çelik, yazısında tartışmanın yalnızca Schengen vizesi almakla ilgili olmadığını vurguladı. Çelik’e göre kamuoyunda konu çoğu zaman “randevu bulunamıyor” cümlesiyle özetleniyor; ancak iddialar doğruysa, burada aynı anda birden fazla hukuk alanını ilgilendiren bir tablo ortaya çıkıyor.

Çelik, ilk başlığın bilişim sistemleri olduğunu belirtti. Çünkü tartışılan mesele, insanların manuel olarak randevu araması değil; açılan randevuların otomatik yazılımlarla takip edilerek kısa sürede alınması iddiası. Bu da başvuru sistemlerinin güvenliğini, kapasitesini ve denetim mekanizmalarını doğrudan ilgilendiriyor.

Yazıda öne çıkan ikinci başlık kişisel veriler oldu. Vize başvurularında pasaport numarası, kimlik bilgileri, adres, seyahat planı, banka hesap dökümü, iş bilgileri ve aile bireylerine ait bilgiler gibi çok sayıda hassas veri işleniyor. Çelik, bu nedenle vize ekosisteminin kişisel veri güvenliği bakımından da dikkatle incelenmesi gerektiğini ifade etti.

Bot yazılım iddiası sistem güvenliğini gündeme taşıdı

Schengen randevularında bot yazılım kullanıldığı iddiası, başvuru sistemlerinin teknik güvenliği açısından yeni sorular doğurdu. Eğer randevular otomatik yazılımlarla olağan başvuru sahiplerinden daha hızlı alınabiliyorsa, bu durum yalnızca ticari bir avantaj meselesi olarak görülemez.

Bu iddia, randevu sistemlerinde adil erişim, teknik koruma, kullanıcı doğrulama ve denetim süreçlerinin yeterliliğini tartışmaya açıyor. Vatandaşların manuel olarak erişmekte zorlandığı randevuların otomatik araçlarla toplanabildiği iddiası, sistem tasarımının kötüye kullanıma ne kadar açık olduğu sorusunu da beraberinde getiriyor.

Uzmanlara göre bu tür durumlarda yalnızca aracı şirketler değil, sistemin işleyiş biçimi de incelenmeli. Randevu kapasitesinin nasıl dağıtıldığı, iptal edilen randevuların ne zaman sisteme düştüğü, tekil kullanıcıların kaç işlem yapabildiği ve olağan dışı hareketlerin nasıl izlendiği gibi başlıklar kamu yararı açısından önem taşıyor.

Kişisel veri boyutu kritik görülüyor

Vize başvuruları, sıradan bir ticari işlemden çok daha fazla kişisel veri içeriyor. Başvuru sahibi çoğu zaman yalnızca kimlik ve pasaport bilgisini değil, gelir durumunu, banka hareketlerini, iş yerini, seyahat amacını, konaklama bilgilerini ve aile bağlarını da paylaşmak zorunda kalıyor.

Bu nedenle Schengen randevularına ilişkin tartışmada kişisel verilerin kimler tarafından, hangi amaçla, ne kadar süreyle ve hangi güvenlik tedbirleriyle işlendiği büyük önem taşıyor. Aracı kişi veya şirketlerin bu verilere erişimi varsa, veri işleme süreçlerinin hukuka uygunluğu da ayrıca değerlendirilmesi gereken bir başlık haline geliyor.

Çelik’in yazısında dikkat çektiği gibi Türkiye’de son dönemde mobil uygulamalar, dijital platformlar ve çevrim içi hizmetlerde kişisel verilerin nasıl toplandığı sıkça tartışılıyor. Milyonlarca başvuru sahibini ilgilendiren vize ekosistemi de bu tartışmanın dışında bırakılmamalı.

Şahsi IBAN ve faturasız tahsilat iddiaları

Tartışmanın üçüncü boyutu tüketici ve vergi hukuku alanında yoğunlaşıyor. Bakanlık açıklamalarına yansıyan şahsi IBAN ve faturasız tahsilat iddiaları doğruysa, mesele yalnızca randevu aracılığı hizmetinden ibaret olmayacak.

Bu durumda vatandaşın kimden hizmet aldığı, ne için ödeme yaptığı, aldığı hizmetin resmi ve kayıtlı olup olmadığı, ödemenin hangi şirket veya kişi tarafından tahsil edildiği ve verilen vaatlerin gerçeği yansıtıp yansıtmadığı soruları gündeme gelir.

Özellikle vize randevusu gibi yoğun talep gören alanlarda, tüketicinin çaresizliği üzerinden haksız kazanç elde edilip edilmediği de denetim konusu olmalıdır. Hizmet bedeli, danışmanlık ücreti ve resmi başvuru ücreti arasındaki ayrımın açık biçimde yapılmaması, vatandaş açısından ciddi mağduriyetlere yol açabilir.

Ekonomik yük kamu yararı tartışmasını büyütüyor

Schengen vizesi başvuruları Türkiye’de yalnızca bireysel seyahat planlarını değil, geniş bir ekonomik alanı da ilgilendiriyor. Dr. Fatma Çelik’in yazısında aktardığına göre Türk vatandaşları yalnızca 2025 yılında Schengen vizesi başvuruları için 114 milyon eurodan fazla ödeme yaptı.

Başvuru merkezlerine ödenen hizmet bedelleri de eklendiğinde rakam daha da büyüyor. Üstelik reddedilen başvurular nedeniyle önemli miktarda para da karşılıksız harcanmış oluyor. Bu nedenle tartışma birkaç kişinin yaşadığı münferit bir mağduriyet olarak görülemez.

Yüz binlerce başvuru sahibini ve yüz milyonlarca euroluk ekonomik hacmi ilgilendiren bu alan, kamu otoritelerinin daha şeffaf ve daha sıkı denetim yapmasını gerektiriyor. Randevu sisteminin işleyişi, aracı kurumların faaliyetleri ve ödeme süreçleri yalnızca ticari değil, aynı zamanda kamusal güven meselesi olarak değerlendiriliyor.

Denetim yalnız şirketlerle sınırlı kalmamalı

Schengen randevularına ilişkin inceleme, iddiaların doğruluğunu ortaya koyması bakımından önemli. Ancak uzmanlara göre denetim yalnızca belirli şirketlerle sınırlı kalırsa, sistemdeki yapısal sorunlar çözülmeyebilir.

Randevu kapasitesi, dijital güvenlik, kişisel veri işleme, tüketiciye yapılan bilgilendirme, faturalandırma ve ödeme kanalları bir bütün olarak ele alınmalı. Vatandaşın resmi ücret ile aracı hizmet bedeli arasındaki farkı net biçimde görebilmesi sağlanmalı.

Ayrıca sistemde randevu bulunamadığı halde ücret karşılığı randevu temin edilebildiği iddiaları, denetimin yalnız sonuçlara değil, süreçlere de odaklanmasını gerekli kılıyor. Randevuların nasıl açıldığı, kimler tarafından hangi hızda alındığı ve olağan dışı erişimlerin nasıl engellendiği açıklığa kavuşturulmalı.

Asıl soru: Dijital sistemler ne kadar denetleniyor?

Schengen randevusu tartışması bugün artık sadece dış politika, seyahat özgürlüğü veya vize kolaylığı başlığıyla açıklanabilecek bir konu değil. Ortada dijital sistemlerin adil kullanımı, kişisel verilerin korunması, tüketici hakları ve mali şeffaflık açısından daha geniş bir mesele bulunuyor.

Kamuoyuna yansıyan iddialar doğru olsun ya da olmasın, vatandaşların bu süreçte yaşadığı güvensizlik dikkate alınmalı. Randevu sistemlerine erişemeyen, yüksek hizmet bedelleriyle karşılaşan veya kime ödeme yaptığını tam olarak bilemeyen başvuru sahipleri için daha açık ve denetlenebilir bir yapı gerekiyor.

Yeniçağ yazarı Dr. Fatma Çelik’in işaret ettiği gibi, bu tartışmanın merkezinde yalnızca Schengen vizesi yok. Asıl mesele, dijital çağda kamuya temas eden özel hizmet alanlarının nasıl denetlendiği, vatandaşın verisinin nasıl korunduğu ve ekonomik işlemlerin ne kadar şeffaf yürütüldüğü sorusunda düğümleniyor.

www.yerelgundem.com