Zelenskiy’nin büyük revizyonu: Hükümet ve ordu neden değiştirildi?

Yusuf İnan

Gazeteci, Yazar |Siyasi & Stratejik Analist

KİEV / UKRAYNA — Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, hükümetten güvenlik bürokrasisine ve ordunun en üst komuta kademesine uzanan kapsamlı görev değişiklikleriyle ülkenin savaş yönetimini yeniden şekillendirdi.

Başbakan Yuliya Sviridenko’nun istifasıyla başlayan süreçte kabine değiştirildi, Savunma Bakanı Mihaylo Fedorov görev dışında bırakıldı, İçişleri Bakanı Millî Güvenlik ve Savunma Konseyinin başına geçirildi, SBU yönetimi yenilendi ve son olarak Başkomutan Oleksandr Sırskiy’nin yerine Mihaylo Drapatiy getirildi.

İncelenen resmî kararlar, bu dalganın son iki-üç aya eşit biçimde dağılmadığını gösteriyor. Esas revizyon, 14–21 Temmuz arasında gerçekleşti. Bu nedenle ortaya çıkan tablo, uzun süren rutin bir bürokratik yenilenmeden çok, savaş yönetiminin kısa sürede yeniden kurulmasına benziyor.

Sekiz günlük görev değişikliği takvimi

Ukrayna Parlamentosu, 14 Temmuz’da Başbakan Yuliya Sviridenko’nun istifasını 258 oyla kabul etti. Ukrayna sisteminde başbakanın istifası bütün kabinenin istifası sonucunu doğurdu. İki gün sonra, devlet enerji şirketi Naftogaz’ın yöneticisi Serhiy Koretskiy 289 milletvekilinin oyuyla başbakanlığa getirildi; yeni kabine de 264 oyla onaylandı.

Yeni hükümetle birlikte şu başlıca değişiklikler gerçekleşti:

Buna karşılık Denis Şmıhal, Serhiy Marçenko, Viktor Lyaşko, Tetyana Berejna, Matviy Bidnıy ve Denis Ulyutin gibi isimler yeni kabinede tutuldu. Dolayısıyla bütün eski yönetimin tasfiye edildiği söylenemez; merkezî yönetim hem süreklilik hem yenilenme unsurlarını birlikte taşıyor.

Bazı görevden almalar aslında terfi niteliğinde

Görevden alınma kararnamelerinin tamamı sistem dışına çıkarılma anlamına gelmedi.

Kiev Bölge Devlet İdaresi Başkanı Mıkola Kalaşnık, 16 Temmuz’da valilik görevinden alındıktan sonra yeni hükümette Yeniden Yapılanma, Altyapı ve Ulaştırma Bakanı oldu. Mıkolayiv Bölge Valisi Vitaliy Kim de aynı gün valilikten alınarak Gaziler Bakanlığına getirildi.

İçişleri Bakanı İhor Klimenko da kabine dışında bırakılmasına rağmen iktidar çevresinden uzaklaştırılmadı. Zelenskiy onu 17 Temmuz’da Millî Güvenlik ve Savunma Konseyinin yönetimine taşıdı ve bütün güvenlik-savunma kurumlarıyla savunma üretiminin koordinasyonu görevini verdi. Klimenko böylece bir bakanlıktan ayrılırken daha geniş ve stratejik bir koordinasyon makamına geçti.

Benzer bir hareket Yevheniy Hmara için yaşandı. Hmara, SBU Başkan Vekilliği ve SBU’nun “Alfa” özel operasyon merkezindeki görevlerinden çıkarıldı; ancak bu karar görevden düşürülmesi değil, geçici Savunma Bakanlığına geçirilmesiyle bağlantılıydı. Hmara’nın SBU’daki yerine Birinci Başkan Yardımcısı Oleksandr Poklad geçici başkan olarak atandı.

Bu örnekler, revizyonun bir bölümünün “tasfiye” değil, iktidar içindeki görev merkezlerinin yeniden dağıtılması olduğunu gösteriyor.

Ordu komutası neden değiştirildi?

En önemli değişiklik, 21 Temmuz’da Genelkurmay Başkanlığında değil, Ukrayna Silahlı Kuvvetleri Başkomutanlığında yaşandı.

Zelenskiy, Oleksandr Sırskiy’nin yerine 43 yaşındaki Tümgeneral Mihaylo Drapatiy’yi Başkomutan olarak belirledi. Genelkurmay Başkanı Andriy Hnatov’un yerini ise İhor Skıbyuk aldı. Bu iki makam birbirinden farklıdır: Başkomutan bütün silahlı kuvvetlerin operasyonel lideriyken Genelkurmay Başkanı planlama ve komuta sisteminin kurmay yönetimini yürütür.

Drapatiy’nin atanması, Rusya ile savaşın başlamasından bu yana Ukrayna askerî yönetimindeki en kapsamlı değişikliklerden biri olarak değerlendirildi. Zelenskiy, yeni komutandan savunma stratejisini yenilemesini, seferberlik sorunlarına çözüm üretmesini, hava savunmasını güçlendirmesini ve orta ile uzun menzilli saldırı programlarını sürdürmesini istedi.

Sırskiy, Kiev’in savunulması ve önceki karşı saldırılardaki rolü nedeniyle takdir ediliyordu. Buna karşılık bazı askerler ve eleştirmenler onu katı, merkeziyetçi ve Sovyet askerî geleneğine yakın bir komutan olarak görüyor; bazı operasyonlarda personel kaybına yeterince önem vermediğini ileri sürüyordu. Reuters’ın aktardığına göre bu eleştiriler daha önce de vardı ancak Fedorov kriziyle birlikte açık bir siyasî çatışmaya dönüştü.

Drapatiy ve Skıbyuk’un gelişi, yalnızca iki ismin değiştirilmesi değil, savaşın başından beri yükselen daha genç, cephe tecrübesine sahip ve teknolojiye açık komutan kuşağının yönetimi devralması anlamına geliyor.

Fedorov krizi revizyonun planını değiştirdi

Revizyonun en tartışmalı adımı, 35 yaşındaki Savunma Bakanı Mihaylo Fedorov’un yalnızca altı aylık görev süresinin ardından yeni kabineye alınmaması oldu.

Fedorov, Dijital Dönüşüm Bakanlığı döneminden itibaren “Diia” dijital devlet sisteminin kurulması, Starlink erişiminin sağlanması, insansız hava araçlarının yaygınlaştırılması ve askerî birimlerin performansını verilerle değerlendiren sistemlerin geliştirilmesiyle tanınıyordu. Savunma Bakanlığında ise geleneksel bürokrasiyi teknoloji ve veri temelli bir yapıya dönüştürmeye çalıştı.

Fedorov’un görevden çıkarılması Kiev ve başka büyük şehirlerde binlerce kişinin katıldığı nadir savaş dönemi protestolarına yol açtı. Tartışmanın merkezinde Fedorov ile Sırskiy arasındaki anlaşmazlık bulunuyordu. Fedorov, askerî reformların ve yeni teknolojilerin komuta kademesi tarafından yavaşlatıldığını savunurken Zelenskiy, iki taraf arasındaki çatışmanın çözülemediğini kabul etti.

Zelenskiy önce Fedorov’u kabine dışında bırakınca, kamuoyunda Sırskiy’i tercih ettiği algısı oluştu. Ancak protestoların ardından Sırskiy de görevden alındı ve Fedorov’un reform yaklaşımına daha yakın görülen Drapatiy atandı.

Bu gelişme, bütün revizyonun başından itibaren kusursuz biçimde planlanmadığını düşündürüyor. Daha güçlü olasılık, hükümet değişikliğinin başlangıçta enerji ve idarî performans amacıyla tasarlandığı, Fedorov’un görevden alınmasının beklenmeyen toplumsal tepki yaratması üzerine askerî değişikliklerin hızlandırıldığıdır. Bu, kaynaklara dayanan bir siyasi çıkarımdır.

Göreve iade edilen kimse var mı?

22 Temmuz itibarıyla eski görevine resmen iade edildiği doğrulanan üst düzey bir isim bulunmuyor.

Özellikle Fedorov’un Savunma Bakanlığına geri getirildiğine ilişkin kesin bir karar yok. Zelenskiy ona devletin teknoloji alanını koordine edeceği “önemli” veya “uygun” bir görev teklif ettiğini açıkladı; ancak bu görevin adı, yetkileri ve Fedorov’un kabul edip etmediği henüz kesinleşmedi. Fedorov daha önce yalnızca Savunma Bakanlığı görevine dönmek istediğini belirtmişti.

Dolayısıyla Fedorov için şu anda kullanılabilecek doğru ifade “geri getirildi” değil, “yeni üst düzey görev teklif edildi” olmalıdır.

Eski Başbakan Sviridenko, eski Millî Güvenlik Konseyi Sekreteri Rüstem Umerov ve Sırskiy için de incelenen güncel resmî kayıtlarda kesinleşmiş yeni görev açıklanmadı. Buna karşılık Klimenko, Hmara, Kalaşnık ve Kim başka görevlere geçirilmiş durumda.

Revizyonun birinci amacı: En zor kışa hazırlanmak

Yeni Başbakan Serhiy Koretskiy’nin devlet enerji şirketi Naftogaz’dan gelmesi, hükümet değişikliğinin ilk stratejik hedefini ortaya koyuyor.

Ukrayna’nın enerji altyapısı Rus saldırılarının öncelikli hedefleri arasında bulunuyor. Zelenskiy de Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ile 8 Temmuz’daki görüşmesinde, savaşın kıştan önce bitirilmesinin istendiğini ancak her durumda ülkenin enerji direncinin hazırlanması gerektiğini söyledi.

Doğu Araştırmaları Merkezi OSW, Koretskiy’nin başbakanlığa getirilmesini muhtemelen savaşın en zor kışına hazırlık olarak değerlendiriyor. Enerji sisteminin ayakta tutulması, yakıt ve gaz rezervleri, elektrik üretimi, altyapı onarımı ve uluslararası enerji desteğinin koordinasyonu yeni hükümetin temel ölçütü olacak.

Bu açıdan kabine revizyonu ideolojik bir yön değişikliğinden çok, devletin enerji ve altyapı yönetimini kriz yöneticilerine teslim etme girişimi olarak okunabilir.

İkinci amaç: Teknoloji, istihbarat ve savunma üretimini birleştirmek

Atamalar birlikte okunduğunda ikinci hedefin savunma alanındaki karar merkezlerini birbirine yaklaştırmak olduğu görülüyor.

Yevheniy Hmara’nın özel operasyon ve SBU geçmişiyle Savunma Bakanlığına geçirilmesi; eski İçişleri Bakanı Klimenko’nun Millî Güvenlik ve Savunma Konseyinde bütün güvenlik kurumlarıyla savunma üretimini koordine etmekle görevlendirilmesi; cephe tecrübesine sahip Drapatiy’nin Başkomutan olması ve savunma teknolojileri uzmanı Serhiy Beskrestnov’un Cumhurbaşkanı danışmanlığına atanması aynı stratejik çizgiye işaret ediyor.

Zelenskiy ayrıca komutanlarla savunma sanayisi üreticilerini aynı toplantıda buluşturarak sahada kullanılan sistemlerle üretim kararları arasındaki mesafeyi azaltmayı hedeflediğini açıkladı.

Buradan çıkan sonuç, Kiev’in ordu, istihbarat, savunma sanayisi, dron teknolojisi ve uzun menzilli saldırı kapasitesini daha sıkı bir merkezî koordinasyon altında toplamak istediğidir.

Üçüncü amaç: Cumhurbaşkanlığı merkezli yönetimi güçlendirmek

Yeni hükümetin kurulması, Ukrayna’daki güç merkezinin başbakanlığa kaydığı anlamına gelmiyor.

OSW’nin değerlendirmesine göre mevcut modelde temel siyasî ve stratejik karar merkezi Cumhurbaşkanlığı Ofisi olmaya devam ediyor; hükümet ise kararların uygulanmasından sorumlu yürütme mekanizması niteliğini taşıyor. Kurum, Sviridenko ve Oleksiy Kuleba’nın ayrılışını önceki Cumhurbaşkanlığı Ofisi yönetimiyle bağlantılı kadroların etkisinin azaltılmasının devamı olarak yorumluyor.

Koretskiy’nin siyasî tabanı güçlü bir parti lideri değil, enerji ve kamu şirketi yöneticisi olması da bu modeli destekliyor. Başbakanın önceliğinin bağımsız bir siyasî program oluşturmak yerine enerji, ekonomi ve devlet işletmelerinin performansını yükseltmek olması bekleniyor.

Bu nedenle revizyon, Ukrayna’da “güçlü başbakan” sistemine geçişten çok, Cumhurbaşkanlığı etrafında daha teknik, daha dikey ve savaş hedeflerine göre şekillendirilmiş bir yürütme yapısı oluşturulması anlamına geliyor.

Revizyonun riskleri neler?

Değişiklikler Zelenskiy’e başarısızlıkların sorumlularını değiştirme, yeni bir başlangıç mesajı verme ve savaş yönetimini hızlandırma imkânı sunuyor. Ancak üç önemli risk taşıyor.

Birinci risk, kurum hafızasının kaybolmasıdır. Savunma Bakanlığında altı ay içinde yönetim değiştirilmesi ve en üst askerî komutanların aynı anda yenilenmesi, savaş sürerken karar zincirinde geçici belirsizlik oluşturabilir.

İkinci risk, görevlerin sürekli vekâleten yürütülmesidir. Hmara’nın Savunma Bakanlığındaki durumu geçici, Fedorov’un geleceği belirsiz ve bazı eski yöneticilerin yeni görevleri henüz açıklanmamış durumda. Bu durum sorumluluğun kimde olduğu konusunda bulanıklık yaratabilir.

Üçüncü risk, kamuoyu güvenidir. Fedorov’un neden görevden çıkarıldığının yeterince açıklanmaması, savaş döneminde ender görülen kitlesel protestolara yol açtı. Zelenskiy’nin birkaç gün sonra Sırskiy’i değiştirmesi, kamuoyu baskısına cevap verdiğini gösterse de kararların önceden yeterince hazırlanmadığı algısını da güçlendirdi.

Zelenskiy’nin revizyonu ne anlama geliyor?

Ortaya çıkan yapı klasik anlamda bir kabine değişikliğinden daha geniştir. Ukrayna, savaşın beşinci yılına girerken devlet mekanizmasını dört hedef çevresinde yeniden düzenliyor:

enerji güvenliği, savunma üretimi, teknolojik savaş kapasitesi ve daha sıkı merkezî koordinasyon.

Yeni başbakan enerji krizinden, yeni güvenlik konseyi yönetimi kurumlar arası koordinasyondan, yeni savunma yönetimi özel operasyonlar ve askerî teknolojiden, yeni komuta kademesi ise cephede sonuç üretmekten sorumlu olacak.

Ancak revizyon aynı zamanda Zelenskiy yönetiminin yaşadığı bir karar ve iletişim krizini de ortaya çıkardı. Fedorov’un görevden alınmasıyla başlayan toplumsal tepki, askerî komutanlığın yeniden kurulmasını hızlandırdı. Bu nedenle süreç yalnızca yukarıdan aşağıya tasarlanmış bir devlet reformu değil; savaş ihtiyaçları, kurum içi çatışmalar ve kamuoyu baskısının aynı anda şekillendirdiği bir düzeltme hareketidir.

En doğru tanım şu olabilir:

Zelenskiy, Ukrayna’yı yeni bir siyasî programa değil, daha merkezî, teknolojik ve operasyon odaklı bir savaş yönetimi modeline geçiriyor.

Bu modelin başarılı olup olmadığı; kışın enerji sisteminin ayakta kalması, Drapatiy’nin cephede sonuç üretmesi, savunma teknolojilerinin hızla uygulanması ve hükümetin toplumdaki güven kaybını telafi edebilmesiyle ölçülecek.

Yusuf İnan

YerelGundem.com

Yusuf İnan, gazeteci ve yazardır. UAPresa.com, WiseNewsPress.com, SehitlerOlmez.com ve Yerelgundem.com  Genel Yayın Yönetmenliği görevlerini yürütmektedir. Türkiye ve dünya gündemiyle ilgili stratejik ve siyasi analizler konusunda uzmanlaşmıştır.