Türkiye cezaevi doluluğunda Avrupa’da ilk sırada

Ahmet Taş | Yerel Gündem

ANKARA, TÜRKİYE — Avrupa Konseyi’nin son cezaevi raporuna göre Türkiye ve Fransa, üye ülkeler arasında cezaevi doluluk oranı en yüksek ülkeler oldu.

Euronews’in aktardığı Avrupa Konseyi raporuna göre, Türkiye’de cezaevleri kapasitesinin yüzde 131’i oranında dolu durumda. Fransa da aynı oranla listenin ilk sırasında Türkiye ile birlikte yer aldı. Raporda, cezaevlerinde aşırı doluluğun Avrupa genelinde kalıcı bir sorun haline geldiği ve birçok ülkede sistem üzerinde ciddi operasyonel baskı oluştuğu vurgulandı.

Türkiye ayrıca 100 bin kişiye düşen mahkûm sayısında da Avrupa Konseyi ülkeleri arasında açık ara ilk sırada bulunuyor. Rapora göre Türkiye’de 100 bin kişiye 458 mahkûm düşüyor. Türkiye’yi Azerbaycan ve Moldova takip ediyor.

Türkiye ve Fransa ilk sırada

Avrupa Konseyi’nin 46 üye devletin cezaevi idarelerinden alınan verilere dayanan raporu, kıta genelinde cezaevi nüfusunun artış eğiliminde olduğunu ortaya koydu.

Rapora göre Türkiye ve Fransa, yüzde 131 doluluk oranıyla cezaevi kapasitesini en fazla aşan ülkeler oldu. Bu iki ülkeyi Hırvatistan yüzde 123, İtalya yüzde 121, Malta yüzde 118, Kıbrıs yüzde 117, Macaristan yüzde 115, Belçika yüzde 114 ve İrlanda yüzde 112 doluluk oranıyla izledi.

Bu tablo, cezaevlerinde aşırı doluluğun yalnızca birkaç ülkeye özgü bir sorun olmadığını; Avrupa’nın farklı bölgelerinde yaygın bir baskıya dönüştüğünü gösteriyor.

Avrupa Konseyi, yüzde 90 doluluk oranının bile cezaevi sistemleri açısından yüksek risk göstergesi olduğunu ve ciddi operasyonel baskı anlamına geldiğini belirtiyor.

Türkiye hapis oranında açık ara zirvede

Raporun en dikkat çeken verilerinden biri, Türkiye’nin hapis oranında Avrupa Konseyi ülkeleri arasında ilk sırada yer alması oldu.

Türkiye’de 100 bin kişiye 458 mahkûm düşüyor. Bu oran, Türkiye’yi Avrupa Konseyi ülkeleri arasında açık ara zirveye taşıyor. Türkiye’yi 100 bin kişiye 271 mahkûmla Azerbaycan, 245 mahkûmla Moldova ve 232 mahkûmla Gürcistan takip ediyor.

Avrupa Birliği ülkeleri arasında ise Macaristan 206, Polonya 189, Çekya 178 ve Slovakya 151 mahkûmla en yüksek hapis oranına sahip ülkeler arasında yer aldı.

Raporda, hapis oranlarının Doğu Avrupa’da daha yüksek kalmaya devam ettiği belirtildi. Türkiye’nin oranı ise Avrupa ortalamasının oldukça üzerinde bulunuyor.

Mahkûm sayısında en büyük artış Türkiye’de

Ocak 2024 ile Ocak 2025 arasındaki dönemde mahkûm sayısının en fazla arttığı ülke de Türkiye oldu.

Avrupa Konseyi raporuna göre Türkiye’de mahkûm sayısı bu dönemde yüzde 29 arttı. Aynı dönemde en büyük düşüş ise yüzde 18 ile Ukrayna’da kaydedildi.

Genel tabloya bakıldığında Avrupa Konseyi ülkelerindeki toplam mahkûm sayısı bir yılda yüzde 8,5 artarak 1 milyon 107 bin 921 kişiye ulaştı. Ortalama hapis oranı ise 100 bin kişi başına 110 mahkûm olarak kaydedildi.

Bu artış, Avrupa genelinde cezaevi sistemlerinin daha fazla baskı altında kaldığını ve bazı ülkelerde kapasite sorununun daha görünür hale geldiğini gösteriyor.

Dokuz ülkede ciddi aşırı doluluk var

Rapora göre, 31 Ocak 2024 ile 31 Ocak 2025 arasında Avrupa Konseyi ülkelerinde mevcut 100 yer başına düşen mahkûm sayısı 94,7’den 95,2’ye yükseldi.

Bir önceki değerlendirmede altı ülke ciddi aşırı doluluk bildirirken, son raporda bu sayı dokuza çıktı.

Türkiye ve Fransa’nın ardından Hırvatistan, İtalya, Malta, Kıbrıs, Macaristan, Belçika ve İrlanda ciddi aşırı doluluk yaşayan ülkeler arasında yer aldı.

Beş ülke daha kapasitenin üzerinde bulunuyor ve “orta düzeyde aşırı doluluk” kategorisinde değerlendiriliyor. Bu ülkeler Finlandiya, Yunanistan, Birleşik Krallık’ın İskoçya bölgesi, Kuzey Makedonya ve İsveç olarak sıralandı.

Bazı ülkeler kapasite sınırında

Raporda bazı ülkelerin cezaevi sistemlerinin kapasite sınırına çok yakın çalıştığı da belirtildi.

Portekiz yüzde 99 doluluk oranıyla kapasiteye çok yakın durumda. Romanya yüzde 100 doluluk oranına ulaşırken, Azerbaycan yüzde 98, İngiltere ve Galler yüzde 96, Sırbistan yüzde 96, Çekya yüzde 95, Hollanda yüzde 95, Danimarka yüzde 95 ve İsviçre yüzde 95 seviyesinde bulunuyor.

Bu oranlar, aşırı doluluk sınırına ulaşmamış ülkelerde bile cezaevi yönetimi açısından ciddi bir baskı oluştuğunu ortaya koyuyor.

Avrupa Konseyi’nin yüzde 90 eşiğini risk göstergesi olarak kabul etmesi, bu ülkelerde de cezaevi sistemlerinin dikkatle izlenmesi gerektiğine işaret ediyor.

Kadın mahkûm oranı arttı

Rapora göre Avrupa Konseyi ülkelerinde cezaevindeki kadınların oranı da arttı.

Kadın mahkûmların toplam cezaevi nüfusu içindeki oranı yüzde 4,8’den yüzde 5,2’ye yükseldi. Nüfusu 500 binden fazla olan ülkeler arasında kadın mahkûm oranındaki en büyük artışlar Macaristan, Çekya, Malta ve İsveç’te görüldü.

En düşük kadın mahkûm oranları ise Arnavutluk, Ermenistan, Karadağ ve Azerbaycan’da kaydedildi.

Rapor ayrıca cezaevi sistemlerinde yabancı uyruklu mahkûmların oranının da arttığını ortaya koydu. Avrupa Konseyi ülkelerinde mahkûmların yüzde 17’si vatandaş olmayan kişilerden oluşuyor.

Cezaevi nüfusu yaşlanıyor

Avrupa Konseyi raporu, cezaevi nüfusunun yaşlanmasına da dikkat çekti.

Rapora göre 65 yaş üstü mahkûmların sayısında artış var. Uzmanlar, bu yaş grubunun genel cezaevi nüfusu içindeki oranının hâlâ sınırlı düzeyde olduğunu belirtse de gelecekte sağlık hizmetleri açısından daha karmaşık ihtiyaçların ortaya çıkabileceği uyarısında bulundu.

Avrupa Konseyi, yaşlanan cezaevi nüfusu nedeniyle sağlık hizmetleri, kronik hastalıklar, bilişsel gerileme ve hareket kısıtlılığı gibi konuların cezaevi yönetimleri için daha önemli hale geleceğini vurguladı.

Portekiz ve İtalya, 42 yaşla en yüksek ortalama mahkûm yaşına sahip ülkeler oldu. Bu ülkeleri Karadağ, Estonya ve Sırbistan izledi. En genç cezaevi nüfusuna sahip ülkeler ise Moldova, İsveç, Fransa, Kıbrıs ve Danimarka olarak sıralandı.

Uzun cezalar ve tutukluluk baskıyı artırıyor

Raporda Portekiz örneği üzerinden uzun hapis cezalarının ve tutukluluk uygulamalarının cezaevi sistemleri üzerindeki etkisi de ele alındı.

Portekiz, Avrupa’da en uzun ortalama hapis cezası süresine sahip ülke olarak öne çıktı. Avrupa ortalaması 9,7 ay iken Portekiz’de ortalama hapis cezası süresi 31,4 ay olarak kaydedildi.

Portekiz Mahkûmlara Destek Derneği Genel Sekreteri Vítor Ilharco, ceza indirimi kurallarının uygulanma biçimini eleştirerek, kuralların Avrupa’nın geri kalanındaki gibi uygulanması halinde ülkede 6 bin 500’den fazla mahkûm olmayacağını söyledi.

Ilharco ayrıca tutukluluğun, hapis dışı tedbirler yerine daha sık tercih edilmesinin de sistem üzerindeki baskıyı artırdığını belirtti.

Avrupa’da cezaevi baskısı büyüyor

Avrupa Konseyi’nin son raporu, cezaevi doluluğunun kıta genelinde yapısal bir sorun haline geldiğini ortaya koyuyor.

Türkiye ve Fransa’nın doluluk oranında ilk sırada yer alması, Türkiye’nin hapis oranında Avrupa Konseyi ülkeleri arasında açık ara zirvede bulunması ve toplam mahkûm sayısındaki artış, cezaevi politikalarının yeniden tartışılmasına neden olacak veriler olarak öne çıkıyor.

Uzmanlara göre cezaevlerindeki aşırı doluluk, yalnızca fiziki kapasite meselesi değil; sağlık hizmetleri, güvenlik, rehabilitasyon, insan hakları, tutukluluk politikaları ve alternatif ceza uygulamaları açısından da kapsamlı bir sorun alanı oluşturuyor.

Avrupa Konseyi raporu, üye ülkelerin cezaevi politikalarını yalnızca kapasite artırımı üzerinden değil, yargılama süreçleri, tutukluluk uygulamaları ve yeniden topluma kazandırma mekanizmalarıyla birlikte ele alması gerektiğini gösteriyor.

www.yerelgundem.com