Eskişehir Beylikova’daki nadir toprak elementleri: Türkiye için stratejik fırsat ve yol haritası

YEREL GÜNDEM / ESKİŞEHİR, TÜRKİYE — 27 EKİM 2025

Eskişehir’in Beylikova ilçesindeki Kızılcaören sahasında bulunan nadir toprak elementleri (NTE), 2023’te devreye alınan Eti Maden pilot tesisiyle sanayi ölçeğine hazırlanıyor. NTE’ler; elektrikli araç motorlarından savunma elektroniğine, rüzgâr türbinlerinden akıllı cihazlara kadar pek çok alanda kritik. Türkiye, bu sahayı verimli ve çevreyle uyumlu biçimde işletebilirse, küresel tedarik zincirlerinde daha güçlü bir konuma çıkabilir.

Sahanın ölçeği ve jeolojisi

Beylikova–Kızılcaören; NTE’lerle birlikte florit ve barit eş-cevherlerini ve toryumu barındıran “kompleks cevher” yapısına sahip. Saha, 2011–2017 arasında 300’ün üzerinde lokasyonda yüz binlerce metre sondaj ve on binlerce numune ile detaylı olarak araştırıldı. Bu yönüyle Türkiye’de NTE açısından en ileri çalışılmış alanlardan biri konumunda.

Pilot tesisten sanayi üretimine: Kapasite ve süreç

Eti Maden’in 2023’te devreye aldığı pilot üretim hattı, cevher hazırlama (kırma–öğütme), kavurma–liç ve saflaştırma adımlarını test ediyor. Hedef; oksit saflığını %99,5 mertebesine çıkaran teknolojileri olgunlaştırıp endüstriyel ölçekte sürekli üretime geçmek. Bu dönüşüm, sadece maden çıkarmadan öte, katma değeri Türkiye’de tutan bir rafinasyon ve ayırma ekosistemi gerektiriyor.
Figcaption önerisi: “Pilot hatta çözümlenen akış: konsantre → liç → çöktürme/solvent ekstraksiyon”

Neden stratejik? Mıknatıslar, motorlar ve savunma

NTE’lerden özellikle Nd-Pr-Dy-Tb gibi elementler, yüksek güçlü kalıcı mıknatısların (NdFeB) temel girdisi. Bu mıknatıslar elektrikli araç tahrik sistemleri, rüzgâr türbini jeneratörleri, radarlar ve hassas güdüm sistemleri için kritik. Yerlileşen bir tedarik; otomotiv, enerji ve savunma sektörlerinde dışa bağımlılığı azaltıp, tedarik riski ve kur şoklarına karşı koruma sağlayabilir.

Zorluklar: İşleme teknolojisi, finansman ve piyasa dalgalanmaları

Dünya genelinde maden çıkarımı kadar, ayrıştırma–saflaştırma zinciri de sınırlı sayıda ülkede yoğunlaşmış durumda. Bu nedenle Beylikova’da başarı; çevresel standartlara uyumlu proses tasarımı, sürdürülebilir finansman, pazar dalgalanmalarına dayanıklı uzun vadeli sözleşmeler ve teknoloji ortaklıkları ile mümkün olacak. Pilot ölçekte doğrulanan proseslerin sanayiye ölçeklenmesi, Türkiye’nin NTE oksit/alaşım ve mıknatıs üretiminde “tam zincir” yaklaşımına ilerleyebilmesinin anahtarı.

Zaman çizelgesi ve yönetim

Sahadaki bilimsel–teknik çalışmalar 2010’ların başında yoğunlaştı; 2023’te pilot tesis açıldı. Bundan sonraki aşamada; endüstriyel kapasiteye geçiş planı, ürün gamı (ör. ayrı ayrı REO’lar), ihracat/ithal ikamesi dengesi ve yerli sanayi ile tedarik sözleşmeleri yol haritasının belirlenmesi bekleniyor. Yerel istihdam, çevre izleme ve şeffaf raporlama ise sosyal lisansın sürdürülebilirliği açısından kritik.

www.yerelgundem.com