Türk liderler stratejik iş birliği için Türkistan’da buluştu

Yusuf İnan | Yerel Gündem
TÜRKİSTAN / KAZAKİSTAN — Türk Devletleri Teşkilatı liderleri, Kazakistan’ın Türkistan şehrinde düzenlenen zirvede yapay zekâ, dijital dönüşüm, ulaştırma, enerji ve bölgesel iş birliği başlıklarında ortak hareket etme mesajı verdi.

Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım-Cömert Tokayev’in ev sahipliğinde düzenlenen gayriresmi zirve, “Yapay Zekâ ve Dijital Gelişim” temasıyla gerçekleştirildi. Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov ve Türk Devletleri Teşkilatı Genel Sekreteri Kubanıçbek Ömüraliyev zirvede bir araya geldi.

Türk dünyasından birlik mesajı

Liderlerin Kazakistan’ın Türkistan şehrinde, Hoca Ahmed Yesevi Türbesi önünde el ele verdiği fotoğraf, zirvenin sembolik mesajlarından biri oldu. Türk dünyasının manevi merkezlerinden biri kabul edilen Türkistan, tarihi İpek Yolu üzerindeki kültürel ve ticari geçmişiyle de öne çıkıyor.

Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev, Türk dünyasının birliğini güçlendirmenin ülkesi açısından önemli bir öncelik olduğunu belirtti. Ancak Tokayev, Türk Devletleri Teşkilatı’nın askeri ya da jeopolitik bir blok olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurguladı. Tokayev’e göre teşkilat, kardeş ülkeler arasında ticari, ekonomik, dijital, kültürel ve insani iş birliğini geliştiren özgün bir platform niteliği taşıyor.

Zirvenin ana gündemi yapay zekâ oldu

Zirvenin en dikkat çeken başlıklarından biri yapay zekâ ve dijital dönüşüm oldu. Türk devletleri, teknolojik rekabetin hızlandığı bir dönemde ortak dijital projeler geliştirme ve yapay zekâ alanında birlikte hareket etme kararı aldı.

Tokayev, teknolojik rekabet çağında Türk dünyasının ilerlemenin dışında kalmaması gerektiğini söyledi. Türk ülkelerinde ortak yapay zekâ merkezleri kurulması, siber güvenlik alanında iş birliği yapılması, dijital hizmetlerin geliştirilmesi ve Türk öğrenciler için yeni eğitim programlarının desteklenmesi gündeme geldi.

TDT Genel Sekreteri Ömüraliyev de her sektörün artık yapay zekâ ve dijital gelişmeyle bağlantılı olduğunu belirtti. Ömüraliyev, Türk devletlerinin bu alanda tek başına ilerleyemeyeceğini, bu nedenle en az 58 alanda dijital ve yapay zekâ iş birliği yapılmasının kararlaştırıldığını ifade etti.

Dijital Türk Koridoru önerisi

Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, zirvede dijital dönüşüme yönelik yeni projiler önerdi. Mirziyoyev, “Beş Milyon Yapay Zekâ Lideri” programını gündeme getirerek geleceğin mesleklerine hazırlanacak genç nüfus için ortak eğitim ve teknoloji projelerinin önemine dikkat çekti.

Özbekistan ve Kazakistan’ın gençlerin start-up projeleri için ortak bir girişim fonu kurduğu da açıklandı. Mirziyoyev ayrıca Türk devletleri arasında birleşik bir dijital alan oluşturulmasını ve bölgesel veri alışverişi için “Dijital Türk Koridoru” geliştirilmesini önerdi.

Kazakistan Başbakan Yardımcısı ve Yapay Zekâ ile Dijital Kalkınma Bakanı Jaslan Madiyev, Kazakistan’ın çevrim içi kamu hizmetleri alanında önemli deneyime sahip olduğunu belirtti. Madiyev, bu tecrübeyi diğer Türk ülkeleriyle paylaşmak istediklerini söyledi.

Trans-Hazar fiber hattı gündemde

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, dünyanın yeni bir gelişim aşamasına girdiğini ve Türk devletlerinin bu süreçte öncü rol üstlenmesi gerektiğini ifade etti. Aliyev, Avrupa ile Asya arasında “Dijital İpek Yolu” projesinin hayata geçirildiğini belirtti.

Bu kapsamda Azerbaycan ile Kazakistan arasında Trans-Hazar fiber-optik kablo hattının önümüzdeki aylarda faaliyete geçmesi bekleniyor. Söz konusu hattın, bölgesel veri transferi ve dijital altyapı açısından stratejik önem taşıdığı değerlendiriliyor.

Madiyev’e göre fiber-optik proje, büyük teknoloji şirketlerinin ve hiper ölçekli veri işleme firmalarının bölgeye yatırım yapmasına katkı sağlayabilir. Türkiye, Kazakistan ve Azerbaycan’ın ayrıca önümüzdeki yıl fırlatılması planlanan CubeSat adlı bilimsel uydu üzerinde birlikte çalıştığı belirtildi.

Orta Koridor stratejik öncelik oldu

Zirvenin bir diğer önemli başlığı ulaştırma ve lojistik oldu. Türk Devletleri Teşkilatı dışişleri bakanları, Orta Koridor başta olmak üzere küresel ulaşım hatlarına ilişkin planları değerlendirmek üzere ayrı toplantılar yaptı.

Orta Koridor ya da Trans-Hazar Uluslararası Taşımacılık Rotası, Çin ve Güneydoğu Asya’yı Kazakistan, Azerbaycan ve Gürcistan üzerinden Türkiye ve Avrupa’ya bağlayan demiryolu ve denizyolu ağı olarak öne çıkıyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, yakın coğrafyada yaşanan krizlerin Türk dünyasının dayanışma içinde hareket etmesinin stratejik değerini artırdığını söyledi. Erdoğan, Hürmüz Boğazı merkezli krizler ve küresel enerji güvenliği riskleri nedeniyle Orta Koridor gibi ulaştırma projelerinin öncelikli olmaya devam edeceğini vurguladı.

Enerji ve güvenlik krizleri iş birliğini artırıyor

Liderler, küresel jeopolitik gelişmelerin ve enerji hatlarındaki risklerin Türk devletleri arasındaki iş birliğini daha önemli hale getirdiği görüşünde birleşti. Filistin, Lübnan, İran, Ukrayna ve diğer kriz alanları da zirvede dolaylı olarak gündeme geldi.

Erdoğan, bu krizlerin savunma kapasitesini güçlendirme ve sanayi alanındaki iş birliğini artırma gerekliliğini ortaya koyduğunu ifade etti. Ancak Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev’in vurguladığı üzere, TDT’nin askeri bir örgüt olarak değil; ekonomik, teknolojik, kültürel ve insani iş birliği platformu olarak konumlandırılması öne çıkarıldı.

Aliyev ise Türk dünyasının 21. yüzyılın etkili jeopolitik güç merkezlerinden biri haline gelmesi gerektiğini söyledi. Azerbaycan lideri, Zengezur Koridoru’nun Orta Koridor’un kilit bölümlerinden biri haline geleceğini ifade etti.

Ekonomik potansiyel 2,4 trilyon dolara ulaştı

Özbekistan Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, toplantının dünyada gerilimin arttığı, uluslararası güvenin zayıfladığı ve küresel kurumların etkisinin tartışıldığı bir dönemde yapıldığını belirtti. Mirziyoyev’e göre bu tablo, Türk devletleri arasında diyaloğun güçlendirilmesini ve kritik konularda ortak tutum geliştirilmesini zorunlu kılıyor.

Mirziyoyev, Türk Devletleri Teşkilatı’nın toplam ekonomik potansiyelinin 2025 itibarıyla 2,4 trilyon dolara ulaştığını söyledi. Bu büyüklük, teşkilatın yalnızca kültürel ve siyasi değil, ekonomik açıdan da giderek daha görünür bir aktör haline geldiğini gösteriyor.

Merkezi İstanbul’da bulunan Türk Devletleri Teşkilatı, 2009 yılında kuruldu. Teşkilatın üyeleri arasında Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan yer alıyor. Türkistan zirvesi, teşkilatın dijital dönüşüm, ulaşım, enerji ve bölgesel dayanışma alanlarında daha koordineli bir dönem hedeflediğini ortaya koydu.

www.yerelgundem.com