Hürmüz gerilimi tırmandı: ABD ve İran karşılıklı saldırılar düzenledi

Ahmet Taş | Yerel Gündem

WASHINGTON / ABD — ABD ile İran’ın Hürmüz Boğazı çevresinde karşılıklı füze ve insansız hava aracı saldırıları düzenlemesi, geçici ateşkesi krize sokarken küresel enerji güvenliğine ilişkin endişeleri artırdı.

İran boğazdaki gemi trafiğinin kendi denetiminde olduğunu savunurken Washington seyrüsefer serbestliğini sağlayacağını açıkladı. Karşılıklı kontrol iddiaları, ticari gemilerin geçişlerini azaltmasına ve petrol fiyatlarının yeniden yükselmesine yol açtı.

Trump’tan Hürmüz’de kontrol mesajı

ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı’nın korunması karşılığında gemilerden ücret alınabileceğini belirterek ABD’nin boğazın güvenliğini üstleneceğini söyledi.

Türkçe haber akışına yansıyan açıklamasında Trump, “Hürmüz Boğazı’nı ele geçiriyoruz. Hürmüz’ün muhafızı olacağız” ifadelerini kullandı. ABD’nin boğazdaki varlığını sürdüreceğini belirten Trump, su yolunu “muhtemelen” Washington’un yöneteceğini savundu.

Trump’ın açıklaması, ABD ile İran’ın Hürmüz Boğazı’nın yönetimi konusunda karşı karşıya geldiği bir dönemde yapıldı. İran, kıyı devleti olarak boğazdaki trafiği yönetme ve gemilerden geçiş ücreti talep etme hakkına sahip olduğunu savunuyor.

Washington ise Hürmüz’ün uluslararası ticaret açısından hayati bir deniz yolu olduğunu belirterek İran’ın boğaz üzerinde tek taraflı kontrol kuramayacağını öne sürüyor. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, boğazın küresel ticaret açısından kritik bir koridor olduğunu ve İran’ın burayı kontrol etmediğini açıkladı.

Trump, son saldırılar hakkında Reuters’a yaptığı değerlendirmede ABD güçlerinin İran hedeflerine yönelik operasyonlarını sürdürdüğünü söyledi. Başkan daha önce ateşkesin sona erdiğini düşündüğünü belirtmiş ancak yeni görüşmelere tamamen kapıyı kapatmamıştı.

İran ateşkesin krize girdiğini açıkladı

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, ABD ile varılan geçici mutabakatın ciddi bir kriz sürecine girdiğini söyledi.

Bekayi, anlaşmanın ihlal edilmesine İran’ın öncülük etmediğini savunarak Washington yönetimini mutabakatın hükümlerine uymamakla suçladı.

“Şüphesiz mutabakat bir kriz sürecine girmiştir.”

İranlı sözcü, Hürmüz Boğazı’ndan geçişlerin düzenlenmesi amacıyla Ummanlı yetkililerle görüşmeler yapıldığını ancak ABD’nin Maskat yönetimi üzerindeki baskısının ortak bir mekanizma kurulmasını engellediğini ileri sürdü.

Reuters’ın aktardığına göre İran, boğazdaki gemi hareketlerinin Umman ile birlikte yönetilmesini öngören bir sistem üzerinde çalışıyor. Tahran yönetimi, düzenli trafiğin yeniden başlaması için ABD’nin bölgedeki askerî müdahalelerini durdurmasını şart koşuyor.

İran yönetimi ayrıca bölgede istikrar sağlanıncaya kadar geçişlerin izin sistemine bağlanabileceğini belirtiyor. Washington ise bu yaklaşımı seyrüsefer özgürlüğüne aykırı buluyor.

Karşılıklı saldırılar Körfez’e yayıldı

ABD ve İran güçleri hafta sonundan 13 Temmuz Pazartesi gününe kadar Körfez genelinde yoğun füze ve İHA saldırıları gerçekleştirdi.

İran Devrim Muhafızları; Bahreyn, Kuveyt, Umman ve Ürdün’de ABD tarafından kullanılan askerî tesisleri hedef aldığını açıkladı. İran tarafı, bazı radar sistemleriyle yakıt ve mühimmat depolarının vurulduğunu ileri sürdü. Bu iddiaların tümü bağımsız kaynaklarca doğrulanamadı.

ABD ordusu ise İran’daki hava savunma sistemlerini, kıyı radarlarını, füze ve İHA altyapısını ve küçük askerî tekneleri hedef aldığını bildirdi. İran’ın Bender Abbas kenti ile yakınındaki Keşm Adası’nda patlama sesleri duyulduğu bildirildi.

Ürdün ordusu, İran’dan geldiği belirtilen dört füzeyi düşürdüğünü ve olayda can kaybı ya da maddi hasar meydana gelmediğini açıkladı. Bahreyn yönetimi de hava savunma sistemlerinin çeşitli füze ve İHA’ları etkisiz hâle getirdiğini duyurdu.

İran medyasına göre ABD’nin İsfahan’a bağlı Nain ilçesinde düzenlediği saldırıda bir kişi öldü, yedi kişi yaralandı. Reuters, bilgilerin yerel bir güvenlik yetkilisine dayandırıldığını ve sahadaki gelişmelerin bağımsız olarak doğrulanmasının güç olduğunu aktardı.

Ticari gemiye saldırı yeni operasyonu tetikledi

Son tırmanışın merkezinde Hürmüz Boğazı’ndan geçmeye çalışan Kıbrıs bayraklı bir konteyner gemisine yönelik saldırı bulunuyor.

İran Devrim Muhafızları, geminin belirlenen rotaya uymadığını ve uyarılara rağmen yönünü değiştirmediğini savundu. İran tarafına göre gemi bir “uyarı atışıyla” durduruldu.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı ise saldırı sonucunda geminin makine dairesinin ciddi hasar gördüğünü ve bir sivil mürettebat üyesinden haber alınamadığını açıkladı. Washington, saldırının ardından İran’a yönelik yeni bir askerî operasyon başlattığını duyurdu.

CENTCOM, önceki saldırılarda da İran’ın ticari gemilere müdahale kapasitesini azaltmak amacıyla hava savunma sistemleri, kıyı gözetleme unsurları, füze rampaları ve Devrim Muhafızlarına ait teknelerin hedef alındığını bildirmişti.

İran ise ABD’nin askerî saldırılarının ve İran petrolünün satışına ilişkin yaptırım muafiyetini kaldırmasının geçici anlaşmayı ihlal ettiğini savunuyor. Tahran yönetimi, boğazdaki geçişlerin kontrol edilmesini egemenlik ve güvenlik meselesi olarak değerlendiriyor.

Gemi trafiği azaldı, petrol fiyatları yükseldi

Hürmüz Boğazı, savaş öncesinde dünyada ticareti yapılan petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazın yaklaşık beşte birinin geçtiği güzergâh olarak öne çıkıyordu. Bu nedenle bölgedeki her askerî hareketlilik küresel enerji fiyatlarını doğrudan etkiliyor.

Reuters’ın aktardığı MarineTraffic verilerine göre boğazdaki gemi hareketliliği 10–12 Temmuz arasında önceki haftaya kıyasla yaklaşık yüzde 52 azaldı.

ABD’li yetkililer, 24 saat içinde yaklaşık 20 geminin askerî koruma altında boğazdan geçirildiğini bildirdi. Buna karşılık gemi takip sistemleri, ticari trafiğin hâlâ sınırlı olduğunu gösterdi.

ABD öncülüğündeki Ortak Denizcilik Bilgi Merkezi, güvenlik tehdidinin yüksek olduğunu ancak Umman kıyılarına yakın güney güzergâhının iki yönlü gemi trafiğine açık tutulduğunu açıkladı.

Gerilimin artmasıyla Brent petrolün varil fiyatı pazartesi günü yüzde 2’nin üzerinde yükseldi. Piyasalar, Hürmüz’de kalıcı bir kapanmanın petrol ve doğal gaz sevkiyatında yeni bir küresel arz krizine neden olabileceğinden endişe ediyor.

AB ve Umman diplomatik çözüm arıyor

Avrupa Birliği Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer özgürlüğünün korunması gerektiğini söyledi.

Kallas, AB dışişleri bakanlarının boğazın açılması, gemilerden geçiş ücreti alınmaması ve Körfez ülkeleriyle ortak bir güvenlik stratejisi geliştirilmesi konularını görüşeceğini açıkladı.

Umman, İran ile boğazdaki güvenli geçişlerin teknik ve siyasi düzeyde görüşülmeye devam edeceğini bildirdi. İran, Umman’la ortak bir trafik düzenlemesi kurulmasını isterken ABD, herhangi bir sistemin uluslararası seyrüsefer özgürlüğünü kısıtlamaması gerektiğini savunuyor.

Pakistan, Katar ve Mısır’ın da ABD ile İran arasında kalıcı bir anlaşma sağlanması için diplomatik temaslarını sürdürdüğü bildirildi. Ancak karşılıklı saldırıların genişlemesi, geçici ateşkesin yeniden işler hâle getirilmesini zorlaştırıyor.

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, tam kapsamlı çatışmalara dönülmesinin ağır sonuçlar doğuracağı uyarısında bulundu. Önümüzdeki süreçte boğazdaki ticari trafik, ABD ve İran’ın askerî operasyonları ve arabulucu ülkelerin görüşmeleri ateşkesin geleceğini belirleyecek.

YerelGundem.com