Af yerine şartlı tahliye modeli: Yeni suçta eski ceza dönecek

Ahmet Taş | Yerel Gündem

ANKARA / TÜRKİYE — Kamuoyunda “af” başlığıyla tartışılan infaz düzenlemesinde genel ya da özel af yerine, yeniden suç işlenmesi halinde eski cezanın da devreye gireceği şartlı tahliye modeli değerlendiriliyor.

TBMM’nin yaz tatiline girmesinden önce Meclis Başkanlığı’na sunulması beklenen çalışma, cezaevlerindeki yoğunluğun azaltılması ve hükümlülerin topluma yeniden kazandırılması hedefiyle hazırlanıyor. Ancak kulislerde konuşulan modele göre düzenleme, hükümlülere koşulsuz bir serbestlik sağlamayacak; tahliye edilen kişinin yeniden suç işlemesi durumunda hem yeni suçtan aldığı ceza hem de önceki cezasının infaz edilmemiş kısmı gündeme gelebilecek.

Düzenleme “af” değil, şartlı tahliye modeli olarak hazırlanıyor

Kamuoyunda uzun süredir “af çıkacak mı?” sorusuyla tartışılan düzenlemenin, klasik anlamda genel ya da özel af niteliğinde olmayacağı belirtiliyor. Cumhuriyet’in kulis haberine göre teknik çalışmalarda öne çıkan model, belirli şartları taşıyan hükümlüler için bir defaya mahsus uygulanabilecek şartlı tahliye formülü üzerine kurulu.

Bu yönüyle çalışma, cezanın tamamen ortadan kaldırılmasını değil, belirli hükümlülerin belli koşullarla cezaevi dışına çıkarılmasını öngörüyor. Düzenlemenin temel farkı da burada ortaya çıkıyor. Af modelinde cezanın hukuki sonucu tamamen veya kısmen kaldırılabilirken, şartlı tahliye modelinde hükümlünün serbestliği belli kurallara ve denetime bağlı olacak.

Hazırlık sürecinde “cezasızlık algısı” oluşmaması için özel bir hassasiyet gösterildiği ifade ediliyor. Bu nedenle modelin, kamu düzeni ve yeniden suç işleme riski dikkate alınarak şekillendirildiği belirtiliyor.

Yeniden suç işlenirse eski ceza da uygulanabilecek

Taslak çalışmanın en dikkat çeken başlığı, tahliye sonrası işlenecek yeni suçlara ilişkin yaptırım mekanizması oldu. Kulislerde konuşulan modele göre, şartlı tahliye kapsamında cezaevinden çıkan bir hükümlü yeniden suç işlerse yalnızca yeni suçtan aldığı ceza ile karşı karşıya kalmayacak.

Bu durumda önceki cezasının infaz edilmemiş bölümü de yeniden gündeme gelecek. Böylece kişi, hem yeni suçunun cezasını hem de daha önce cezaevinden şartlı tahliye edildiği dosyaya ilişkin kalan ceza kısmını çekmek zorunda kalabilecek.

Bu formülün, düzenlemenin kamuoyunda “koşulsuz salıverme” ya da “örtülü af” olarak algılanmasını engellemek amacıyla hazırlandığı değerlendiriliyor. Modelin, hükümlünün topluma dönüşünü teşvik ederken yeniden suç işlenmesi halinde caydırıcı bir mekanizma kurmayı hedeflediği belirtiliyor.

Bir defaya mahsus uygulanması bekleniyor

Çalışmaya ilişkin değerlendirmelerde düzenlemenin sürekli uygulanacak bir sistem değişikliğinden çok, bir defaya mahsus özel bir infaz düzenlemesi olarak gündeme gelebileceği ifade ediliyor. Bu nedenle teklifin kapsamı, hangi tarihe kadar işlenen suçları içereceği ve hangi hükümlü gruplarını etkileyeceği önem taşıyor.

Henüz Meclis’e sunulmuş resmi bir teklif bulunmadığı için kapsam netleşmiş değil. Ancak kulis bilgilerine göre düzenleme, belirli kriterleri karşılayan hükümlüler için sınırlı bir uygulama olarak tasarlanıyor.

Bu kriterlerin suç türü, cezanın infaz edilen bölümü, hükümlünün cezaevi içindeki davranışları, disiplin durumu ve tahliye sonrası denetim koşulları gibi başlıkları içermesi bekleniyor. Nihai çerçeve ise yasa teklifinin TBMM’ye sunulmasının ardından ortaya çıkacak.

Cezaevlerindeki yoğunluk düzenlemenin ana gerekçeleri arasında

İnfaz düzenlemesinin gündeme gelmesindeki en önemli başlıklardan biri cezaevlerindeki yoğunluk olarak gösteriliyor. Türkiye’de son yıllarda ceza infaz kurumlarındaki kapasite, tutuklu ve hükümlü sayısı ile denetimli serbestlik uygulamaları sık sık tartışma konusu oluyor.

Hazırlanan modelde cezaevi yoğunluğunu azaltmanın yanı sıra hükümlülerin topluma yeniden kazandırılması hedefi de öne çıkarılıyor. Ancak bu hedefin, kamu güvenliği ve suç mağdurlarının hassasiyetleriyle birlikte ele alınması gerektiği vurgulanıyor.

Bu nedenle şartlı tahliye formülü, bir yandan cezaevlerindeki yükü azaltabilecek bir araç olarak görülürken, diğer yandan yeniden suç işlenmesi halinde ağır sonuçlar doğuracak bir denetim mekanizmasıyla destekleniyor.

12. Yargı Paketi’nden ayrı çalışma olarak ele alındı

İnfaz düzenlemesinin ilk etapta 12. Yargı Paketi kapsamında değerlendirildiği, ancak daha sonra ayrı bir çalışma olarak ele alındığı belirtiliyor. Bu durum, düzenlemenin teknik ayrıntılarının ve siyasi etkilerinin ayrıca değerlendirilmek istendiğine işaret ediyor.

Meclis takvimi açısından bakıldığında teklifin, TBMM’nin yaz tatiline girmesinden önce Başkanlığa sunulması planlanıyor. Ancak takvim, siyasi partiler arasındaki görüşmeler, komisyon süreci ve teklif metninin son haline göre değişebilir.

Teklifin Meclis’e sunulmasının ardından önce ilgili komisyonda ele alınması, ardından Genel Kurul gündemine gelmesi beklenir. Bu süreçte muhalefet partilerinin, hukukçuların, mağdur yakınlarının ve insan hakları örgütlerinin düzenlemeye ilişkin değerlendirmeleri de gündeme gelebilir.

Hangi suçların kapsamda olacağı henüz belli değil

Düzenlemenin en kritik sorularından biri hangi suçların kapsam dışında bırakılacağı olacak. Kamuoyunda benzer infaz düzenlemeleri tartışılırken özellikle ağır suçlar, cinsel suçlar, kadına ve çocuğa karşı işlenen suçlar, terör suçları, organize suçlar ve uyuşturucu suçları gibi başlıklar hassasiyetle ele alınıyor.

Mevcut kulis bilgilerinde kapsamın ayrıntıları netleşmedi. Bu nedenle kaç hükümlünün düzenlemeden yararlanacağı, hangi suç gruplarının kapsam dışında kalacağı ve hangi infaz sürelerinin dikkate alınacağı henüz bilinmiyor.

Hukuki ve siyasi tartışmanın da büyük ölçüde bu kapsam üzerinden şekillenmesi bekleniyor. Çünkü kamuoyunda “af” tartışmaları yalnız hükümlülerin tahliyesi açısından değil, mağdurların adalet duygusu, toplum güvenliği ve ceza adalet sistemine güven açısından da yakından izleniyor.

Cezasızlık eleştirilerinin önüne geçilmek isteniyor

Çalışmaya ilişkin değerlendirmelerde, düzenlemenin “cezasızlık” eleştirilerine yol açmayacak şekilde hazırlanmasının hedeflendiği belirtiliyor. Bu nedenle metinde, tahliye edilen kişinin yeniden suç işlemesi halinde eski cezanın da devreye gireceği açık bir mekanizma kurulması planlanıyor.

Bu yaklaşım, düzenlemenin hem hükümlüye ikinci bir fırsat tanıyan hem de bu fırsatın kötüye kullanılması halinde ağır sonuç doğuran bir model olmasını amaçlıyor.

Ancak uzmanlara göre uygulamanın başarısı, yalnız yasa metnine değil, denetimli serbestlik mekanizmasının etkinliğine, adli takip kapasitesine, sosyal destek programlarına ve tahliye edilen kişilerin topluma dönüş sürecindeki izlemeye bağlı olacak.

Teklif Meclis’e sunulunca ayrıntılar netleşecek

İnfaz düzenlemesine ilişkin teknik çalışmalar sürerken, teklifin tam metni henüz kamuoyuna açıklanmadı. Bu nedenle düzenlemenin adı, kapsamı, uygulanma tarihi, suç istisnaları ve yararlanma şartları Meclis’e sunulacak metinle netleşecek.

Kulislerde konuşulan şartlı tahliye formülü, klasik af beklentisinden farklı bir çerçeveye işaret ediyor. Bu modelde hükümlünün cezaevi dışına çıkması mümkün olsa da, serbestlik koşulsuz olmayacak ve yeniden suç işlenmesi halinde eski ceza da uygulanabilecek.

Önümüzdeki günlerde teklifin TBMM’ye sunulup sunulmayacağı, hangi partilerin destek vereceği ve düzenlemenin Meclis komisyonlarında nasıl şekilleneceği yakından izlenecek.

www.yerelgundem.com