AB’den Türkiye’ye gri pasaport uyarısı: Schengen askıya alınabilir

Ahmet Taş | Yerel Gündem
BRÜKSEL / BELÇİKA — Avrupa Parlamentosu’nun Türkiye raporunda, hizmet pasaportlarının amacı dışında kullanılmasına ilişkin uyarılar öne çıkarken, Schengen muafiyetinin askıya alınabileceği mesajı verildi.

Karar’ın BBC’ye dayandırdığı haberine göre, Avrupa Parlamentosu’nun yayımladığı son Türkiye raporunda kamuoyunda “gri pasaport” olarak bilinen hizmet pasaportlarının kullanımına yönelik rahatsızlık açık şekilde dile getirildi. Raporda, Türkiye’nin vize serbestisi için kalan 6 kriteri tamamlaması gerektiği vurgulanırken, resmi pasaportların kapsamını genişletmenin Schengen vizesi sorununa kalıcı çözüm olmayacağı belirtildi.

AP raporunda gri pasaport uyarısı öne çıktı

Avrupa Parlamentosu’nun Türkiye raporunda en dikkat çeken başlıklardan biri hizmet pasaportları oldu. Raporda, Türkiye’de genel vize serbestisi süreci tamamlanmadan bazı gruplara resmi pasaportlar üzerinden Schengen Bölgesi’ne vizesiz erişim imkânı tanınmasının sorunlu görüldüğü aktarıldı.

Hizmet pasaportu, normal şartlarda kamu görevi veya resmi hizmet amacıyla yurt dışına çıkacak kişilere verilen bir pasaport türü. Ancak geçmiş yıllarda bazı belediyeler ve kamu kurumları üzerinden hizmet pasaportuyla yurt dışına çıkan ve geri dönmeyen kişilere ilişkin iddialar kamuoyuna yansımıştı. Bu iddialar, Avrupa Birliği tarafında resmi pasaportların gerçek hizmet amacı dışında kullanılıp kullanılmadığına ilişkin hassasiyeti artırdı.

AP raporunda, usulsüzlüklerin sürmesi halinde gri pasaport sahiplerine Schengen Bölgesi’nde tanınan serbest dolaşım hakkının askıya alınabileceği veya tamamen kaldırılabileceği uyarısı yer aldı.

Schengen sorununun çözümü resmi pasaportta görülmüyor

Türkiye’de son yıllarda Schengen vizesi almakta yaşanan güçlükler, yeşil pasaport ve hizmet pasaportu tartışmalarını da büyüttü. Bazı meslek gruplarına yeşil pasaport verilmesi veya resmi pasaport kapsamının genişletilmesi, vize krizine geçici çözüm olarak gündeme geliyor.

Ancak Avrupa Parlamentosu raporundaki ana mesaj, bu tür sınırlı ayrıcalıkların geniş toplum kesimlerinin yaşadığı sorunu çözmeyeceği yönünde. Rapora göre kalıcı çözüm, Türkiye’nin vize serbestisi yol haritasındaki eksik kriterleri tamamlaması ve sürecin tüm vatandaşları kapsayacak şekilde ilerletilmesi.

Bu yaklaşım, AP’nin Schengen sorununu yalnızca teknik randevu veya başvuru yoğunluğu meselesi olarak değil, hukuk, güvenlik, temel haklar, adli işbirliği ve geri kabul mekanizmasıyla bağlantılı siyasi bir dosya olarak gördüğünü ortaya koyuyor.

Vize serbestisi için kalan 6 kriter gündemde

Türkiye ile Avrupa Birliği arasında Vize Serbestisi Diyaloğu 16 Aralık 2013’te Geri Kabul Anlaşması ile birlikte başlatılmıştı. Sürecin tamamlanması halinde Türk vatandaşlarının Schengen bölgesine 180 gün içinde 90 günü aşmamak kaydıyla vizesiz seyahat edebilmesi hedefleniyordu.

Toplam 72 kriterden büyük bölümünün karşılandığı belirtilse de 6 başlıkta ilerleme beklentisi devam ediyor. Raporda öne çıkan başlıklar; terörle mücadele yasasının AB standartlarıyla uyumlu hale getirilmesi, Europol ile operasyonel işbirliği anlaşması imzalanması, GRECO’nun yolsuzlukla mücadele tavsiyelerinin uygulanması ve kişisel verilerin korunmasına ilişkin mevzuatın AB standartlarına yaklaştırılması olarak sıralandı.

Bunun yanında suç bağlantılı konularda tüm AB üyeleriyle adli işbirliği yapılması ve Geri Kabul Anlaşması’nın tüm unsurlarıyla uygulanması da tamamlanması beklenen kriterler arasında yer alıyor.

Türk vatandaşları vize krizinden şikâyetçi

Raporda, Türk vatandaşlarının Schengen vizesi başvurularında yaşadığı sorunlara da yer verildi. Randevu bulma güçlüğü, yüksek ret oranları, uzun bekleme süreleri ve artan maliyetler son yıllarda kamuoyunda sıkça tartışılan başlıklar arasında yer alıyor.

Özellikle öğrenciler, iş insanları, akademisyenler, sanatçılar ve aile ziyareti için Avrupa’ya gitmek isteyen vatandaşlar, vize süreçlerinin öngörülemez hale geldiğini belirtiyor. Randevu sistemlerinde yaşanan tıkanıklık, planlanan seyahatlerin ertelenmesine veya iptal edilmesine neden olabiliyor.

Avrupa Parlamentosu raporunda, Türk vatandaşlarının vize başvurularında yaşadığı sıkıntılardan üzüntü duyulduğu ifade edilirken, AB üyesi ülkelerin vize başvuruları için ayrılan kaynakları artırması gerektiği de belirtildi. Özellikle ticari faaliyetler ve Erasmus öğrencileri için kolaylaştırıcı adımlar atılması çağrısı yapıldı.

AP’den Ankara’ya “kriterleri tamamlayın” mesajı

Raporun dikkat çeken yönlerinden biri de sorumluluk tartışmasına ilişkin ifadeler oldu. Avrupa Parlamentosu, vize serbestisi sürecindeki tıkanıklıkta Türkiye’nin kalan kriterleri tamamlamamasının belirleyici olduğunu savundu.

AP, Türkiye’nin bu alandaki ilerleme eksikliğinden AB’yi sorumlu göstermesinden duyduğu rahatsızlığı da dile getirdi. Bu yönüyle rapor, Ankara’ya “vize serbestisi için top sizde” mesajı verdi.

Buna karşılık Avrupa tarafına da mevcut Schengen başvurularında yaşanan yoğunluğu azaltmak için daha fazla kaynak ayırma çağrısı yapıldı. Böylece rapor, hem Ankara’ya reform çağrısı hem de AB ülkelerine mevcut vize süreçlerini daha işler hale getirme sorumluluğu yükledi.

Gri pasaport tartışması vize dosyasını büyüttü

Hizmet pasaportu tartışması, Türkiye-AB hattında zaten sorunlu ilerleyen vize dosyasına yeni bir başlık eklemiş durumda. AP raporu, resmi pasaportların kapsamını genişletmenin çözüm olmadığına işaret ederken, bu pasaportların amacı dışında kullanımına karşı daha sıkı bir tutum alınabileceğini gösteriyor.

Bu durum, Türkiye’de gri pasaport sahibi kişilerin Schengen Bölgesi’ne vizesiz erişim hakkı açısından yeni bir risk alanı oluşturabilir. Eğer AB tarafı, hizmet pasaportlarının amacına aykırı kullanıldığına dair kaygılarının sürdüğünü düşünürse, mevcut muafiyetlerin yeniden değerlendirilmesi gündeme gelebilir.

Öte yandan rapor, Türkiye’nin kalan 6 kriteri tamamlaması halinde vize serbestisi sürecinin yeniden canlandırılabileceği ve tüm biyometrik pasaport sahibi Türk vatandaşları için kısa süreli vizesiz seyahat imkânının yeniden gündeme gelebileceği mesajını da içeriyor.

Vize meselesi teknik değil siyasi dosya haline geldi

Avrupa Parlamentosu’nun son raporu, Türkiye ile AB arasındaki vize meselesinin yalnızca seyahat kolaylığı veya konsolosluk yoğunluğu meselesi olmadığını bir kez daha gösterdi. Dosya; hukuk devleti, temel haklar, terörle mücadele mevzuatı, kişisel verilerin korunması, yolsuzlukla mücadele, adli işbirliği ve geri kabul gibi birçok başlıkla bağlantılı ilerliyor.

Bu nedenle Schengen vizesi krizi, Türkiye’de vatandaşların günlük hayatını etkileyen pratik bir sorun olduğu kadar, Ankara-Brüksel ilişkilerinde siyasi ve hukuki bir müzakere alanı olmayı sürdürüyor.

Önümüzdeki süreçte hem hizmet pasaportlarına ilişkin AB tarafındaki rahatsızlığın nasıl ilerleyeceği hem de Türkiye’nin vize serbestisi için kalan kriterlerde adım atıp atmayacağı yakından izlenecek.

www.yerelgundem.com