İran’da başörtüsü zorunluluğu kalktı mı? Uygulama gevşedi, yasa hâlâ yürürlükte

YEREL GÜNDEM / TAHRAN, İRAN — 27 EKİM 2025

İran’da kadınların başörtüsü olmadan kamusal alanda görünürlüğü artarken “zorunlu hicab” yasası kalkmadı. Yetkililer, 2022’de Mahsa Amini’nin ölümü sonrası patlayan protestoların yeniden alevlenmesinden kaçınmak için uygulamayı gevşetmiş görünüyor; buna karşın işletmelere yönelik kapatma ve idari yaptırımlar devam ediyor.

Yasa kalkmadı, denetim gevşedi

Başkent Tahran’dan muhafazakâr eyalet merkezlerine kadar sokakta başı açık kadınların sayısı belirgin biçimde arttı. Güvenlik güçlerinin alandaki görünürlüğü ve bireysel müdahaleleri azalsa da başörtüsüne ilişkin yasal yükümlülük yürürlükte. Sokakta “uyarı–tebligat” çizgisine çekilen denetim, kimi bölgelerde araç bağlama ya da kimlik tespiti gibi işlemlerle sürüyor.

Siyasi dengeler: Pezeşkian ve Galibaf’ın mesajları

Geçen yıl kabul edilen ve ağır para cezaları öngören “Hicab ve İffet” düzenlemesinin uygulanması, bu yıl içinde Ulusal Güvenlik Konseyi düzeyinde askıya alındı. Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkian, sert uygulamaların “toplumsal çatışmayı büyütebileceği” uyarısı yaparken, Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf da sahadaki gerilimi düşürmeye dönük mesajlar verdi. Buna rağmen yasal çerçevenin bütünüyle kaldırılmasına dair bir adım yok.

Sokakta tablo: görünür sivil itaatsizlik

Tahran’da metro girişleri, kafe ve alışveriş caddelerinde başörtüsüz kadınlar artık daha görünür. Hamadan ve Kermanşah gibi muhafazakâr kentlerde dahi kısa kollu tişörtlerle dolaşan kadınların sayısında artış gözleniyor. Bu “sivil itaatsizlik”, güvenlik birimlerinin toplu gözaltı ve sert müdahalelerden kaçınmasıyla birlikte daha yaygın bir pratik hâline geldi.

Gizli baskı: işletme kapatma ve dijital gözetim

Sokakta gevşeyen uygulama, kapalı alanda ve işletmeler üzerinde farklılaşıyor. Başörtüsüz müşterilere müsamaha gösterdiği gerekçesiyle çok sayıda kafe, restoran ve düğün salonu geçici olarak kapatıldı. Ayrıca SMS uyarıları, plaka tanıma ve yüz tanıma dâhil dijital gözetim araçları daha yoğun kullanılıyor. Bu mekanizmalar, cezaları doğrudan kişiye değil, hizmet veren işletmeye yöneltme eğilimini güçlendiriyor.

Ne bekleniyor?

Ekonomik kriz, su kıtlığı ve yaptırımlar derinleşirken, yönetim kamu düzenini sarsacak sert yüzleşmelerden kaçınma stratejisini koruyor. Kısa vadede “yasa var–uygulama esnek” ikiliği sürerken; orta vadede düzenlemenin sahadaki karşılığı, siyasi elit içindeki güç dengeleri ve toplumsal baskının seyrine göre şekillenecek.

ww.yerelgundem.com