COP31’de Guterres’ten fosil yakıta vergi çağrısı: Kirleten ödemeli

Ahmet Taş | Yerel Gündem

ANTALYA / TÜRKİYE — Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, Antalya’da düzenlenen COP31 Liderler Zirvesi’nde fosil yakıt şirketlerinin olağanüstü kârlarının vergilendirilmesini isteyerek iklim krizinde “kirleten ödemeli” çağrısı yaptı.

Guterres’in açıklaması, küresel sıcaklık artışını sanayi öncesi döneme göre 1,5 dereceyle sınırlama hedefinin geçici olarak aşılmasının kaçınılmaz görüldüğü bir dönemde geldi. BM Genel Sekreteri, iklim finansmanının güçlendirilmesini ve fosil yakıt sektörünün çevreye verdiği zararın maliyetini üstlenmesini istedi.

Guterres fosil yakıt şirketlerini hedef aldı

Türkiye ve Avustralya’nın eş başkanlığında Antalya’da gerçekleştirilen COP31 Liderler Zirvesi’nin açılışında konuşan Guterres, iklim krizine karşı daha hızlı ve kapsamlı adımlar atılması gerektiğini söyledi.

Bilimsel verilerin 1,5 derece eşiğinin geçici olarak aşılmasının artık kaçınılmaz hale geldiğini gösterdiğini belirten Guterres, bu tablonun iklim mücadelesinden vazgeçilmesi anlamına gelmediğini vurguladı. BM Genel Sekreteri’ne göre mevcut riskler, ülkelerin emisyon azaltımı ve iklim uyumu konusunda daha kararlı hareket etmesini gerektiriyor.

Fosil yakıt şirketlerinin küresel ısınmadaki sorumluluğuna dikkat çeken Guterres, sektörün siyasi ve ekonomik etkisinin enerji dönüşümünü yavaşlattığını savundu.

Guterres, fosil yakıt şirketlerinin geçmişte elde ettiği yüksek kazançlara işaret ederek bu kârların vergilendirilmesini istedi. Vergi gelirlerinin iklim krizinden en fazla etkilenen toplumların desteklenmesi ve temiz enerji yatırımlarının finansmanında kullanılması çağrısında bulundu.

“Kirleten ödemeli.”

Guterres, fosil yakıt sektörünün kendiliğinden ortadan kalkmayacağını belirterek dinozorların lobisinin bulunmadığını ancak fosil yakıtların güçlü bir lobisi olduğunu söyledi.

İklim adaleti finansman tartışmasının merkezinde

BM Genel Sekreteri, iklim adaletini önümüzdeki on yılın belirleyici meselelerinden biri olarak değerlendirdi. Gelişmiş ekonomilerin tarihsel emisyonlardaki payı ile iklim değişikliğinin sonuçlarından en fazla etkilenen yoksul ve kırılgan ülkelerin sınırlı mali kapasitesi arasındaki farkın giderilmesi gerektiğini söyledi.

Guterres’in “kirleten ödemeli” yaklaşımı, fosil yakıt üreticilerinin olağanüstü kazançlarından alınacak vergilerin iklim fonlarına aktarılmasını öngörüyor. Bu modelin hayata geçirilmesi halinde elde edilecek kaynakların yenilenebilir enerji, iklim dirençli altyapı ve afetlere uyum projelerinde değerlendirilmesi hedefleniyor.

Ancak böyle bir verginin hangi ülkelerde uygulanacağı, kapsamının nasıl belirleneceği ve gelirlerin hangi mekanizmayla dağıtılacağı henüz netleşmiş değil. COP31 müzakerelerinde gelişmiş ülkeler ile gelişmekte olan ülkeler arasında finansmanın miktarı, kaynağı ve dağıtım yöntemi konusunda görüş ayrılıklarının sürmesi bekleniyor.

Erdoğan gelişmiş ülkelere sorumluluk çağrısı yaptı

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, zirvede yaptığı değerlendirmede iklim değişikliğiyle mücadele için gerekli finansmanın sağlanmasında gelişmiş ülkelerin daha büyük sorumluluk üstlenmesi gerektiğini söyledi.

Erdoğan’ın açıklaması, gelişmekte olan ülkelerin iklim hedeflerini yerine getirirken ihtiyaç duyduğu mali ve teknolojik desteğin artırılması tartışmasını yeniden gündeme taşıdı.

COP31’in eş başkanlığını Türkiye ile birlikte yürüten Avustralya’nın Başbakanı Anthony Albanese ise konferansın temiz enerji yatırımlarını hızlandıran, elektrifikasyonu artıran, okyanusları koruyan ve iklim finansmanını ihtiyaç sahiplerine ulaştıran somut sonuçlar üretmesi gerektiğini belirtti.

Türkiye ve Avustralya, COP31’in temel hedeflerinden birini 2035 yılına kadar küresel elektrifikasyon oranının yüzde 35’e çıkarılması olarak belirledi. Bu hedefin ulaşım, sanayi ve konutlarda fosil yakıt kullanımının azaltılmasına katkı sağlaması amaçlanıyor.

COP31 Liderler Zirvesi’ne katılan devlet ve hükümet başkanları, Antalya. (Fotoğraf: Anadolu/Getty Images)

Bilim insanlarından yeni sıcaklık rekoru uyarısı

Zirvede siyasi liderlerin açıklamalarının yanında bilim dünyasından gelen sıcaklık uyarıları da gündemin öne çıkan başlıklarından biri oldu.

BBC Türkçe’nin aktardığı verilere göre ABD merkezli araştırma kuruluşu Berkeley Earth, 2026’nın ölçüm tarihindeki en sıcak yıl olma ihtimalini yüzde 95 olarak değerlendirdi. Kuruluş, 2026’daki ortalama sıcaklığın 2024’te kaydedilen rekoru aşacağını öngördü.

Berkeley Earth’ten iklim bilimci Dr. Robert Rohde, art arda rekor sıcaklıkların kaydedildiğine dikkat çekerek küresel ısınmanın şiddetlenmesiyle buzul çökmeleri, kuraklıklar ve sıcak hava dalgalarında yeni rekorlar görülebileceğini söyledi.

Avrupa Birliği’nin Copernicus İklim Değişikliği Servisi de Ekim 2026’nın kayıtlardaki en sıcak ekim ayı olduğunu bildirdi.

Dünya Meteoroloji Örgütü ise 2026’nın kayıtlardaki en sıcak dört yıldan biri olmasını beklediğini açıkladı. Örgütün değerlendirmesine göre güçlü El Niño koşullarının etkisi 2027’de de devam ederek küresel sıcaklıkları yukarı çekebilir.

Emisyon azaltımı ile iklim uyumu birlikte yürütülecek

Küresel sıcaklık artışının temel nedenlerinden biri, kömür, petrol ve doğal gaz kullanımı sonucunda atmosferde biriken karbondioksit yoğunluğunun yükselmesi olarak gösteriliyor.

Önceki iklim konferanslarında ağırlıklı olarak emisyonların azaltılması ve enerji sistemlerinin dönüştürülmesi ele alınırken, COP31’de iklim değişikliğinin kaçınılmaz etkilerine uyum sağlanması da öncelikli başlıklardan biri haline geldi.

BM İklim Değişikliği İcra Sekreteri Simon Stiell, tek bir iklim konferansının bilimsel hedeflerle mevcut uygulamalar arasındaki farkı kapatamayacağını ancak içinde bulunulan dönemin aciliyetinin ülkelere daha hızlı hareket etme sorumluluğu yüklediğini söyledi.

COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum ise Antalya’daki konferansın bir “uygulama COP’u” olacağını belirterek alınan kararların yatırımlara, bilimsel bilginin ise somut eylemlere dönüştürülmesi çağrısında bulundu.

Türkiye ve Avustralya’ya fosil yakıt eleştirisi

COP31’e eş başkanlık yapan Türkiye ve Avustralya, ekonomilerinin fosil yakıtlara bağımlılığı nedeniyle çevre örgütlerinin eleştirileriyle karşı karşıya bulunuyor.

Çevre kuruluşları, Türkiye’de devam eden kömür projelerini ve Avustralya’nın önemli bir kömür ihracatçısı olmasını hatırlatarak iki ülkenin daha güçlü emisyon azaltım hedefleri açıklamasını istiyor.

Türkiye ve Avustralya’dan 100’ü aşkın sivil toplum kuruluşu, küresel elektrifikasyon hedefinin yalnızca kapasite artışıyla sınırlı kalmaması; kömür, petrol ve doğal gaz kullanımından çıkış için açık bir takvimle desteklenmesi gerektiğini bildirdi.

COP31 müzakerelerinin ilerleyen günlerinde fosil yakıtlardan çıkış, iklim finansmanı, adil enerji dönüşümü ve gelişmekte olan ülkelere sağlanacak destek konularının öne çıkması bekleniyor.

Guterres’in fosil yakıt şirketlerinin olağanüstü kârlarına vergi uygulanması çağrısının sonuç bildirgesine veya ortak finansman kararlarına girip girmeyeceği ise konferansın devamındaki müzakerelerle netleşecek.

YerelGundem.com