Rusya’da Yeni İnsanlar Partisi ikinci sıraya yükseldi

Ahmet Taş | Yerel Gündem
MOSKOVA, RUSYA — Rusya’da Kremlin’in kontrollü muhalefet alanında konumlanan Yeni İnsanlar Partisi, internet kısıtlamaları ve savaş döneminin yarattığı tepkinin etkisiyle resmi anketlerde ikinci sıraya yükseldi.

Euronews’in aktardığına göre, 2020’de Kremlin’in onayıyla kurulan Yeni İnsanlar Partisi, Rusya’da sistem içi muhalefetin öne çıkan aktörlerinden biri haline geldi. Devlet destekli kamuoyu araştırma merkezi VTsIOM’un verilerine göre partinin desteği yüzde 13,4’e ulaştı. Bu oran, bir yıl önce kaydedilen yüzde 6,6’lık desteğin yaklaşık iki katına denk geliyor.

Yeni İnsanlar ikinci sıraya çıktı

VTsIOM verilerine göre Yeni İnsanlar Partisi, Rusya siyasetinde uzun süredir ikinci güç olarak görülen Komünist Parti ve Liberal Demokrat Parti’yi geride bıraktı. Komünist Parti’nin desteği yüzde 10,9’da kalırken, 2022’deki ölümüne kadar Vladimir Jirinovski’nin liderlik ettiği Liberal Demokrat Parti yüzde 10,1 seviyesinde ölçüldü.

Yeni İnsanlar ile diğer sistem içi muhalefet partileri arasındaki farkın ilk kez 2,5 puana ulaşması, Rusya’daki kontrollü siyaset düzeni açısından dikkat çekici bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in fiilen liderlik ettiği Birleşik Rusya’ya destek ise Nisan 2024’ten bu yana yüzde 36’dan yüzde 27,7’ye geriledi.

Putin’in kişisel onay oranı da 24 Nisan’da yayımlanan verilere göre yüzde 65,6 oldu. Bu oran, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı işgalinin başlamasından bu yana kaydedilen en düşük seviye olarak öne çıktı.

Anket verilerine temkinli yaklaşım

VTsIOM’un devlet tarafından işletilen bir kurum olması nedeniyle veriler bağımsız kaynaklarca doğrulanamıyor. Rusya’da savaş dönemi sansürü ve baskı ortamı, anketlere katılan kişilerin gerçek siyasi tercihlerini açıkça ifade etmesini zorlaştırıyor.

Buna rağmen siyasi yorumcu Andrey Pertsev, Euronews’e yaptığı değerlendirmede VTsIOM’un Yeni İnsanlar Partisi’nin desteğini özellikle şişirmek için açık bir nedeni olmadığını söyledi. Pertsev’e göre partinin gerçek desteği, yayımlanan resmi oranlardan daha yüksek bile olabilir.

Bu değerlendirme, partinin yükselişinin yalnızca anket tekniğiyle açıklanamayacağına işaret ediyor. Uzmanlara göre Yeni İnsanlar’a yönelen destek, daha çok mevcut sisteme duyulan memnuniyetsizliğin güvenli bir kanala aktarılması anlamına geliyor.

İnternet kesintileri tepkiyi artırdı

Yeni İnsanlar Partisi’nin yükselişinde internet kısıtlamalarına yönelik tepkinin önemli rol oynadığı belirtiliyor. Rus makamları, Ukrayna işgalinin ardından dijital platformlara yönelik kontrolleri artırdı. Facebook ve Instagram 2022 baharında engellenirken, YouTube Ağustos 2024’te yavaşlatıldı.

Mart ayına gelindiğinde ise Rusya’da her biri 90 milyondan fazla kişi tarafından kullanılan WhatsApp ve Telegram neredeyse tamamen erişilemez hale geldi. Mediascope’un 2024 verilerine göre Telegram, Rusya’da 12 yaş ve üzerindeki nüfusun yüzde 74’üne her ay ulaşıyordu. Platform, birçok kişi için yalnızca mesajlaşma uygulaması değil; iş, reklam ve haber kaynağı olarak da kullanılıyordu.

Moskova’nın merkezinde mobil internetin üç hafta boyunca kesilmesi, günlük hayatı doğrudan etkiledi. Kent sakinleri taksi çağırmakta, kartla ödeme yapmakta ve internet bağlantısı gerektiren temel hizmetleri kullanmakta zorlandı. Kommersant gazetesine göre şehir ekonomisi yalnızca ilk beş günde 3 milyar ila 5 milyar ruble arasında kayıp yaşadı.

Parti internet özgürlüğü gündemine yöneldi

Yeni İnsanlar Partisi, internet kısıtlamalarının yarattığı tepkiden hızlı biçimde yararlandı. Duma Başkan Yardımcısı ve eski devlet başkanı adayı Vladislav Davankov, Telegram kısıtlamalarına karşı 1 milyondan fazla imza toplandığını duyurdu. Ancak eleştirmenler, kullanılan sistemin birden fazla başvuruya izin verdiğini belirtti.

Partinin mart ayında düzenlenen kongresinde “VPN” ifadesinin sahnede görünür şekilde yer alması da dikkat çekti. Parti lideri Aleksey Neçayev, Yeni İnsanlar’ın yasaklar ve zorlamalar olmadan yaşamak isteyen bir Rusya’yı temsil ettiğini söyledi.

Neçayev, zorunlu askerlik yaşının yükseltilmesine, internet üzerinde topyekûn kontrole ve çeşitli yasaklara karşı çıktıklarını belirtti. Bu söylem, partiyi özellikle kentli ve dijital platformlara bağımlı seçmenler arasında daha görünür hale getirdi.

Kontrollü muhalefet tartışması

Yeni İnsanlar Partisi, merkezci bir siyasi hareket olarak tanımlansa da kuruluşundan bu yana Kremlin’in kontrol ettiği siyasal alanın parçası olmakla eleştiriliyor. Parti, 1 Mart 2020’de kuruldu ve 2021 parlamento seçimlerinde oyların yüzde 5,32’sini alarak Duma’da 13 sandalye kazandı.

Siyasi yorumcu Pertsev’e göre Yeni İnsanlar, protesto eğilimli kentli seçmenleri sistem dışı muhalefetten uzaklaştırmak için oluşturulan kontrollü bir kanal işlevi gördü. Partinin kurucusu Aleksey Neçayev ise Kremlin ile doğrudan bağlantılı oldukları iddialarını reddediyor.

Neçayev, daha önce yaptığı açıklamalarda Rusya’daki partiler için yazılı olmayan üç kural bulunduğunu söylemişti: Putin’i ya da yakın çevresini eleştirmemek, protesto düzenlememek ve yabancı fon kabul etmemek. Neçayev, partisinin bu kurallara uyduğunu ifade etmişti.

Parlamento sicili eleştiri konusu

Yeni İnsanlar’ın kamuoyundaki özgürlükçü söylemine rağmen parlamento sicili, eleştirmenlere göre oldukça temkinli. Parti milletvekilleri, daha sonra eleştirdikleri bazı düzenlemelerde Birleşik Rusya ile aynı yönde oy kullandı.

Parti, yerel demokrasiyi savunduğunu söylemesine rağmen bölgelerin belediye başkanlığı seçimlerini kaldırmasına izin veren yasaya büyük ölçüde destek verdi. Ayrıca 2022 baharında Rus ordusu hakkında “sahte haber” yayılmasını suç sayan düzenlemeye de parlamentodaki diğer partilerle birlikte destek verdi.

Davankov, devlet başkanlığı kampanyasında savaş karşıtı seçmenlere dikkatli bir şekilde hitap etti. Ancak “savaş” kelimesini açıkça kullanmadı ve Rus askerlerinin Ukrayna’dan çekilmesi çağrısı yapmadı. Seçimden sonra Putin’i tebrik ederek kalıcı barışı sağlayabilecek kişinin Putin olduğunu söyledi.

Kremlin’in sonraki adımı merak ediliyor

Eylül ayında yapılması planlanan parlamento seçimleri öncesinde Yeni İnsanlar Partisi’nin yükselişi Kremlin açısından hem fırsat hem de risk olarak görülüyor. Bir yandan protesto oylarının sistem içinde tutulması rejim için güvenli bir seçenek olabilir. Diğer yandan partinin fazla güçlenmesi, Birleşik Rusya’nın hâkim pozisyonunu tartışmaya açabilir.

Siyasi analist Abbas Gallyamov, partinin yükselişini sistem karşıtı duyguların arttığının işareti olarak yorumladı. Gallyamov’a göre seçmenler, gerçek muhalefet seçenekleri sınırlı olduğu için mevcut sistem içinde memnuniyetsizliklerini en güvenli şekilde ifade edebilecekleri kanala yöneliyor.

Pertsev ise Kremlin’in Yeni İnsanlar’ı Komünist Parti’nin yerine sistemin ikinci gücü olarak konumlandırabileceğini belirtiyor. Ancak bunun, Putin’in Birleşik Rusya listesinin başında yer alıp almayacağına ve ekonomik sorunların seçimlere kadar nasıl seyredeceğine bağlı olacağı ifade ediliyor.

Rusya’da siyasi alan büyük ölçüde kontrol altında tutulsa da Yeni İnsanlar’ın yükselişi, toplumdaki rahatsızlığın tamamen bastırılamadığını gösteriyor. İnternet kısıtlamaları, savaşın yarattığı baskı ve ekonomik kaygılar, Kremlin’in izin verdiği dar muhalefet alanında bile yeni dengeler oluşturuyor.

www.yerelgundem.com